દેશની અગ્રણી શૈક્ષણિક સંસ્થાઓમાં વિદ્યાર્થીઓની આત્મહત્યાની વધતી સંખ્યા પર સુપ્રીમ કોર્ટે ઊંડી નારાજગી વ્યક્ત કરી છે. કોર્ટે જણાવ્યું હતું કે તે અત્યંત ચિંતાજનક છે કે 57,000થી વધુ શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ સુપ્રીમ કોર્ટ દ્વારા રચાયેલી સમિતિ દ્વારા કરવામાં આવેલા સર્વેમાં સહકાર આપી રહી નથી. આમાંની મોટાભાગની સંસ્થાઓમાં આઈઆઈટી, આઈઆઈએમ, એઈમ્સ અને નિટનો સમાવેશ થાય છે.

2018થી આશરે 98 વિદ્યાર્થીઓએ આત્મહત્યા કરી છે, જેમાં 39 આઈઆઈટી, 25 નિટ, 25 કેન્દ્રીય યુનિવર્સિટીઓ અને ચાર આઈઆઈએમના વિદ્યાર્થીઓનો સમાવેશ થાય છે. જોકે, આ ગંભીર સમસ્યા પ્રત્યે શૈક્ષણિક સંસ્થાઓની ઉદાસીનતાથી સુપ્રીમ કોર્ટ નિરાશ થઈ છે. 57,000 શૈક્ષણિક સંસ્થાઓએ કોર્ટ દ્વારા રચાયેલી ઉચ્ચ-સ્તરીય પેનલ દ્વારા હાથ ધરવામાં આવેલી સર્વે પ્રક્રિયામાં સહકાર આપ્યો નથી.

મળતી માહિતી મુજબ, ન્યાયાધીશ જે બી પારડીવાલા અને આર મહાદેવનની બનેલી સુપ્રીમ કોર્ટની બેન્ચે આ બાબતે ઊંડી નારાજગી વ્યક્ત કરી હતી. વરિષ્ઠ વકીલ અને એમિકસ ક્યુરી અપર્ણા ભટ્ટે કોર્ટને માહિતી આપી હતી કે 17 આઈઆઈટી, 15 આઈઆઈએમ, 16 એઈમ્સ અને 24 નિટ સહિત અનેક અગ્રણી સંસ્થાઓએ ચાર વખત રીમાઇન્ડર આપ્યા છતાં સર્વેમાં ભાગ લીધો ન હતો. કેમ્પસમાં આત્મહત્યાની વધતી સંખ્યાના કારણો અને ઉકેલો ઓળખવા માટે સુપ્રીમ કોર્ટના નિર્દેશ પર આ સર્વે હાથ ધરવામાં આવી રહ્યો છે. ભટ્ટે જણાવ્યું હતું કે અત્યાર સુધીમાં ફક્ત 3,500 સંસ્થાઓએ જ સર્વેનો જવાબ આપ્યો છે.

કોર્ટે કહ્યું, આ સમગ્ર કવાયત વિદ્યાર્થીઓના હિતમાં હાથ ધરવામાં આવી રહી છે, અને તમામ સંસ્થાઓ પાસેથી સર્વેમાં સંપૂર્ણ સહયોગ કરવાની અપેક્ષા રાખવામાં આવે છે જેથી રાષ્ટ્રીય કાર્ય દળ આ વિષય પર પોતાનો વચગાળાનો અથવા અંતિમ અહેવાલ તૈયાર કરી શકે. બેન્ચે નોંધ્યું હતું કે કેન્દ્ર સરકારે આ સંસ્થાઓને ચાર વખત સહયોગ આપવાનો નિર્દેશ આપ્યો હતો, પરંતુ કોઈ જવાબ મળ્યો નથી.

