ગુજરાત હાઈકોર્ટે બેંક હરાજી દ્વારા મિલકત ખરીદનારાઓ માટે એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ અને રાહતદાયક ચુકાદો આપ્યો છે. અદાલતે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે જો કોઈ મિલકત બેંક દ્વારા કાયદેસરની હરાજી પ્રક્રિયા મારફતે વેચવામાં આવી હોય, તો સરકારી સત્તાવાળાઓ તેના વેચાણ દસ્તાવેજ (Sale Deed) અથવા વેચાણ પ્રમાણપત્ર (Sale Certificate) ની નોંધણી કરવાનો ઇનકાર કરી શકતા નથી, ભલે તે મિલકત પર અગાઉનો કોઈ સરકારી બોજો કે જપ્તીનો હુકમ હોય.

હાઈકોર્ટનો ઐતિહાસિક આદેશ અને કાયદાકીય સ્પષ્ટતા

ગુજરાત હાઈકોર્ટના જસ્ટિસ હેમંત એમ. પ્રચ્છકે આ મામલે સુનાવણી કરતા ઠરાવ્યું હતું કે, એકવાર બેંક દ્વારા યોગ્ય અને કાયદેસરની પ્રક્રિયા અનુસરીને વેચાણ પ્રમાણપત્ર જારી કરવામાં આવે, ત્યારબાદ સંબંધિત નોંધણી અધિકારી (Sub-Registrar) આવા વ્યવહારોની નોંધણી કરવા માટે કાયદેસર રીતે બંધાયેલા છે. અદાલતે ભાર પૂર્વક જણાવ્યું હતું કે સરકારી વિભાગોનો આંતરિક બોજો બેંકની હરાજી પ્રક્રિયામાં અવરોધ બની શકે નહીં.

ભાવનગરનો કિસ્સો: શું હતી સમગ્ર ઘટના?

આ વિવાદ ભાવનગરની એક મિલકત સાથે જોડાયેલો હતો. કેસની વિગતો મુજબ, 'મેસર્સ રાજ પિક્ચર હાઉસ' ની માલિકીની એક મિલકત વર્ષ 2013માં બેંક ઓફ બરોડામાં ગીરો મૂકવામાં આવી હતી. જ્યારે મૂળ માલિક લોન ભરપાઈ કરવામાં નિષ્ફળ રહ્યા, ત્યારે બેંકે 'સરફેસી એક્ટ' (SARFAESI Act) હેઠળ વસૂલાતની કાર્યવાહી હાથ ધરી મિલકતની હરાજી કરી હતી.

અરજદારે આ હરાજીમાં મિલકત ખરીદી હતી અને જ્યારે તેઓ 'ડીડ ઓફ કન્વેયન્સ' ની નોંધણી કરાવવા સબ-રજિસ્ટ્રાર કચેરી પહોંચ્યા, ત્યારે અધિકારીઓએ નોંધણી કરવાનો સાફ ઇનકાર કરી દીધો હતો. અધિકારીઓનો તર્ક હતો કે વર્ષ 2016માં વેટ (VAT) વિભાગ દ્વારા આ મિલકત પર સરકારી લેણાંના કારણે જપ્તીનો હુકમ કરવામાં આવ્યો હતો અને મિલકત પર સરકારી બોજો બોલતો હતો.

અદાલતનું અવલોકન અને સત્તાવાળાઓને ફટકાર

હાઈકોર્ટે સત્તાવાળાઓના આ વલણને અયોગ્ય ઠેરવતા તેમનો હુકમ રદબાતલ કર્યો હતો. અદાલતે અવલોકન કર્યું કે બેંકનો સુરક્ષિત હિત (Secured Interest) અગ્રતા ધરાવે છે. હાઈકોર્ટે આદેશ આપ્યો કે અરજદાર અને બેંક વચ્ચેના વેચાણ દસ્તાવેજ અને પ્રમાણપત્રની નોંધણીની કાર્યવાહી સત્વરે પૂર્ણ કરવામાં આવે. આ ચુકાદાથી સ્પષ્ટ થયું છે કે નોંધણી અધિકારીઓ માત્ર સરકારી બોજાના બહાને દસ્તાવેજ અટકાવી શકે નહીં.

ખરીદદારો અને બેંકો માટે મોટી રાહત

હાઈકોર્ટના આ સીમાચિહ્નરૂપ ચુકાદાને પગલે હવે બેંક હરાજીમાં મિલકત ખરીદનારાઓ માટેના મોટા અવરોધ દૂર થયા છે. અગાઉ, હરાજીમાં મિલકત ખરીદ્યા પછી પણ સરકારી ટેક્સ કે અન્ય વિભાગોના બોજાના કારણે દસ્તાવેજોની નોંધણીમાં વર્ષો સુધી વિલંબ થતો હતો, જેના કારણે ખરીદદારોની મૂડી ફસાઈ જતી હતી. હવે આ ચુકાદા બાદ, રાજ્યભરના નોંધણી અધિકારીઓએ બેંક હરાજીની મિલકતોના દસ્તાવેજોની નોંધણી ફરજિયાતપણે કરી આપવી પડશે.

આ ચુકાદો રિયલ એસ્ટેટ અને બેંકિંગ સેક્ટર માટે અત્યંત મહત્વનો છે. તે 'સરફેસી એક્ટ' હેઠળ થતી કામગીરીને વધુ મજબૂત બનાવે છે અને નિર્દોષ ખરીદદારોના હિતોનું રક્ષણ કરે છે.