આજે  જીએસટી કાઉન્સિલની બેઠક યોજાઈ રહી છે જેમાં કલમ 17(5)માં પણ છૂટછાટ આપવામાં આવે તેવી અપેક્ષા છે. આ અંતર્ગત, સરકારની યાદીમાં એવી વસ્તુઓનો સમાવેશ થાય છે જે વ્યવસાયિક હેતુઓ માટે ખરીદેલી ચોક્કસ વસ્તુઓ પર કર કપાત માટે પાત્ર રહેશે નહીં. આ યાદીમાં કર્મચારીઓ માટે આરોગ્ય અને જીવન વીમો, આઉટડોર કેટરિંગ, ટેલિકોમ ટાવર, ફેક્ટરીઓની બહાર પાઇપલાઇન, ચોક્કસ મફત નમૂનાઓ, સમાપ્ત થયેલ માલ, 13 લોકો સુધીની ક્ષમતાવાળા વાહનો (તેમના વીમા અને જાળવણી સહિત), અને વાહન ભાડે લેવા અથવા ભાડે લેવાનો સમાવેશ થાય છે.

અત્યાર સુધી, જો તમે તમારા કર્મચારીઓ માટે આરોગ્ય વીમો લીધો હોય અથવા ઓફિસ ઉપયોગ માટે ફાઇવ-સીટર વાહન ખરીદ્યું હોય તો કંપનીને વીમા પર ચૂકવવામાં આવેલા જીએસટી પર કોઈ રિફંડ અથવા મુક્તિ મળશે નહીં. ઉદાહરણ તરીકે, ધારો કે તમે તમારી કંપનીના કર્મચારીઓ માટે રૂ.10 લાખનો ગ્રુપ હેલ્થ વીમો ખરીદ્યો છે. કારણ કે વીમા પ્રીમિયમ 18 ટકા જીએસટી આકર્ષે છે, કંપનીએ ફક્ત રૂ.1.8 લાખ કર તરીકે ચૂકવવા પડ્યા હતા કારણ કે સરકારે કલમ 17(5) હેઠળ આ રકમ પર ઇનપુટ ટેક્સ ક્રેડિટ અવરોધિત કરી હતી.

નવા નિયમ હેઠળ, કંપની હજુ પણ રૂ.1.8 લાખનો ટેક્સ ચૂકવશે, પરંતુ સરકાર આ રકમ કંપનીના જીએસટી ઇલેક્ટ્રોનિક ક્રેડિટ લેજરમાં કેશબેક તરીકે પાછી જમા કરશે. હવે, જ્યારે પણ કંપની તેના ઉત્પાદનો અથવા સેવાઓ પર સરકારને ટેક્સ ચૂકવે છે, ત્યારે તે આ રૂ.1.8 લાખનો ટેક્સ બચાવેલા ટેક્સ સામે સમાયોજિત કરશે. આ નવો નિયમ કંપનીઓને આ ટેક્સ બચતનો ઉપયોગ તેમના કર્મચારીઓને સુધારવા અથવા ઉત્પાદનના ભાવ ઘટાડવા માટે કરવાની મંજૂરી આપશે, જેનાથી આખરે સામાન્ય માણસને ફાયદો થશે.

કર ગુનાઓને ગુનાહિત બનાવવાનો મુદ્દો 57મી જીએસટી કાઉન્સિલના એજન્ડામાં ટોચ પર છે. આ કરવા પાછળ સરકારનો ઉદ્દેશ્ય ટેક્સ સિસ્ટમ વિશ્વાસ-આધારિત વહીવટ તરફ લઈ જવાનો છે, જે મોદી સરકારના વ્યવસાય કરવાની સરળતા વિઝનનો એક મહત્વપૂર્ણ ભાગ છે.

સરકાર માને છે કે કરદાતાઓ દેશના વિકાસમાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે અને તેથી, જો તેઓ ઇરાદાપૂર્વક કે અજાણતાં, તકનીકી ભૂલ અથવા નિયમોની સમજણના અભાવને કારણે ભૂલ કરે છે, તો તેમને સીધા ગુનેગાર ગણવા જોઈએ નહીં. હાલમાં, સીજીએસટી કાયદાની કલમ 69 હેઠળ, કમિશનર કોઈપણ ઉદ્યોગપતિને નકલી ઇન્વોઇસિંગ, ઇનપુટ ટેક્સ ક્રેડિટ છેતરપિંડી અથવા કરચોરીના શંકાના આધારે સીધી ધરપકડ કરી શકે છે.

