ભારત સરકાર હવે ઘરેલુ રસોઈ ગેસ માટે PNG (પાઇપ્ડ નેચરલ ગેસ)નો ઉપયોગ ઝડપથી વધારવાની તૈયારી કરી રહી છે, જે LPG સિલિન્ડરોને બદલે છે. પેટ્રોલિયમ મંત્રાલયે તમામ રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોને જિલ્લા સ્તરે વહીવટી સહાય પૂરી પાડવા જણાવ્યું છે જેથી PNG ઉપલબ્ધ હોય તેવા વિસ્તારોમાં શક્ય તેટલા વધુ ઘરોને પાઇપ ગેસથી જોડી શકાય. આ માટે, ગેસ વિતરણ કંપનીઓ અને તેલ કંપનીઓ સાથે આ સંક્રમણનું સંકલન કરવા માટે દરેક જિલ્લામાં એક નોડલ અધિકારીની નિમણૂક કરવામાં આવી છે. સરકાર માને છે કે PNG પ્રમાણમાં સલામત, સ્વચ્છ અને અનુકૂળ ઇંધણ છે. તેનો ઉપયોગ LPG સિલિન્ડરોના લાંબા અંતરના ટ્રકિંગની જરૂરિયાતને પણ ઘટાડશે. ચાલો વિગતોની વિગતવાર તપાસ કરીએ.

21 ઓગસ્ટના રોજ રાજ્યના મુખ્ય સચિવોને લખેલા પત્રમાં, પેટ્રોલિયમ સચિવ નીરજ મિત્તલે જણાવ્યું હતું કે PNG ભારતના ઊર્જા સંક્રમણમાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી શકે છે. તેના વિસ્તરણથી LPG વિતરણ સાથે સંકળાયેલ લોજિસ્ટિક્સ બોજ ઓછો થશે અને હાલના સિટી ગેસ વિતરણ (CGD) માળખાનો વધુ સારી રીતે ઉપયોગ કરવાની મંજૂરી મળશે. સરકારે જિલ્લા વહીવટીતંત્રોને PNG કંપનીઓ અને LPG વિતરકો વચ્ચે સંકલન કરવા, ગ્રાહકોની ફરિયાદોને દૂર કરવા અને નવા જોડાણોની પ્રક્રિયા ઝડપી બનાવવાનો નિર્દેશ આપ્યો છે.

આ વર્ષે પશ્ચિમ એશિયામાં કટોકટી સરકારના આ પગલા પાછળ એક મુખ્ય પરિબળ હોવાનું માનવામાં આવે છે. કટોકટી દરમિયાન ભારતની LPG સપ્લાય ચેઇન તંગ હતી. ભારત તેની LPG જરૂરિયાતોનો નોંધપાત્ર હિસ્સો આયાત કરે છે, અને કતાર, સાઉદી અરેબિયા, UAE અને કુવૈત જેવા દેશોમાંથી પુરવઠો મહત્વપૂર્ણ છે. આમાંથી મોટાભાગનો હિસ્સો હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ દ્વારા આવે છે. પુરવઠામાં કોઈપણ વિક્ષેપ દેશમાં LPG ઉપલબ્ધતાને અસર કરી શકે છે. તે સમય દરમિયાન, સરકારે ઘરેલુ ગ્રાહકો માટે LPG સપ્લાયને પ્રાથમિકતા આપવી પડી હતી, અને વાણિજ્યિક અને ઔદ્યોગિક ગ્રાહકો પણ થોડા સમય માટે પ્રભાવિત થયા હતા.

તેનાથી વિપરીત, કટોકટી દરમિયાન ઘરેલુ PNG સપ્લાય મજબૂત રહ્યો. ઘરેલુ PNG સપ્લાયને સ્થાનિક રીતે ઉત્પાદિત કુદરતી ગેસમાંથી પ્રાથમિકતા પુરવઠો મળ્યો, જેણે આયાતી LPG અને LNG જેટલી અસરને અટકાવી. આ અનુભવથી સરકારે વિચાર કર્યો કે ઘરેલુ રસોઈ ગેસ માટે પાઇપ નેટવર્કનો વિસ્તાર કરવાથી દેશની ઉર્જા સુરક્ષા મજબૂત થઈ શકે છે. આ આંતરરાષ્ટ્રીય કટોકટી અથવા દરિયાઈ માર્ગોના વિક્ષેપની સ્થિતિમાં ઘરેલુ ગ્રાહકોને પ્રમાણમાં સ્થિર પુરવઠો સુનિશ્ચિત કરી શકે છે.

સરકારે 2026 ના નવા ગેસ વિતરણ અને LPG નિયંત્રણ આદેશોમાં એક જોગવાઈનો સમાવેશ કર્યો છે જેમાં PNG ઉપલબ્ધ હોય તેવા વિસ્તારોમાં LPG અને PNG બંને કનેક્શન રાખવા પર પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવ્યો છે. નિયમો એવા ઘરોને LPG સપ્લાય ડિસ્કનેક્ટ કરવાની પણ મંજૂરી આપે છે જે નોટિસ છતાં PNG કનેક્શન માટે અરજી કરતા નથી. જો કે, આ જોગવાઈ ફક્ત એવા વિસ્તારો પર લાગુ થશે જ્યાં PNG નેટવર્ક ઉપલબ્ધ છે.

આ ફેરફારને અમલમાં મૂકવા માટે, દરેક ભૌગોલિક વિસ્તારમાં PCC (PNG કોઓર્ડિનેશન કમિટી) ની રચના કરવામાં આવશે. આ સમિતિ એવા ઘરો અને હાઉસિંગ સોસાયટીઓને ઓળખશે જ્યાં PNG કનેક્શન પૂરા પાડી શકાય છે. તે નોટિસ જારી કરવા, જાગૃતિ ઝુંબેશ ચલાવવા અને કનેક્શન પ્રક્રિયાને ઝડપી બનાવવા માટે પણ જવાબદાર રહેશે. જિલ્લા વહીવટીતંત્રોએ પાઇપલાઇન નાખવા માટે RWA અને હાઉસિંગ સોસાયટીઓ પાસેથી જરૂરી પરવાનગીઓ મેળવવામાં અને LPG વિતરકો અને PNG કંપનીઓ વચ્ચે સંકલનમાં મદદ કરવાની જરૂર પડશે.

પેટ્રોલિયમ મંત્રાલયે રાજ્યોને જિલ્લા સ્તરે તેમના ખાદ્ય અને નાગરિક પુરવઠા વિભાગમાંથી ઓછામાં ઓછા જિલ્લા પુરવઠા અધિકારીના સ્તરે નોડલ અધિકારીની નિમણૂક કરવા જણાવ્યું છે. આ અધિકારી PCC સાથે મળીને PNG વિસ્તરણનું નિરીક્ષણ કરશે. સરકારનો ધ્યેય સ્પષ્ટ છે: ધીમે ધીમે ઘરોને LPG સિલિન્ડરોથી PNG તરફ ફેરવવાનો જ્યાં પાઇપ દ્વારા ગેસ ઉપલબ્ધ છે, અને ભારતની રસોઈ ગેસ સિસ્ટમને વધુ સુરક્ષિત, અનુકૂળ અને ઊર્જા કટોકટી સામે સ્થિતિસ્થાપક બનાવવાનો.