ભારત તેની સેનાની ચોક્સાઇથી હુમલો કરવાની ક્ષમતાને વધુ મજબૂત બનાવી રહ્યું છે. 800 કિલોમીટરની રેન્જ ધરાવતી નવી બ્રહ્મોસ સુપરસોનિક ક્રુઝ મિસાઇલ આગામી બે વર્ષમાં સેનામાં સામેલ થવાની યોજના છે. આ મિસાઇલ 2027ના અંત સુધીમાં સંપૂર્ણપણે કાર્યરત થઈ જશે. 200 કિલોમીટરથી વધુ રેન્જ ધરાવતી એસ્ટ્રા એર-ટુ-એર મિસાઇલનું ઉત્પાદન પણ 2026-27માં કરવા માટે તૈયાર થઈ રહી છે.

બ્રહ્મોસ મિસાઇલનું નવું વર્ઝન 

બ્રહ્મોસ મિસાઇલ પહેલાથી જ ભારતના સૌથી ઘાતક શસ્ત્રોમાંનું એક છે. તે 3424 કિમી/કલાકની ઝડપ છે, જે અવાજની ગતિ કરતા ત્રણ ગણી છે. હાલમાં, તેની રેન્જ 450 કિલોમીટર છે. જો કે, તેનું નવું વર્ઝન હવે 800 કિલોમીટર દૂર સુધીના દુશ્મનોને નિશાન બનાવી શકશે.

૮૦૦ કિલોમીટર લાંબા બ્રહ્મોસ માટે રેમજેટ એન્જિન લગભગ તૈયાર છે. તેને વધુ મજબૂત બનાવવા માટે કેટલાક ફેરફારો કરવામાં આવ્યા છે. હાલમાં વધુ પરીક્ષણો ચાલી રહ્યા છે. આ પરીક્ષણો મિસાઇલના આંતરિક INS (ઇનર્શિયલ નેવિગેશન સિસ્ટમ) અને બાહ્ય GNSS (ગ્લોબલ નેવિગેશન સેટેલાઇટ સિસ્ટમ)ની સુસંગતતા તપાસી રહ્યા છે. ઉદ્દેશ્ય એ સુનિશ્ચિત કરવાનો છે કે મિસાઇલ સતત તેના લક્ષ્યને સચોટ રીતે હિટ કરે, જામિંગનો પ્રતિકાર કરે અને મજબૂત રહે.

જો આ પરીક્ષણો સફળ થાય તો મિસાઇલ સંપૂર્ણપણે તૈયાર થઈ જશે. નૌકાદળ તેના યુદ્ધ જહાજો પર પહેલાથી જ તૈનાત ૪૫૦ કિલોમીટર લાંબા બ્રહ્મોસને ૮૦૦ કિલોમીટરની રેન્જમાં અપગ્રેડ કરી શકશે. આ માટે નોંધપાત્ર ફેરફારોની જરૂર નથી. ફક્ત સોફ્ટવેર, ફાયર કંટ્રોલ સિસ્ટમનું ગ્રાફિકલ યુઝર ઇન્ટરફેસ (GUI) અને કેટલાક નાના ફેરફારો પૂરતા રહેશે. મિસાઇલની મૂળભૂત ડિઝાઇન અને લોન્ચર એ જ રહે છે.

સૂત્રોએ જણાવ્યું હતું કે નૌકાદળ અને સેના પહેલા 800 કિલોમીટરના બ્રહ્મોસને અપનાવશે, કારણ કે તે સરળ રહેશે. હવામાં લોન્ચ કરાયેલા સંસ્કરણમાં થોડો વધુ સમય લાગશે.

ઓપરેશન સિંદૂર: બ્રહ્મોસની સફળતા

મે 2025 માં હાથ ધરવામાં આવેલા ઓપરેશન સિંદૂરમાં, ભારતીય વાયુસેનાએ પાકિસ્તાનમાં ઊંડાણમાં પ્રહાર કર્યો હતો. બ્રહ્મોસ મિસાઇલો Su-30MKI ફાઇટર જેટથી પ્રહાર કરવામાં આવી હતી. આ મિસાઇલો નવ આતંકવાદી લક્ષ્યોને સચોટ રીતે નિશાન બનાવવામાં સંપૂર્ણપણે સફળ રહી હતી. સંરક્ષણ પ્રધાન રાજનાથ સિંહે પણ બ્રહ્મોસની ચોકસાઈની પ્રશંસા કરતા કહ્યું કે તેમાં ચોક્કસ ચોકસાઈ છે.

