ભારતમાં આઈવીએફનો ખર્ચ એટલો વધી ગયો છે કે મોટાભાગના યુગલો સારવાર લેતી વખતે દેવામાં ડૂબી રહ્યા છે. એક નવા સરકારી અહેવાલમાં જણાવાયું છે કે આઈવીએફ કરાવતા દર દસમાંથી નવ ભારતીય યુગલો એવી પરિસ્થિતિમાં પડે છે જ્યાં સારવારનો ખર્ચ તેમની વાર્ષિક આવકના 10 ટકા કરતાં વધુ હોય છે. ખાનગી હોસ્પિટલોમાં એક આઈવીએફ સાયકલનો ખર્ચ આશરે રૂ. 2.3 લાખ અને સરકારી હોસ્પિટલોમાં સરેરાશ રૂ.1.1 લાખ થાય છે. કોઈપણ સરેરાશ પરિવાર માટે આ બોજ અત્યંત ભારે છે, અને આ આ અહેવાલનું સૌથી આઘાતજનક પાસું છે.

આરોગ્ય મંત્રાલય માટે આઈસીએમઆર-એનઆઈઆરઆરસી દ્વારા હાથ ધરવામાં આવેલો આ દેશનો પહેલો મોટો અભ્યાસ છે. તે સ્પષ્ટપણે દર્શાવે છે કે આઈવીએફ માત્ર ખર્ચાળ નથી પણ ઘણા પરિવારો માટે નાણાકીય ફટકો પણ છે, કારણ કે એક સાયકલમાં સફળતાની ખાતરી આપવામાં આવતી નથી અને લોકોને ઘણીવાર ઓછામાં ઓછા ત્રણ વખત પ્રયાસ કરવો પડે છે. અહેવાલમાં ડબલ્યુએચઓ ડેટા પણ ટાંકવામાં આવ્યો છે, જે સૂચવે છે કે ભારતમાં 4 થી 17 ટકા યુગલો વંધ્યત્વનો સામનો કરે છે, અને તેમાંથી લગભગ 8 ટકા યુગલોને આઈવીએફ જેવી અદ્યતન સારવારની જરૂર છે.

સમગ્ર આઈવીએફ પ્રક્રિયામાં અનેક પગલાં શામેલ છે જેમ કે ઓવેરિયન સ્ટીમ્યુલેશન, એગ રીટ્રીવલ, ફર્ટીલાઈઝેશન, ગર્ભ ટ્રાન્સફર અને સતત દેખરેખ. આ સારવારને તકનીકી રીતે પડકારજનક અને નાણાકીય રીતે બોજારૂપ બનાવે છે. આયુષ્માન ભારત યોજના હાલમાં સંવેદનશીલ જૂથો માટે રૂ. 5 લાખ સુધીની હોસ્પિટલ સારવારને આવરી લે છે, પરંતુ આઈવીએફનો સમાવેશ થતો નથી. અહેવાલમાં સ્પષ્ટપણે જણાવાયું છે કે મોટાભાગના આઈવીએફ ખર્ચ બહારના દર્દીઓની સેટિંગ્સમાં થાય છે, તેથી તેને પેકેજમાં શામેલ કરવો જોઈએ. જો યોજનામાં સમાવેશ કરવામાં આવે તો, એક આઈવીએફ સાયકલ માટે રૂ.81,332,000 નો સરકારી દર ભલામણ કરવામાં આવે છે. ભારતમાં આશરે 28 મિલિયન યુગલો વંધ્યત્વનો સામનો કરે છે, જેમના માટે આઈવીએફ છેલ્લી આશા છે, પરંતુ સારવારનો ઊંચો ખર્ચ તેમને અવરોધે છે.

અભ્યાસમાં એ પણ બહાર આવ્યું છે કે સર્વે કરાયેલા તમામ દર્દીઓમાં પીસીઓએસ વંધ્યત્વનું સૌથી સામાન્ય કારણ હતું. ખાનગી હોસ્પિટલોમાં સીધી સારવાર ખર્ચ વધુ હોય છે, જ્યારે સરકારી હોસ્પિટલોમાં, દર્દીઓ મુસાફરી, રહેઠાણ અને કામમાંથી ગુમાવેલો સમય જેવા બિન-તબીબી ખર્ચ વધારે ભોગવે છે. આઈવીએફ શરૂ થાય તે પહેલાં જ, ચારમાંથી એક દર્દીએ એટલો બધો ખર્ચ કર્યો કે તે આપત્તિજનક ખર્ચની શ્રેણીમાં આવે છે. આ અહેવાલમાં એ પણ જણાવાયું છે કે ભારતની આરોગ્યસંભાળ પ્રણાલીમાં વંધ્યત્વ એક ઓછી પ્રાથમિકતા છે, તેની સારવાર માટે વ્યવહારીક રીતે કોઈ નાણાકીય સુરક્ષા નથી.

આઈવીએફ શા માટે આટલું મોંઘું છે?

એક આઈવીએફ સાયકલનો ખર્ચ રૂ. 50,000 થી રૂ. 2.5 લાખ સુધીનો હોઈ શકે છે. આમાં દવાઓ, પરીક્ષણો, દેખરેખ, ગર્ભ પ્રયોગશાળાઓ અને વારંવાર પ્રયાસોનો ખર્ચ શામેલ છે. વધુમાં, મોંઘવારીએ દવાઓ અને પરીક્ષણોનો ખર્ચ વધુ વધાર્યો છે, જેના કારણે મધ્યમ વર્ગના પરિવારો માટે આ ખર્ચ પોસાય તેમ નથી. ઘરગથ્થુ વપરાશ સર્વેક્ષણ મુજબ, ગ્રામીણ પરિવારો દર મહિને આશરે રૂ.17,000 ખર્ચ કરે છે. પરિણામે, આઈવીએફનો ખર્ચ ઘણા લોકોની કુલ વાર્ષિક આવક કરતાં વધી જાય છે.