ભારતમાં સોનું લોકોની લાગણીઓમાં ઊંડે સુધી સ્થાયી થયેલું છે. લગ્ન હોય કે તહેવાર, સોનું ખરીદવું શુભ માનવામાં આવે છે. પરંતુ હવે, વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી લોકોને નવું સોનું ખરીદવાને બદલે તેમના ઘરોમાં પડેલા જૂના સોનાને રિસાયકલ કરવા વિનંતી કરી રહ્યા છે. આ પાછળના કારણો નોંધપાત્ર છે, જેમાં દેશની અર્થવ્યવસ્થા, વિદેશી હૂંડિયામણ ભંડાર અને વધતા આયાત બિલનો સમાવેશ થાય છે.

પીએમ મોદીએ શું અપીલ કરી છે?

વડા પ્રધાન મોદીએ તાજેતરમાં લોકોને નવું સોનું ખરીદવાને બદલે તેમના ઘરો અને મંદિરોમાં પડેલા સોનાને રિસાયક્લિંગ કરવાનું વિચારવા વિનંતી કરી છે. તેમનું માનવું છે કે જો દેશમાં પહેલાથી જ રહેલા સોનાનો યોગ્ય રીતે ઉપયોગ કરવામાં આવે તો આયાતની જરૂરિયાત ઓછી થશે.

ભારતમાં કેટલું સોનું છે?

મીડિયા રિપોર્ટ્સ અનુસાર, ભારતીય ઘરો અને મંદિરોમાં આશરે 32,000 ટન સોનું છે. આને વિશ્વના સૌથી મોટા ખાનગી સોનાના ભંડારોમાંનો એક માનવામાં આવે છે. આ સોનાનો મોટો જથ્થો લોકર્સ અને તિજોરીઓમાં છુપાયેલો છે, જેનો આર્થિક પ્રવૃત્તિઓમાં ઉપયોગ થતો નથી.

સરકાર સોનાના રિસાયક્લિંગને કેમ પ્રોત્સાહન આપી રહી છે?

ભારત તેની મોટાભાગની સોનાની જરૂરિયાતો વિદેશથી આયાત કરે છે. નાણાકીય વર્ષ 2025-26માં, દેશે આશરે 72.4 બિલિયન ડોલર મૂલ્યનું સોનું આયાત કર્યું. આનાથી દેશ પર નોંધપાત્ર વિદેશી હૂંડિયામણનો બોજ પડે છે. ભારત જ્યારે પણ સોનાની આયાત કરે છે, ત્યારે તેને ડોલરમાં ચૂકવણી કરવી પડે છે. આનાથી વિદેશી હૂંડિયામણ ભંડાર પર દબાણ આવે છે. સરકાર ડોલર બચાવવા અને મજબૂત વિદેશી હૂંડિયામણ ભંડાર જાળવવા માંગે છે. ઊંચી આયાત અને ઓછી નિકાસ ચાલુ ખાતાની ખાધમાં વધારો તરફ દોરી જાય છે. સોનાની આયાત ઘટાડવાથી આ ખાધને નિયંત્રિત કરવામાં મદદ મળી શકે છે. નિષ્ણાતોનો અંદાજ છે કે જો ઘરો અને મંદિરોમાં કુલ સોનાના માત્ર 1% ને રિસાયકલ કરવામાં આવે, તો ભારતની સોનાની આયાત 25% થી 30% સુધી ઘટાડી શકાય છે. આનાથી અબજો ડોલરનું વિદેશી હૂંડિયામણ બચી શકે છે.

સરકારે બીજા કયા પગલાં લીધાં છે?

સોનાની આયાતને નિયંત્રિત કરવા માટે, સરકારે તાજેતરમાં સોના અને ચાંદી પરની આયાત ડ્યુટી 6% થી વધારીને 15% કરી છે. આનો હેતુ આયાત ઘટાડવા, રૂપિયાને ટેકો આપવા અને વિદેશી હૂંડિયામણ ભંડાર પર દબાણ ઘટાડવાનો છે.

સામાન્ય લોકો પર શું અસર પડશે?

સરકારની અપીલનો અર્થ એ નથી કે લોકોએ સોનું ખરીદવાનું સંપૂર્ણપણે બંધ કરી દેવું જોઈએ. તેનો હેતુ લોકોને સમજાવવાનો છે કે તેમના ઘરોમાં પડેલા જૂના સોનાનો વધુ સારી રીતે ઉપયોગ કરીને તેમની જરૂરિયાતો પૂરી કરી શકાય છે. આનાથી દેશના અર્થતંત્રને ફાયદો થશે અને વિદેશી હૂંડિયામણની બચત થશે.