તે ઓપરેશનમાં, પાકિસ્તાને 200 કિલોમીટરથી વધુ રેન્જ ધરાવતા PL-15 મિસાઇલોથી સજ્જ ચીની J-10 ફાઇટર જેટનો ઉપયોગ કર્યો હતો. પરંતુ બ્રહ્મોસે સ્ટેન્ડ-ઓફ રેન્જથી પ્રહાર કરીને બધાને આશ્ચર્યચકિત કર્યા.​​​​​​​

બ્રહ્મોસ મિસાઇલ 800 કિમી રેન્જ

ભારતે અત્યાર સુધીમાં ભારત-રશિયન સંયુક્ત સાહસ બ્રહ્મોસ એરોસ્પેસ સાથે રૂ.58,000 કરોડથી વધુના સોદા પર હસ્તાક્ષર કર્યા છે. સૌથી મોટો સોદો માર્ચ 2024માં થયો હતો જે રૂ.19,519 કરોડનો હતો. આમાં નૌકાદળ માટે 220થી વધુ બ્રહ્મોસ મિસાઇલોની ખરીદીનો સમાવેશ થાય છે. લગભગ 20 યુદ્ધ જહાજો, જેમ કે નવા વિનાશક અને ફ્રિગેટ્સ, હવે આ મિસાઇલોથી સજ્જ છે. ઓગસ્ટ 2025માં, ઓપરેશન સિંદૂર પછી, સંરક્ષણ સંપાદન પરિષદે વાયુસેના માટે 110 હવાથી શરૂ થતી બ્રહ્મોસ મિસાઇલો માટે પ્રારંભિક મંજૂરી આપી, જેની કિંમત આશરે રૂ.10,800 કરોડ હતી.​​​​​​​

હવાથી હવામાં પ્રહાર કરી લડાઇમાં દુશ્મનને હરાવશે

DRDO એસ્ટ્રા માર્ક-2 મિસાઇલની રેન્જ 160 કિમીથી વધારીને 200 કિમીથી વધુ કરવા માટે કામ કરી રહ્યું છે. વાયુસેનાએ પહેલાથી જ 280 થી વધુ એસ્ટ્રા માર્ક-1 મિસાઇલો (100-કિલોમીટર રેન્જ) મેળવી લીધી છે. એસ્ટ્રા માર્ક-2 માટે ટ્રેજેક્ટરી શેપિંગ અને પ્રોપલ્શન સિસ્ટમ્સ અપગ્રેડ કરવામાં આવી રહી છે. આ વધુ થ્રસ્ટ અને લાંબો બર્ન સમય ઉત્પન્ન કરશે. જો પરીક્ષણો સફળ થાય છે, તો ઉત્પાદન છ મહિનામાં શરૂ થઈ શકે છે. નહિંતર, તેમાં થોડો વધુ સમય લાગશે. વાયુસેનાએ શરૂઆતમાં સુખોઈ-30MKI અને તેજસ વિમાન માટે 700 એસ્ટ્રા માર્ક-2 મિસાઇલો મેળવવાની યોજના બનાવી છે.

800 કિમી રેન્જ સાથે બ્રહ્મોસ મિસાઇલ

ભવિષ્યમાં, એસ્ટ્રા માર્ક-3 લોન્ચ કરવામાં આવશે, જેમાં સોલિડ-ફ્યુઅલ ડક્ટેડ રેમજેટ (SFDR) પ્રોપલ્શન હશે. તેની રેન્જ 350 કિલોમીટર હશે, પરંતુ તે ત્રણ વર્ષમાં તૈયાર થઈ જશે. એસ્ટ્રા શ્રેણીની મિસાઇલો દિવસ-રાત, કોઈપણ હવામાનમાં કાર્યરત છે. તે હાલમાં આયાત કરાયેલી મોંઘી રશિયન, ફ્રેન્ચ અને ઇઝરાયેલી BVR (બિયોન્ડ વિઝ્યુઅલ રેન્જ) મિસાઇલોને બદલશે.

ઇન્ટિગ્રેટેડ રોકેટ ફોર્સ: બ્રહ્મોસ માટે એક નવી ભૂમિકા

800-કિલોમીટર બ્રહ્મોસનું ભૂમિ-લોન્ચ વર્ઝન પ્રસ્તાવિત ઇન્ટિગ્રેટેડ રોકેટ ફોર્સ (IRF) નો ભાગ હશે. આમાં પ્રલય બેલિસ્ટિક મિસાઇલ (400-કિલોમીટર રેન્જ) અને નિર્ભય મિસાઇલના ડેરિવેટિવ્ઝ (1,000-કિલોમીટર રેન્જ) પણ શામેલ હશે. IRF ભારતની સંરક્ષણ પ્રણાલીને વધુ મજબૂત બનાવશે.

આ વિકાસ ભારતની પ્રાદેશિક સુરક્ષા ક્ષમતાઓને વધુ ઉન્નત કરશે. બ્રહ્મોસ અને એસ્ટ્રા જેવી સ્વદેશી મિસાઇલો ફક્ત દૂરથી દુશ્મનોને જ નિશાન બનાવશે નહીં પરંતુ આત્મનિર્ભર ભારતનું ઉદાહરણ પણ હશે.