દેશની સૌથી જૂની રાજકીય પાર્ટી કોંગ્રેસ માટે એક તરફ ચૂંટણીમાં સતત નબળું પ્રદર્શન ચિંતાનો વિષય બન્યું છે, તો બીજી તરફ હવે નાણાકીય મોરચે પણ ભારે મુશ્કેલીઓનો સામનો કરવો પડી રહ્યો છે. છેલ્લા કેટલાક સમયથી ચૂંટણી પરિણામોમાં ધાર્યો વિજય ન મળવાની સીધી અને નકારાત્મક અસર પાર્ટીને મળતા ડોનેશન (ફંડ) પર સ્પષ્ટપણે જોવા મળી રહી છે. મોટા કોર્પોરેટ ગૃહો અને દાતાઓ પાર્ટીથી અંતર જાળવી રહ્યા હોવાનું ચિત્ર ઉપસી રહ્યું છે.

વાર્ષિક ફંડ રિપોર્ટમાં ચોંકાવનારો ખુલાસો

ચૂંટણી પંચ સમક્ષ કોંગ્રેસ દ્વારા રજૂ કરવામાં આવેલા વર્ષ ૨૦૨૫-૨૬ના વાર્ષિક ફંડ રિપોર્ટમાં આ આર્થિક સંકટ અંગે ચોંકાવનારો ખુલાસો થયો છે. રિપોર્ટ અનુસાર, પાર્ટીના ફંડિંગમાં આશરે ૭૫ ટકા જેટલો મોટો ઘટાડો નોંધાયો છે. વર્ષ ૨૦૨૪-૨૫ દરમિયાન કોંગ્રેસને આશરે રૂ. ૫૧૭.૪ કરોડનું જંગી ફંડ પ્રાપ્ત થયું હતું, પરંતુ તેના પછીના જ વર્ષે ૨૦૨૫-૨૬માં આ રકમમાં તીવ્ર કડાકો આવ્યો હતો અને તે ઘટીને માત્ર રૂ. ૧૩૦.૭ કરોડ પર પહોંચી ગઈ છે. આ આંકડો વર્ષ ૨૦૨૩-૨૪માં મળેલી રકમ કરતાં પણ આશરે ૫૩ ટકા ઓછો છે.

મુખ્ય ઇલેક્ટ્રલ ટ્રસ્ટના ફંડિંગમાં મોટાપાયે કાપ

કોંગ્રેસને મળતા મોટા ફંડિંગમાં અગાઉ ‘પ્રૂડન્ટ ઇલેક્ટ્રલ ટ્રસ્ટ’નો સિંહફાળો રહ્યો હતો. વર્ષ ૨૦૨૪-૨૫માં પાર્ટીને મળેલા કુલ ફંડમાંથી આ એક જ ટ્રસ્ટ દ્વારા રૂ. ૨૧૬ કરોડ (કુલ ફંડના ૧૪.૮ ટકા) આપવામાં આવ્યા હતા. જોકે, વર્ષ ૨૦૨૫-૨૬માં આ ટ્રસ્ટે કોંગ્રેસને માત્ર રૂ. ૨૫ કરોડ જ ફાળવ્યા છે, જે અગાઉના વર્ષની સરખામણીએ માત્ર ૧૧.૫ ટકા જેટલું જ થાય છે. આ વર્ષના કુલ ફંડમાં પણ આ ટ્રસ્ટનો હિસ્સો માત્ર ૧૯ ટકા જ રહ્યો છે.

રાજ્યોની મહત્વપૂર્ણ ચૂંટણીઓ છતાં ફંડિંગ ન મળ્યું

વર્ષ ૨૦૨૪-૨૫માં લોકસભાની સામાન્ય ચૂંટણીઓ હોવાને કારણે પક્ષોને મોટું ફંડ મળવું સ્વાભાવિક હતું, પરંતુ ચૂંટણી પૂરી થતાં જ રૂ. ૨૦,૦૦૦થી વધુના ડોનેશનમાં ૭૫ ટકાનો ઘટાડો નોંધાયો છે. સૌથી વધુ ચિંતાજનક બાબત એ છે કે, વર્ષ ૨૦૨૫-૨૬ દરમિયાન બિહાર વિધાનસભા ચૂંટણી અને ત્યારબાદ એપ્રિલ ૨૦૨૬માં અસમ, કેરળ, તામિલનાડુ, પશ્ચિમ બંગાળ તેમજ પુડુચેરી જેવા મહત્વના રાજ્યોની ચૂંટણીઓ યોજાઈ હોવા છતાં કોંગ્રેસને કોર્પોરેટ્સ કે મોટા દાતાઓ તરફથી અપેક્ષિત સહયોગ મળ્યો નથી.

મર્યાદિત મોટા દાતાઓ પર નિર્ભરતા પડી ભારે

ગત નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૪-૨૫ દરમિયાન કોંગ્રેસને કૂપનોના વેચાણ દ્વારા રૂ. ૩૫૦ કરોડથી વધુની રકમ પ્રાપ્ત થઈ હતી. ઉપરાંત, કેટલાક મોટા કોર્પોરેટ દાતાઓમાં સ્ટાર સિમેન્ટ લિમિટેડ (રૂ. ૫ કરોડ), સજ્જન ભજંકા (રૂ. ૪ કરોડ), અફનાન કન્સ્ટ્રક્શન્સ (રૂ. ૩ કરોડ), પ્રેમ કુમાર ભજંકા (રૂ. ૨ કરોડ), ઇપ્સમ પ્રોએડવાઇઝર્સ (રૂ. ૧ કરોડ) અને એસએમએસ બિલ્ડર્સ (રૂ. ૧ કરોડ)નો સમાવેશ થાય છે. માત્ર ૯ કંપનીઓ અને વ્યક્તિઓ જ એવા હતા જેમણે રૂ. ૧ કરોડ કે તેથી વધુનું દાન આપ્યું હતું, જેની કુલ રકમ રૂ. ૪૩ કરોડ જેટલી થાય છે.

આગામી સમયમાં પડકારો વધશે

આંકડા દર્શાવે છે કે રૂ. ૫ લાખ કે તેથી ઓછી રકમના કુલ ૧,૩૨૧ નાના ફંડ મળ્યા હતા, પરંતુ મોટા ફંડનો આધાર ખૂબ જ મર્યાદિત દાતાઓ પર હતો. હવે જ્યારે મોટા કોર્પોરેટ ગૃહો અને ટ્રસ્ટોએ ફંડિંગમાં કાપ મુક્યો છે, ત્યારે કોંગ્રેસ માટે ચૂંટણી પ્રચાર અને પક્ષનું સંચાલન કરવું વધુ મુશ્કેલ બની રહેશે. ૨૦૨૫-૨૬નો આખરી ઓડિટ રિપોર્ટ આવ્યા બાદ પાર્ટીના અન્ય આવકના સ્ત્રોતો વિશે વધુ માહિતી સામે આવશે.