નળસરોવર પક્ષી અભયારણ્યમાં પર્યટનના ઘટાડા અને શાંતિપૂર્ણ વાતાવરણના કારણે પક્ષીઓની સંખ્યામાં નોંધપાત્ર વધારો નોંધાયો છે. તાજેતરના ગણતરી અહેવાલ મુજબ રામસર સાઇટ તરીકે માન્યતા ધરાવતા નળસરોવરમાં આ વર્ષે ૨૦૦ જેટલી જાતિના પાંચ લાખથી વધુ પક્ષીઓ નોંધાયા છે. ગયા વર્ષે આ સંખ્યા અંદાજે ૪.૧૨ લાખ હતી, એટલે કે આ વર્ષે લગભગ ૨૧ ટકાનો વધારો થયો છે.

વન વિભાગના અધિકારીઓ અનુસાર, છેલ્લા બે વર્ષથી બોટિંગ પ્રવૃત્તિ બંધ રહેવી, પર્યટકોની અવરજવર ઘટવી અને અવાજ પ્રદૂષણમાં ઘટાડો થવાથી પક્ષીઓને અનુકૂળ પરિસ્થિતિ મળી છે. હરણી દુર્ઘટના બાદ જાન્યુઆરી ૨૦૨૪થી સુરક્ષા કારણોસર બોટિંગ બંધ કરાયું હતું. અગાઉ સરોવર ખાતે અંદાજે ૨૫૦ બોટમેન કાર્યરત હતા.

વિશેષજ્ઞોનું કહેવું છે કે સંવેદનશીલ વેટલેન્ડ વિસ્તારમાં માનવ હસ્તક્ષેપ ઓછો રહે તો પક્ષીઓની સંખ્યા અને તેમની હાજરીની અવધિ બંનેમાં વધારો થાય છે. અવરોધ રહિત વિસ્તારોમાં પક્ષીઓ વધુ સમય રોકાય છે અને મોટા જૂથોમાં એકત્ર થાય છે.

વન વિભાગ દ્વારા અંતિમ સંયુક્ત આંકડો હજી તૈયાર થઈ રહ્યો છે, છતાં પ્રાથમિક ગણતરી પાંચ લાખને પાર પહોંચી ગઈ છે, જે અભયારણ્ય માટે સૌથી સફળ સીઝનમાંથી એક માનવામાં આવે છે. અધિકારીઓએ અનુકૂળ આવાસ પરિસ્થિતિ અને સુધારેલા પાણી સંચાલનને પણ આ વૃદ્ધિ માટે જવાબદાર ગણાવ્યું છે.

હાલ સરોવરમાં પાણીનું સ્તર અંદાજે ૩.૫ ફૂટ છે, જેને નિષ્ણાતો પક્ષીઓના વસવાટ અને આહાર માટે અનુકૂળ માને છે. નર્મદા નદીના નિયંત્રિત પાણી પ્રવાહથી આખી સીઝન દરમિયાન વેટલેન્ડની સ્થિતિ સ્થિર રહી છે, જેનાથી પક્ષીઓની ઉપસ્થિતિ અને વિતરણમાં વધારો થયો છે.

નળસરોવર વેટલેન્ડ સાથે સંકળાયેલા મુખ્ય વન સંરક્ષક અરાધના સાહૂએ પુષ્ટિ કરી કે ગણતરી ટીમોએ પાંચ લાખથી વધુ પક્ષીઓ નોંધ્યા છે. અંતિમ આંકડો ચકાસણી બાદ જાહેર કરવામાં આવશે. તેમણે જણાવ્યું કે આ વર્ષે મોટી સંખ્યામાં પ્રવાસી પક્ષીઓ અહીં આવ્યા છે.

રાજ્ય વન્યજીવન બોર્ડના સભ્ય દેવવ્રતસિંહ મોરીએ જણાવ્યું કે જ્યાં પર્યટકોની અવરજવર ઓછી હતી તે વિસ્તારોમાં પક્ષીઓની સંખ્યા વધુ જોવા મળી. ગણતરી દરમિયાન પેલ માર્ટિન, ઑસ્ટ્રેલિયન સ્ટિલ્ટ અને ગ્રેટર વ્હાઇટ-ફ્રન્ટેડ ગૂસ જેવી દુર્લભ જાતિઓ પણ નોંધાઈ હતી, જે નળસરોવરનું પર્યાવરણ મહત્વપૂર્ણ હોવાનું દર્શાવે છે. તેમ છતાં આ સીઝનમાં ફ્લેમિંગો અને ક્રેન પક્ષીઓની સંખ્યા અંદાજે ૨૦ ટકા જેટલી ઘટેલી જોવા મળી, જ્યારે કુલ પ્રવાસી પક્ષીઓની સંખ્યા છેલ્લા વર્ષોની સરખામણીએ સર્વોચ્ચ સ્તરે પહોંચી છે.