હરિયાણામાં IDFC ફર્સ્ટ બેંક સાથે સંકળાયેલા રૂ.590 કરોડના કૌભાંડના ખુલાસાથી રાજકારણ અને તપાસ એજન્સીઓ બંનેમાં ખળભળાટ મચી ગયો છે. ગઈકાલે મોડી રાત્રે, વિજિલન્સ વિભાગે ચંદીગઢ શાખાના સંદર્ભમાં માસ્ટરમાઇન્ડ સહિત અનેક આરોપીઓની ધરપકડ કરી હતી. જ્યારે સરકાર દાવો કરે છે કે આખી રકમ વસૂલ કરવામાં આવી છે, ત્યારે પ્રશ્નો ઉભા છે. આ કૌભાંડ કેવી રીતે થયું?

આ સમગ્ર કેસમાં વિજિલન્સ વિભાગે 24 ફેબ્રુઆરીના રોજ સાંજે 6 વાગ્યે કાર્યવાહી કરી અને માસ્ટરમાઇન્ડ રિભવ ઋષિ, અભય કુમાર, સ્વાતિ સિંગલ અને અભિષેક સિંગલ સહિત ચાર આરોપીઓની ધરપકડ કરી. બેંકના ભૂતપૂર્વ મેનેજર અને હાલમાં AU સ્મોલ ફાઇનાન્સ બેંકમાં પોસ્ટ કરાયેલા રિભવ ઋષિ પર શેલ કંપનીઓ બનાવીને સરકારી ભંડોળની ઉચાપત કરવાનું કાવતરું ઘડવાનો આરોપ છે. એજન્સીઓ હવે સમગ્ર નેટવર્ક અને મની ટ્રેલની તપાસ કરી રહી છે.

૫૯૦ કરોડ રૂપિયાનું કૌભાંડ કેવી રીતે પ્રકાશમાં આવ્યું

આ સમગ્ર મામલો એક સરળ પ્રક્રિયાથી શરૂ થયો હતો. ફેબ્રુઆરી 2026 ની આસપાસ, હરિયાણા સરકારે IDFC ફર્સ્ટ બેંક અને AU સ્મોલ ફાઇનાન્સ બેંકને સરકારી કામગીરીમાંથી ડી-એમ્પેનલ કરવાનો આદેશ જારી કર્યો. વિભાગોને આ બેંકોમાં જમા કરાયેલા તેમના ભંડોળને તાત્કાલિક અન્ય અધિકૃત બેંકોમાં ટ્રાન્સફર કરવા સૂચના આપવામાં આવી. જ્યારે એક વિભાગે ચંદીગઢ બેંક શાખાને તેનું ખાતું બંધ કરવા અને ભંડોળ ટ્રાન્સફર કરવા વિનંતી કરી, ત્યારે વાસ્તવિક વિસંગતતા પ્રકાશમાં આવી. ખાતામાં દર્શાવેલ બેલેન્સ અને વાસ્તવિક બેલેન્સ વચ્ચે નોંધપાત્ર વિસંગતતા જોવા મળી.

જેમ જેમ તપાસ આગળ વધતી ગઈ, તેમ તેમ જાણવા મળ્યું કે ઘણા સરકારી ખાતાઓમાંથી ભંડોળ ગાયબ હતું. પ્રારંભિક તપાસમાં આશરે ₹490 કરોડનો ગેરઉપયોગ બહાર આવ્યો, જે પાછળથી વધીને આશરે રૂ.590 કરોડ થયો.

કૌભાંડની મોડસ ઓપરેન્ડી શું હતી?

તપાસ એજન્સીઓ અનુસાર, આ કોઈ હાઇ-ટેક સાયબર છેતરપિંડી નહોતી, પરંતુ ખૂબ જ પરંપરાગત હતી. એવો આરોપ છે કે કેટલાક બેંક કર્મચારીઓએ બહારના લોકો સાથે મળીને નકલી ચેક અને અનધિકૃત વ્યવહારો દ્વારા સરકારી ખાતાઓમાંથી પૈસા ઉપાડ્યા અને તેને અન્ય ખાતાઓમાં ટ્રાન્સફર કર્યા. પૈસાના ટ્રેલ છુપાવવા માટે આ સમગ્ર યોજનામાં નકલી કંપનીઓનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હતો. સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, આ ષડયંત્રનો માસ્ટરમાઇન્ડ રિભવ ઋષિ હતો, જે અગાઉ IDFC ફર્સ્ટ બેંકમાં મેનેજર હતો અને બાદમાં AU સ્મોલ ફાઇનાન્સ બેંકમાં પોસ્ટ થયો હતો.