સુપ્રીમ કોર્ટે કેન્દ્ર સરકારને આ મુદ્દાને ગંભીરતાથી લેવા અને ફરી એકવાર તમામ સંસ્થાઓને સર્વેમાં સહયોગ કરવા કહેવાનો નિર્દેશ આપ્યો હતો. બેન્ચે કહ્યું, અમે ભારત સરકારને વિનંતી કરીએ છીએ કે આ બાબતને ખૂબ ગંભીરતાથી લે અને તમામ સંસ્થાઓને સહયોગ કરવા માટે પ્રોત્સાહિત કરે. દરમિયાન, વરિષ્ઠ વકીલ હરીશ સાલ્વેએ વિદ્યાર્થીઓના હિતમાં સર્વેક્ષણમાં ભાગ લેવા અને રાષ્ટ્રીય ટાસ્ક ફોર્સ સાથે સહયોગ કરવા માટે તમામ આઈઆઈટીને પ્રોત્સાહિત કરવા માટે સ્વેચ્છાએ સેવા આપી. તેઓ બીજા કેસની સુનાવણી માટે હાજર રહ્યા હતા. કોર્ટે તેમના પગલાની પ્રશંસા કરી.

સુપ્રીમ કોર્ટે પોતાના આદેશમાં જણાવ્યું હતું કે, અમે બધી સંસ્થાઓને સર્વેક્ષણમાં સહયોગ કરવા માટે છેલ્લી તક આપવા માંગીએ છીએ. જો તેઓ આમ કરવામાં નિષ્ફળ જાય, તો અમારે કેટલાક આદેશો પસાર કરવા પડી શકે છે જે સંસ્થાઓને અપ્રિય હોઈ શકે છે અને તેમની પ્રતિષ્ઠાને નુકસાન પહોંચાડી શકે છે. કોર્ટે કેન્દ્ર સરકારને આ પાસાને તમામ સંસ્થાઓ સમક્ષ સ્પષ્ટ કરવા કહ્યું.

આ બાબતને ગંભીરતાથી લેતા, સુપ્રીમ કોર્ટે નિવૃત્ત સુપ્રીમ કોર્ટના ન્યાયાધીશ રવિન્દ્ર ભટના નેતૃત્વમાં એક મલ્ટી-ટાસ્ક ફોર્સની રચના કરી છે. આ પેનલમાં મનોચિકિત્સા અને ક્લિનિકલ સાયકોલોજી સહિત વિવિધ ક્ષેત્રોના નિષ્ણાતોનો સમાવેશ થાય છે. પેનલને આત્મહત્યાના વિવિધ કારણો ઓળખવા અને ઉકેલો સૂચવવાનું કામ સોંપવામાં આવ્યું છે. આ કારણોમાં રેગિંગ, જાતિ ભેદભાવ, લિંગ-આધારિત ભેદભાવ, જાતીય સતામણી, શૈક્ષણિક દબાણ, નાણાકીય બોજ, માનસિક સ્વાસ્થ્ય કલંક, જાતિ, આદિવાસી ઓળખ, અપંગતા, જાતીય અભિગમ, રાજકીય વિચારો, ધાર્મિક માન્યતાઓ અથવા અન્ય આધારો પર આધારિત ભેદભાવનો સમાવેશ થાય છે.

વધુમાં, સુપ્રીમ કોર્ટે અનુસૂચિત જાતિના વિદ્યાર્થીઓને શિષ્યવૃત્તિ વિતરણમાં વિલંબ અંગેના એમિકસ ક્યુરીના અહેવાલની પણ નોંધ લીધી અને કેન્દ્ર સરકાર પાસેથી જવાબ માંગ્યો. કોર્ટે કહ્યું, અમે જાણવા માંગીએ છીએ કે વિદ્યાર્થીઓની અરજીઓ મંજૂર થયા પછી પણ તેમને શિષ્યવૃત્તિ ભંડોળ વિતરણમાં વિલંબ કેમ થઈ રહ્યો છે. સુપ્રીમ કોર્ટે સ્પષ્ટતા કરી કે વિદ્યાર્થીઓના માનસિક સ્વાસ્થ્ય અને આત્મહત્યાની ઘટનાઓને ગંભીરતાથી લેવાનો સમય આવી ગયો છે, અને તમામ સંસ્થાઓએ વિલંબ કર્યા વિના આ સર્વેમાં સહયોગ કરવો જોઈએ.