છેલ્લા 25 દિવસથી ચાલી રહેલા ઈરાન યુદ્ધને કારણે વૈશ્વિક તણાવ અને તેલ પુરવઠા પરના ભય વચ્ચે, એક મહત્વપૂર્ણ ખુલાસો થયો છે. એક આરટીઆઈ પ્રશ્નના જવાબમાં, પેટ્રોલિયમ અને કુદરતી ગેસ મંત્રાલયે જણાવ્યું હતું કે ભારતના વ્યૂહાત્મક ક્રૂડ ઓઇલ ભંડાર દેશની જરૂરિયાતોને લગભગ 9.5 દિવસ સુધી જ પૂર્ણ કરી શકે છે. સરકારનો આ જવાબ દર્શાવે છે કે ભારતના તેલ ભંડાર કેટલા મર્યાદિત છે.

ઈન્ડિયા ટુડે દ્વારા માહિતી અધિકાર હેઠળ માંગવામાં આવેલી આ માહિતી એવા સમયે આવી છે જ્યારે પશ્ચિમ એશિયામાં વધતા તણાવને કારણે વૈશ્વિક ઉર્જા બજારો દબાણ હેઠળ છે. આ સંઘર્ષને કારણે ક્રૂડ ઓઇલના ભાવમાં વધારો થયો છે. હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાંથી પસાર થતા માર્ગો પર ઈરાની સતર્કતા, તે પ્રદેશ જ્યાંથી ભારત તેના ક્રૂડ ઓઇલનો નોંધપાત્ર હિસ્સો આયાત કરે છે, તેના કારણે વૈશ્વિક તેલ પુરવઠામાં વિક્ષેપ પડ્યો છે. ભારતના વ્યૂહાત્મક તેલ ભંડાર 10 દિવસથી ઓછા સમય માટે ઉપલબ્ધ છે

જોકે ભારતના રાજદ્વારી પ્રયાસોએ હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાંથી ઘણા તેલ અને ગેસ ટેન્કરોને સફળતાપૂર્વક વાળ્યા છે, તેમ છતાં તેની વસ્તી અને જરૂરિયાતોની તુલનામાં પુરવઠો ખૂબ જ અપૂરતો રહે છે. આ જ કારણ છે કે ભારત પાસે 10 દિવસથી ઓછા સમય માટે વ્યૂહાત્મક તેલ ભંડાર છે. ભારત તેની ક્રૂડ ઓઇલની જરૂરિયાતના 85% થી વધુ આયાત કરે છે. જો વૈશ્વિક પુરવઠો ખોરવાય છે, ખાસ કરીને પશ્ચિમ એશિયામાં વધતા તણાવને કારણે, તો તેની સીધી અસર ભારતના અર્થતંત્ર અને સામાન્ય માણસના ખિસ્સા પર પડી શકે છે. આ સંઘર્ષમાં હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ ખાસ ચિંતાનો વિષય છે, કારણ કે તે વિશ્વના તેલનો નોંધપાત્ર હિસ્સો વહન કરે છે. આ માર્ગમાં કોઈપણ વિક્ષેપ સપ્લાય ચેઇનને વિક્ષેપિત કરી શકે છે અને ભાવમાં તીવ્ર વધારો તરફ દોરી શકે છે.

આરટીઆઈના જવાબમાં જણાવાયું છે કે સ્ટ્રેટેજિક પેટ્રોલિયમ રિઝર્વ કાર્યક્રમ 7 જાન્યુઆરી, 2004 ના રોજ મંજૂર કરવામાં આવ્યો હતો, અને તેને અમલમાં મૂકવા માટે 16 જૂન, 2004 ના રોજ ઇન્ડિયન સ્ટ્રેટેજિક પેટ્રોલિયમ રિઝર્વ લિમિટેડની સ્થાપના કરવામાં આવી હતી. સરકારી ડેટા અનુસાર, ભારત પાસે કુલ 5.33 મિલિયન મેટ્રિક ટન (એમએમટી) સંગ્રહ ક્ષમતા છે. જો કે, 23 માર્ચ, 2026 ના રોજ રાજ્યસભામાં રજૂ કરાયેલા સરકારી ડેટા દર્શાવે છે કે આ ભંડારનો સંપૂર્ણ ઉપયોગ થઈ રહ્યો નથી. ભારતમાં હાલમાં આશરે ૩.૩૭૨ એમએમટી ક્રૂડ ઓઇલ છે, જે કુલ સંગ્રહ ક્ષમતાના આશરે ૬૪% છે.

કુલ સંગ્રહ ક્ષમતા ૫.૩૩ એમએમટી

ભારતમાં હાલમાં ત્રણ સ્થળોએ કુલ ૫.૩૩ મિલિયન મેટ્રિક ટન (એમએમટી) ની સંગ્રહ ક્ષમતા છે. આમાં વિશાખાપટ્ટનમ (૧.૩૩ એમએમટી), મેંગલોર (૧.૫ એમએમટી) અને પદુર (૨.૫ એમએમટી)નો સમાવેશ થાય છે. આ ભંડારો ૨૦૦૪માં સ્થાપિત ઇન્ડિયન સ્ટ્રેટેજિક પેટ્રોલિયમ રિઝર્વ લિમિટેડ દ્વારા સંચાલિત છે.