નવા નિયમો હેઠળ, ઉદ્યોગપતિઓમાં ભયના વાતાવરણને દૂર કરવા માટે આ નિરીક્ષક રાજ દૂર કરવામાં આવશે. હવે, કોર્ટમાં લઈ જઈ ન શકાય તેવા તમામ નાના વિવાદો દંડ અને પરસ્પર કરાર દ્વારા ઉકેલવામાં આવશે. આનાથી કોર્ટ પરનો ભાર પણ ઓછો થશે. તપાસ માટે, અધિકારીઓ ભૌતિક તપાસને બદલે અદ્યતન ડેટા એનાલિટિક્સ અને એઆઇનો ઉપયોગ કરી શકે છે.

પ્લાન્ટ અને મશીનરી અને ઇનપુટ સેવાઓ પર ચૂકવવામાં આવેલા કર પાંચ વર્ષમાં માસિક હપ્તામાં પરત કરી શકાય છે, કારણ કે આઇટીસી લાગુ પડતો ન હતો. આનો અર્થ એ છે કે નવા નિયમ હેઠળ, સરકાર કરની રકમ સીધી ખાતામાં કેશબેક તરીકે ટ્રાન્સફર કરશે.

રિપોર્ટમાં જણાવાયું છે કે પાંચ ટકા ટેક્સ સ્લેબમાં આવતા ઘણી વસ્તુઓ જેમ કે ખાદ્ય પદાર્થો, દવાઓ, કાપડ અને ઇલેક્ટ્રિક વાહનો પર ઉલટા ડ્યુટી માળખું લાગુ પડે છે, જેના પરિણામે હજારો કરોડ રૂપિયાનો આઇટીસી એકઠો થાય છે. આનું કારણ એ છે કે આ વસ્તુઓ માટે કાચો માલ ખરીદતી વખતે, તમારે 18 ટકા અથવા 28 ટકાનો ઊંચો જીએસટી દર ચૂકવવો પડે છે, પરંતુ સરકારે સામાન્ય લોકોને રાહત આપવા માટે અંતિમ ઉત્પાદન પર પાંચ ટકા ટેક્સ લાદ્યો હોવાથી,તેણે અંતિમ ઉત્પાદન પર પાંચ ટકા કર લાદ્યો છે.

આનો અર્થ એ છે કે કંપનીઓ સરકારને 18 ટકા ટેક્સ ચૂકવી રહી છે, પરંતુ ગ્રાહકો પાસેથી માત્ર પાંચ ટકા વસૂલવામાં આવી રહ્યો છે. બાકીના 13 ટકા કંપનીના જીએસટી ખાતામાં જમા થઈ રહ્યા છે. દેશભરની ઘણી મોટી કંપનીઓ માટે, આ કર રકમ વર્ષોથી જીએસટી પોર્ટલ પર બેલેન્સ તરીકે પડી રહી છે. કંપનીઓ તેનો ઉપયોગ કરી શકતી નથી. હવે, સરકાર રોકડ રિફંડ દ્વારા કંપનીઓને આ અટવાયેલી બેલેન્સ પરત કરવાની વ્યવસ્થા કરી રહી છે.

એમેઝોન, ફ્લિપકાર્ટ અને મીશો જેવા ઈ-કોમર્સ પ્લેટફોર્મ પર માલ વેચતા નાના વ્યવસાયો માટે જીએસટી નિયમો સરળ બનાવવામાં આવી રહ્યા છે. આનાથી નોંધણી અને રિટર્ન ફાઇલિંગ પ્રક્રિયા ઝડપી અને ડિજિટાઇઝ થશે, જેનાથી તેઓ દેશભરમાં મુશ્કેલી વિના માલ વેચી શકશે.

અહેવાલ મુજબ, આજની બેઠકમાં, કાઉન્સિલ બહુવિધ રાજ્યોમાં નોંધણી માટે એક જ અરજી પર વિચાર કરી શકે છે. આમાં મોટા વ્યવસાયો માટે સરળ ફોર્મ અને અધિકારીઓ માટે સુસંગત દસ્તાવેજીકરણ આવશ્યકતાઓ શામેલ હશે.

માહિતી એક રાજ્યથી બીજા રાજ્યમાં ટ્રાન્સફર કરવામાં આવશે અને સિસ્ટમ દાખલ કરેલા સ્થાનના આધારે અધિકારક્ષેત્ર નક્કી કરશે. વધુમાં, પહેલી નવેમ્બર, 2025થી શરૂ થનારી સરળ પ્રક્રિયા, ત્રણ દિવસમાં નોંધણી મંજૂર કરવાની મંજૂરી આપશે, જે 16.8 મિલિયન નોંધણીઓમાંથી 61 ટકા છે.

