ગુજરાતમાં પાલિકા અને પંચાયતની ચૂંટણીઓ યોજવા માટેનો માર્ગ હવે મોકળો થયો હોય તેમ જણાય છે. રાજ્ય સરકારની ૨૭ ટકા OBC (અન્ય પછાત વર્ગ) અનામત નીતિ સામે સુપ્રીમ કોર્ટમાં કરવામાં આવેલી ચૂંટણી પર રોકની માંગને કોર્ટે આજે (૧૦મી એપ્રિલ) ફગાવી દીધી છે. સુપ્રીમ કોર્ટે સ્પષ્ટ શબ્દોમાં જણાવ્યું છે કે હાલના તબક્કે ચૂંટણી પ્રક્રિયામાં કોઈ હસ્તક્ષેપ કરવામાં આવશે નહીં અને ચૂંટણીઓ તેના નિર્ધારિત સમયે જ યોજાશે.

દિનેશ બાંભણિયાની અરજી અને કોર્ટનો આદેશ

પાટીદાર અગ્રણી દિનેશ બાંભણિયા દ્વારા કરવામાં આવેલી જાહેર હિતની અરજી (PIL) પર સુપ્રીમ કોર્ટના ચીફ જસ્ટિસની બેન્ચ સમક્ષ આજે સુનાવણી યોજાઈ હતી. અરજદારે ૨૭ ટકા OBC અનામતની નીતિને પડકારીને સમગ્ર ચૂંટણી પ્રક્રિયા પર 'સ્ટે' મૂકવાની દાદ માંગી હતી. જોકે, સર્વોચ્ચ અદાલતે ચૂંટણી અટકાવવાનો સાફ ઇનકાર કર્યો છે અને અરજદારને આ જટિલ મુદ્દે ગુજરાત હાઈકોર્ટમાં અપીલ કરવા માટે નિર્દેશ આપ્યા છે. હવે આ મામલે હાઈકોર્ટ જે પણ અંતિમ નિર્ણય લેશે, તે ચૂંટણી માટે સર્વોપરી માનવામાં આવશે.

અનામતના ત્રણ મુખ્ય વિવાદિત મુદ્દાઓ

આ કાનૂની વિવાદના મૂળમાં ત્રણ મુખ્ય પાસાઓ રહેલા છે, જેના પર હવે હાઈકોર્ટમાં મંથન થશે.

ટ્રિપલ ટેસ્ટનું પાલન: સુપ્રીમ કોર્ટના અગાઉના ઐતિહાસિક નિર્દેશો મુજબ, અનામત નક્કી કરતા પહેલા રાજ્ય સરકારે 'ટ્રિપલ ટેસ્ટ'ના માપદંડોનું પાલન કરવું અનિવાર્ય છે. શું સરકારે પૂરતો ડેટા એકત્રિત કર્યો છે કે નહીં તેની ચકાસણી કરવામાં આવશે.

૫૦ ટકાની મર્યાદા: બંધારણીય જોગવાઈ મુજબ કુલ અનામત (SC/ST અને OBC) ૫૦ ટકાની મર્યાદા ઓળંગવી જોઈએ નહીં. ૨૭ ટકા OBC અનામત સાથે આ મર્યાદા જળવાય છે કે કેમ તે મોટો સવાલ છે.

ઝવેરી કમિશનનો અહેવાલ: જસ્ટિસ ઝવેરી કમિશન દ્વારા રજૂ કરવામાં આવેલી ભલામણો અને તેના આધારે થયેલી બેઠકોની ફાળવણી કેટલી તર્કસંગત અને ન્યાયી છે, તે અંગે પણ કાયદાકીય નિષ્ણાતોમાં મતભેદ છે.

સરકારની મક્કમતા અને આગળની દિશા

રાજ્ય સરકાર સ્થાનિક સ્વરાજની સંસ્થાઓમાં પછાત વર્ગોને યોગ્ય પ્રતિનિધિત્વ આપવા માટે ૨૭ ટકા અનામત આપવાના પોતાના નિર્ણય પર મક્કમ છે. સરકારના વકીલો હાઈકોર્ટમાં દલીલ કરશે કે આ નિર્ણય કાયદાકીય રીતે અને ઝવેરી કમિશનની ભલામણો મુજબ જ લેવામાં આવ્યો છે. સુપ્રીમ કોર્ટના આજના વલણથી હાલ પૂરતું તો રાજ્યમાં ચૂંટણી યોજવા માટેની વહીવટી દોડધામ યથાવત રહેશે અને રાજકીય પક્ષોમાં રાહતની લાગણી જોવા મળી રહી છે.