પ્રધાનમંત્રી નરેન્દ્ર મોદી આજે નવા પ્રધાનમંત્રી કાર્યાલય, સેવા તીર્થમાં સ્થળાંતર કરશે. પીએમ મોદી દ્વારા સેવા તીર્થ ભવન સંકુલનું નામ જાહેર કરી ઉદ્ઘાટન કરાયું હતું. કર્તવ્ય ભવન-1 અને 2 માં કેન્દ્ર સરકારના મંત્રાલયોના નવા કાર્યાલયો હશે. અત્યાર સુધી પીએમઓ અને મંત્રાલયોના કાર્યાલયો નવી દિલ્હીમાં સચિવાલય ભવનના ઉત્તર અને દક્ષિણ બ્લોકમાં કાર્યરત હતા. આ બંને ઇમારતો લગભગ 78 વર્ષથી સત્તાનું કેન્દ્ર છે.

સેવા તીર્થમાં સ્થળાંતર કરતા પહેલા, પીએમ મોદી સાઉથ બ્લોકમાં કેન્દ્રીય મંત્રીમંડળની એક ખાસ બેઠક યોજાઈ હતી. બ્રિટિશ યુગના સચિવાલય ભવનમાં આ છેલ્લી મંત્રીમંડળની બેઠક હતી.
તે આશરે ૨.૨૬ લાખ ચોરસ ફૂટ (આશરે ૫ એકર) વિસ્તારને આવરી લે છે. તે એલ એન્ડ ટી દ્વારા રૂ. ૧,૧૮૯ કરોડના ખર્ચે બનાવવામાં આવ્યું હતું. સેવા તીર્થ સંકુલમાં ત્રણ ઇમારતો છે: સેવા તીર્થ-૧, સેવા તીર્થ-૨ અને સેવા તીર્થ-૩. સેવા તીર્થ-૧ માં પ્રધાનમંત્રી કાર્યાલય (પીએમઓ) આવેલું છે.

સેવા તીર્થ-૨ માં કેબિનેટ સચિવાલય અને સેવા તીર્થ-૩ માં રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા પરિષદ સચિવાલય અને રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા સલાહકાર અજિત ડોવલનું કાર્યાલય આવેલું છે. આ કચેરીઓ અગાઉ અલગ અલગ સ્થળોએ સ્થિત હતી. સપ્ટેમ્બર 2025 માં કેબિનેટ સચિવાલય સેવા તીર્થ-2 માં ખસેડવામાં આવ્યું.

નવા પીએમઓ નજીક વડા પ્રધાન માટે એક નવું નિવાસસ્થાન પણ બનાવવામાં આવી રહ્યું છે. પૂર્ણ થયા પછી, વડા પ્રધાન તેમના વર્તમાન નિવાસસ્થાન 7, લોક કલ્યાણ માર્ગથી નવા નિવાસસ્થાનમાં સ્થળાંતર કરશે. જોકે, આ માટેની તારીખ હજુ સુધી જાહેર કરવામાં આવી નથી.

કાર્તવ્ય ભવન-1 અને 2 માં નાણા મંત્રાલય, સંરક્ષણ મંત્રાલય, આરોગ્ય અને પરિવાર કલ્યાણ મંત્રાલય, કોર્પોરેટ બાબતોનું મંત્રાલય, શિક્ષણ મંત્રાલય, સંસ્કૃતિ મંત્રાલય, કાયદો અને ન્યાય મંત્રાલય, માહિતી અને પ્રસારણ મંત્રાલય, કૃષિ અને ખેડૂત કલ્યાણ મંત્રાલય, રસાયણો અને ખાતર મંત્રાલય અને આદિવાસી બાબતોનું મંત્રાલય સહિત અનેક મુખ્ય મંત્રાલયો છે.

અગાઉ, ગૃહ મંત્રાલય લુટિયન્સ દિલ્હીના રાયસીના હિલ્સ સ્થિત નોર્થ બ્લોક સંકુલથી જનપથ પર કોમન સેન્ટ્રલ સેક્રેટરીએટ બિલ્ડિંગમાં ખસેડવામાં આવ્યું હતું. ગૃહ મંત્રાલયને નવા સંકુલમાં 347 રૂમ ફાળવવામાં આવ્યા છે. લગભગ 90 વર્ષથી, દેશનું ગૃહ મંત્રાલય નોર્થ બ્લોકથી કાર્યરત હતું.