અધિકારીઓએ દર સ્થિરતાના સમર્થનમાં ગયા વર્ષના બે-દરવાળા જીએસટી માળખાનો ઉલ્લેખ કર્યો. તેમણે દલીલ કરી હતી કે જીએસટી દરોમાં વારંવાર ફેરફાર અથવા ચોક્કસ વસ્તુઓ પરના કરમાં વારંવાર વધારો અને ઘટાડો દૂર કરવાથી સમગ્ર વ્યવસાય ઇકોસિસ્ટમને ફાયદો થશે. આનું કારણ એ છે કે જો કર દરો આખા વર્ષ દરમિયાન સુસંગત રહે છે, તો કંપનીઓને તેમની વ્યવસાય યોજનાઓને સતત સમાયોજિત કરવાની અથવા કિંમતોને સમાયોજિત કરવાની જરૂર નથી. આના પુરાવા તરીકે, અધિકારીઓએ ગયા વર્ષે લાગુ કરાયેલા બે-દરવાળા જીએસટી માળખાના પ્રભાવશાળી પરિણામોનો ઉલ્લેખ કર્યો.

સપ્ટેમ્બર 2025માં, જીએસટી 2.0 હેઠળ, સરકારે જૂની જટિલ ચાર-સ્લેબ સિસ્ટમ (5 ટકા, 12 ટકા, 18 ટકા, 28 ટકા) દૂર કરી. 12 ટકા અને 28 ટકા સ્લેબ દૂર કરવામાં આવ્યા હતા. ટેક્સ સ્લેબને સરળ બનાવવા અને દરોને સ્થિર રાખવાથી ઓક્ટોબર અને જુલાઈ વચ્ચે ઘરગથ્થુ ચીજવસ્તુઓ પર અસરકારક કર દર 14.55 ટકાથી ઘટાડીને 13.13 ટકા થયો, જેનાથી સામાન્ય માણસ પર કરનો બોજ ઓછો થયો. વધુમાં, ઓક્ટોબર અને જુલાઈ વચ્ચે કરપાત્ર પુરવઠામાં વાર્ષિક ધોરણે 25.8 ટકાનો વધારો થયો. શરૂઆતમાં, એવી આશંકા હતી કે કર દરમાં ઘટાડો થવાથી સરકારી આવકમાં ઘટાડો થશે, પરંતુ થયું વિપરીત. કુલ કર જવાબદારીમાં ૧૩.૬ ટકાનો વધારો થયો.

જીએસટી દરો વર્ષમાં એકવાર જ નક્કી કરાશે

નાણા મંત્રાલય દ્વારા પ્રસ્તાવિત 'જીએસટી 2.0' રોડમેપ હેઠળ, જીએસટી દરોમાં ફેરફાર માટેના પ્રસ્તાવો હવે દરેક બેઠકમાં કાઉન્સિલ દ્વારા ધ્યાનમાં લેવામાં આવશે નહીં, પરંતુ તેના બદલે, દરો ફક્ત એક જ વાર નક્કી કરવામાં આવશે. બધા દર ફેરફારો દર વર્ષે પહેલી એપ્રિલથી નવા નાણાકીય વર્ષની શરૂઆત સાથે અમલમાં આવશે. આનાથી વ્યવસાયોને આખા વર્ષ માટે કર દરો અંગે સ્પષ્ટતા મળશે. નવા પ્રસ્તાવમાં, બીજા શબ્દોમાં કહીએ તો, કર દરોમાં વારંવાર સુધારો કરવાની પ્રથાને દૂર કરવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવ્યો છે. આને બજેટની જેમ વર્ષમાં ફક્ત એક જ વાર (ડિસેમ્બર-જાન્યુઆરી સમીક્ષા પછી) અંતિમ સ્વરૂપ આપવામાં આવશે અને પહેલી એપ્રિલથી લાગુ કરવામાં આવશે.​​​​​​​

પાંચ કરોડ સુધીના ટર્નઓવર ધરાવતા વ્યવસાયો માટે રાહત

પાંચ કરોડ સુધીના ટર્નઓવર ધરાવતા અને ફક્ત બિનરજિસ્ટર્ડ ગ્રાહકોને વેચાણ કરતા વ્યવસાયો વર્ષમાં ફક્ત એક જ વાર રિટર્ન ફાઇલ કરી શકશે અને દર મહિનાને બદલે દર ત્રણ મહિને કર ચૂકવી શકશે. અહેવાલ મુજબ, મોડા રિટર્ન માટે લેટ ફી પણ માફ કરવામાં આવી શકે છે. અહેવાલમાં એમ પણ કહેવામાં આવ્યું છે કે સરકાર રૂ.10,000થી ઓછી કર રકમ માટે કારણ બતાવો નોટિસ જારી કરશે નહીં. આમાં ઘણા જૂના પેન્ડિંગ કેસનો સમાવેશ થાય છે. આંકડા મુજબ, રિટર્નમાં મેળ ન ખાતા હોવાને કારણે દર વર્ષે આશરે 95,000 નોટિસ જારી કરવામાં આવે છે, પરંતુ બાકી રહેલા કરના માત્ર 0.08 ટકા વસૂલાત થાય છે. આ પગલાથી સરકાર અને વ્યવસાયો બંને માટે સમય અને નાણાંની બચત થશે.