દેશની સાત હાઈકોર્ટ કાયમી ચીફ જસ્ટિસ વિનાની: કાર્યકારી ન્યાયાધીશોના ભરોસે

દેશમાં કુલ 25 હાઈકોર્ટ છે. તેમાંથી ફક્ત સાત જ કાર્યકારી મુખ્ય ન્યાયાધીશોની મદદથી કાર્યરત છે. જુલાઈ 2026 સુધીમાં, બોમ્બે, કલકત્તા, જમ્મુ અને કાશ્મીર અને લદ્દાખ, મધ્યપ્રદેશ, પટના, પંજાબ અને હરિયાણા, તેમજ રાજસ્થાન હાઈકોર્ટ કાયમી મુખ્ય ન્યાયાધીશો વિના કાર્યરત છે અને કાર્યકારી મુખ્ય ન્યાયાધીશો પર નિર્ભર છે. આ પરિસ્થિતિ ફક્ત નિયમિત બદલીઓ અને નિવૃત્તિઓને કારણે નથી. કેન્દ્ર સરકારે સુપ્રીમ કોર્ટ સુધારા વટહુકમ, 2026 દ્વારા સુપ્રીમ કોર્ટમાં ન્યાયાધીશોની મંજૂર સંખ્યા 33થી વધારીને 37 કરવાનો નિર્ણય લીધો છે.
17 મે, 2026ના રોજ આ વટહુકમના અમલીકરણથી સુપ્રીમ કોર્ટમાં ન્યાયાધીશોના બઢતી માટે માર્ગ મોકળો થયો છે, જેનાથી હાઈકોર્ટમાં મુખ્ય ન્યાયાધીશના પદ ખાલી રહ્યા છે. 27 મેના રોજ, મુખ્ય ન્યાયાધીશ (સીજેઆઈ) સૂર્યકાંતના નેતૃત્વ હેઠળના સુપ્રીમ કોર્ટ કોલેજિયમે ચાર ઉચ્ચ ન્યાયાધીશો અને એક વરિષ્ઠ વકીલને સુપ્રીમ કોર્ટમાં બઢતી આપવાની ભલામણ કરી. તેમાં પંજાબ અને હરિયાણા હાઈકોર્ટના ભૂતપૂર્વ મુખ્ય ન્યાયાધીશ જસ્ટિસ શીલ નાગુ, બોમ્બે હાઈકોર્ટના ન્યાયાધીશ ચંદ્રશેખર, મધ્યપ્રદેશ હાઈકોર્ટના ભૂતપૂર્વ મુખ્ય ન્યાયાધીશ જસ્ટિસ સંજીવ સચદેવ, જસ્ટિસ અરુણ પલ્લી, જસ્ટિસ, જસ્ટિસ, જસ્ટિસ, 2 જૂન સુધીમાં, અને વરિષ્ઠ વકીલ વી. મોહનાનો સમાવેશ થાય છે.
કેન્દ્ર સરકારે આ ભલામણને ઝડપથી મંજૂરી આપી અને તે બધાને બીજી જૂન સુધીમાં શપથ ગ્રહણ કરાવ્યા હતા. જોકે, આનાથી ચાર મુખ્ય ઉચ્ચ અદાલતો રાતોરાત કાયમી મુખ્ય ન્યાયાધીશ વિના રહી ગઈ. ભારતના બંધારણના અનુચ્છેદ 223 હેઠળ, જ્યારે પણ કોઈ ઉચ્ચ ન્યાયાલયના મુખ્ય ન્યાયાધીશનું પદ ખાલી થાય છે, ત્યારે રાષ્ટ્રપતિ કાર્યકારી મુખ્ય ન્યાયાધીશની નિમણૂક કરે છે. પટના, રાજસ્થાન અને કલકત્તા હાઈકોર્ટમાં, અગાઉના મુખ્ય ન્યાયાધીશોની નિવૃત્તિને કારણે આ પદો ખાલી પડ્યા હતા.
વર્તમાન કાર્યકારી મુખ્ય ન્યાયાધીશોમાં આર.વી. ઘુગે (બોમ્બે હાઈકોર્ટ), અશ્વિની કુમાર મિશ્રા (પંજાબ અને હરિયાણા હાઈકોર્ટ), ન્યાયાધીશ વિવેક રુશિયા (મધ્યપ્રદેશ હાઈકોર્ટ), સંજીવ કુમાર(જમ્મુ અને કાશ્મીર અને લદ્દાખ), સુધીર સિંહ (પટણા હાઈકોર્ટ), સંજીવ પ્રકાશ શર્મા (રાજસ્થાન હાઈકોર્ટ), તપબ્રત ચક્રવર્તી (કલકત્તા હાઈકોર્ટ)નો સમાવેશ થાય છે.
હાઈકોર્ટમાં આ કટોકટી ટૂંક સમયમાં સમાપ્ત થાય તેવું લાગતું નથી. 2026ના અંત સુધીમાં પાંચ વધુ કાયમી મુખ્ય ન્યાયાધીશો નિવૃત્ત થવાના છે.
પાંચ વધુ મુખ્ય ન્યાયાધીશો નિવૃત્ત થવાના છે. જેમાં જસ્ટિસ રમેશ સિંહા (છત્તીસગઢ હાઈકોર્ટ- 4 સપ્ટેમ્બર, 2026), જસ્ટિસ સંજીવ પ્રકાશ શર્મા (કાર્યકારી, રાજસ્થાન હાઈકોર્ટ-26 સપ્ટેમ્બર, 2026), જસ્ટિસ એમ.એસ. સોનાક (ઝારખંડ હાઈકોર્ટ), જસ્ટિસ હરીશ ટંડન (ઓરિસ્સા હાઈકોર્ટ - નવેમ્બર 2026) અને જસ્ટિસ મનોજ કુમાર ગુપ્તા (ઉત્તરાખંડ હાઈકોર્ટ)નો સમાવેશ થાય છે.
ફેબ્રુઆરી 2026માં, સુપ્રીમ કોર્ટ કોલેજિયમે નવી એડવાન્સ-ટ્રાન્સફર નીતિ અપનાવી છે. આ નીતિ હેઠળ, મુખ્ય ન્યાયાધીશ બનવાના નક્કી થયેલા ન્યાયાધીશને ખાલી જગ્યા થાય તે પહેલાં લગભગ બે મહિના પહેલાં હાઈકોર્ટમાં ટ્રાન્સફર કરવામાં આવે છે, જેનાથી સરળ સંક્રમણ અને સરળ વહીવટી પ્રક્રિયાઓ સુનિશ્ચિત થાય છે. જો કે, હાલની ખાલી જગ્યાઓને કારણે આ નીતિનો અમલ કરવો પડકારજનક સાબિત થઈ રહ્યો છે.
સુપ્રીમ કોર્ટમાં હાલમાં 35 ન્યાયાધીશો છે, જ્યારે 37ની મંજૂર સંખ્યા છે. બે ન્યાયાધીશો જસ્ટિસ સંજય કરોલ અને જસ્ટિસ સતીશ ચંદ્ર શર્મા આ વર્ષના અંત સુધીમાં નિવૃત્ત થવાના છે.