સેવા તીર્થ અને કર્તવ્ય ભવન-1 અને 2 નું નિર્માણ સેન્ટ્રલ વિસ્ટા રિડેવલપમેન્ટ પ્રોજેક્ટના ભાગ રૂપે કરવામાં આવ્યું હતું, એક પ્રોજેક્ટ જેમાં નવું સંસદ ભવન અને કર્તવ્ય પથ પણ શામેલ છે. કર્તવ્ય પથની બંને બાજુના વિસ્તારને સેન્ટ્રલ વિસ્ટા કહેવામાં આવે છે. સેન્ટ્રલ વિસ્ટા પ્રોજેક્ટમાં રાષ્ટ્રપતિ ભવનથી ઇન્ડિયા ગેટ સુધીની અનેક ઇમારતોનો પુનર્વિકાસ અને બાંધકામ શામેલ છે.
કર્તવ્ય ભવન-1 અને 2 ઇમારતોમાં ડિજિટલી સજ્જ ઓફિસો, સીધા જાહેર સંપર્ક માટે જાહેર વિસ્તારો અને કેન્દ્રિય સ્વાગત છે. સરકારનો દાવો છે કે આનાથી મંત્રાલયો વચ્ચે સંકલન, કાર્યની ગતિ અને જાહેર ભાગીદારીમાં સુધારો થશે.

ઇમારતો 4-સ્ટાર ધોરણો અનુસાર ડિઝાઇન કરવામાં આવી છે. તેઓ નવીનીકરણીય ઉર્જા પ્રણાલીઓ, જળ સંરક્ષણ પ્રણાલીઓ, કચરો વ્યવસ્થાપન પ્રણાલીઓ અને ઉર્જા-કાર્યક્ષમ બાંધકામ તકનીકોનો ઉપયોગ કરે છે. આ પર્યાવરણીય અસરને ઘટાડશે અને કાર્યની ગુણવત્તામાં વધારો કરશે. આ કેમ્પસમાં સ્માર્ટ એક્સેસ કંટ્રોલ સિસ્ટમ્સ, સર્વેલન્સ નેટવર્ક્સ અને અદ્યતન કટોકટી પ્રતિભાવ પ્રણાલીઓ જેવી સુરક્ષા સુવિધાઓ પણ શામેલ છે. આ અધિકારીઓ અને મુલાકાતીઓ માટે સલામત અને સંગઠિત વાતાવરણ સુનિશ્ચિત કરશે.

વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ 6 ઓગસ્ટ, 2025ના રોજ કર્તવ્ય પથ પર કર્તવ્ય ભવન-3નું ઉદ્ઘાટન કર્યું હતું. તેમાં ગૃહ, વિદેશ, ગ્રામીણ વિકાસ, એમએસએસઈ, પેટ્રોલિયમ અને મુખ્ય વૈજ્ઞાનિક સલાહકારની કચેરીઓ આવેલી છે.કર્તવ્ય ભવન-3 એ કોમન સેન્ટ્રલ સેક્રેટરીએટની પ્રથમ ઇમારત છે. સીસીએસમાં કુલ 10 ઓફિસ બિલ્ડીંગો અને એક કન્વેન્શન સેન્ટરનો સમાવેશ થાય છે.
સરકાર ઉત્તર-દક્ષિણ બ્લોક્સની ઐતિહાસિક ઇમારતોને "યુગે-યુગે ભારત રાષ્ટ્રીય સંગ્રહાલય" માં રૂપાંતરિત કરવાની યોજના ધરાવે છે. તેને ભારતની સભ્યતા દર્શાવતા વિશ્વ-સ્તરીય સંગ્રહાલય તરીકે વિકસાવવામાં આવશે. આશરે 25,000 થી 30,000 કલાકૃતિઓ પ્રદર્શિત કરવામાં આવશે. તે વિશ્વના સૌથી મોટા સંગ્રહાલયોમાંનું એક હોવાની અપેક્ષા છે.

રૂ. ૧,૧૮૯ કરોડના ખર્ચે બન્યું સેવા તીર્થ

સેવા તીર્થનો અર્થ સેવાનું સ્થળ થાય છે. મૂળ નામ એક્ઝિક્યુટિવ એન્ક્લેવ હતું, પરંતુ ૨ ડિસેમ્બર, ૨૦૨૫ ના રોજ તેનું નામ બદલીને સેવા તીર્થ રાખવામાં આવ્યું. જે નવી દિલ્હીના દારા શિકોહ રોડ પર એક્ઝિક્યુટિવ એન્ક્લેવમાં સ્થિત છે.