બેંક અને સરકાર દ્વારા તાત્કાલિક કાર્યવાહી

કૌભાંડ પ્રકાશમાં આવતાની સાથે જ બેંક અને સરકાર બંનેએ ઝડપી કાર્યવાહી કરી. બેંકે ચાર કર્મચારીઓને સસ્પેન્ડ કર્યા, પોલીસ ફરિયાદ નોંધાવી અને રિઝર્વ બેંક ઓફ ઇન્ડિયાને જાણ કરી. ત્યારબાદ તેણે KPMG દ્વારા ફોરેન્સિક ઓડિટ કરાવ્યું. દરમિયાન, હરિયાણા સરકારે તમામ વિભાગોને બેંકોમાંથી ભંડોળ ઉપાડવા અને ખાતા તાત્કાલિક બંધ કરવા નિર્દેશ આપ્યો. તપાસ માટે વિજિલન્સ અને ભ્રષ્ટાચાર વિરોધી બ્યુરોને તૈનાત કરવામાં આવ્યા હતા.

આ મામલા અંગે, મુખ્યમંત્રી નાયબ સિંહ સૈનીએ વિધાનસભામાં જણાવ્યું હતું કે સરકારે સમયસર ગેરરીતિઓ શોધી કાઢી હતી અને બધા પૈસા સુરક્ષિત રીતે વસૂલ કરવામાં આવ્યા છે.

વિપક્ષની સીબીઆઈ તપાસની માંગ

આ મુદ્દા પર રાજકારણ પણ ગરમાયું છે. વિપક્ષી નેતા ભૂપિન્દર સિંહ હુડ્ડાએ સમગ્ર મામલાની સીબીઆઈ તપાસની માંગ કરી છે. તેમનું કહેવું છે કે ફક્ત પૈસા પરત કરવા પૂરતા નથી. એ પણ જાહેર થવું જોઈએ કે જવાબદાર કોણ છે અને આખરે પૈસા ક્યાં ગયા. કોંગ્રેસના નેતા બી.બી. બત્રાએ પણ સરકાર પર સવાલ ઉઠાવતા કહ્યું કે સરકાર જવાબદારીથી છટકી શકતી નથી અને જાહેર નાણાંનો ઉપયોગ કેવી રીતે અને ક્યાં થયો તે સમજાવવું જોઈએ.

આ બાબતે સરકારે શું કહ્યું છે

સરકાર દાવો કરી રહી છે કે આ પહેલી વાર છે જ્યારે આટલી મોટી રકમ આટલી ઝડપથી વસૂલ કરવામાં આવી છે. મુખ્યમંત્રીના મીડિયા સલાહકાર રાજીવ જેટલીના જણાવ્યા અનુસાર, સરકારે પોતે જ બેંકને ગેરરીતિઓ વિશે જાણ કરી હતી, અને ત્યારબાદ FIR દાખલ કરવામાં આવી હતી અને તપાસ શરૂ કરવામાં આવી હતી.

બજાર પર અસર - રોકાણકારોને આઘાત લાગ્યો

આ કૌભાંડે શેરબજારને પણ અસર કરી. IDFC ફર્સ્ટ બેંકના શેર લગભગ 20 ટકા ઘટ્યા, જેના કારણે રોકાણકારોને નુકસાન થયું. અંદાજે ₹14,000 કરોડનું બજાર મૂલ્ય થોડા કલાકોમાં જ નાશ પામ્યું હોવાનો અંદાજ છે.

RBI નિવેદન

સમગ્ર મામલા અંગે, સંજય મલ્હોત્રા (RBI ગવર્નર) એ જણાવ્યું હતું કે આ એક સ્થાનિક ઘટના છે અને તેનાથી બેંકિંગ સિસ્ટમ માટે કોઈ ખાસ ખતરો નથી. જોકે, RBI પરિસ્થિતિ પર નજર રાખી રહી છે.

મોટો પ્રશ્ન: જવાબદાર કોણ?

જોકે સરકારે દાવો કર્યો છે કે બધા પૈસા વસૂલ કરવામાં આવ્યા છે, ઘણા પ્રશ્નો બાકી છે. શું તે ફક્ત થોડા કર્મચારીઓની મિલીભગત હતી કે કોઈ મોટું નેટવર્ક? શેલ કંપનીઓ દ્વારા પૈસા ક્યાં ગયા? શું સરકારી અધિકારીઓ પણ તેમાં સામેલ હતા? સરકારે સંકેત આપ્યો છે કે કેટલાક સરકારી કર્મચારીઓની ભૂમિકા પણ તપાસ હેઠળ છે, પરંતુ હજુ સુધી નામ જાહેર કરવામાં આવ્યા નથી.

આ મામલે આગળ શું છે?

હાલમાં તપાસ ચાલુ છે. ફોરેન્સિક ઓડિટ, બેંક રેકોર્ડ, ટ્રાન્ઝેક્શન ટ્રેલ્સ અને ધરપકડ કરાયેલા આરોપીઓની પૂછપરછ દ્વારા સમગ્ર નેટવર્કને ઉજાગર કરવાના પ્રયાસો ચાલી રહ્યા છે. સરકારે સ્પષ્ટપણે કહ્યું છે કે ગુનેગારોને છોડવામાં આવશે નહીં, પછી ભલે તે બેંક સાથે સંકળાયેલા હોય કે સરકારી તંત્ર સાથે.