દેશ કેન્દ્રીય બજેટ 2026 ની રાહ જોઈ રહ્યો છે, જે રવિવાર 1 ફેબ્રુઆરીના રોજ સંસદમાં કેન્દ્રીય નાણામંત્રી નિર્મલા સીતારમણ દ્વારા રજૂ કરવામાં આવશે. કરદાતાઓ કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા વસૂલવામાં આવતા આવકવેરામાં સંભવિત ફેરફારોની રાહ જોઈ રહ્યા છે.

આવકવેરા સ્લેબની સફર: સ્વતંત્રતા પછી

ભારતના કર ઇતિહાસની વાત કરીએ તો, સ્વતંત્રતા પછીના યુગમાં ૧૧ આવકવેરા સ્લેબ હતા. વર્ષોથી, એક પછી એક સરકારોએ કર પ્રણાલીમાં સુધારો કર્યો છે, અને હવે ભારતમાં ૨૦૨૫ના બજેટમાં રજૂ કરાયેલી નવી કર પ્રણાલી હેઠળ સાત કર સ્લેબ છે.

છેલ્લા બે દાયકામાં કેન્દ્રીય બજેટમાં આવકવેરા સ્લેબમાં કેવી રીતે ફેરફાર થયા છે તેના પર એક નજર

૧૯૯૪-૯૫નું બજેટ: મનમોહન સિંહનું ત્રણ-સ્લેબ માળખું

દેશના નાણામંત્રી તરીકે, ડૉ. મનમોહન સિંહે આવકવેરા સ્લેબમાં સુધારો કર્યો, તેમને ઘટાડીને ત્રણ કર્યા, જે અત્યાર સુધીનો સૌથી નીચો સ્લેબ હતો. પહેલો સ્લેબ રૂ.૩૫,૦૦૦ થી રૂ.૬૦,૦૦૦ સુધીનો હતો, જેમાં ૨૦% કર દર હતો; બીજો સ્લેબ રૂ.૬૦,૦૦૦ થી રૂ.૧.૨ લાખ સુધીનો હતો, જેમાં ૩૦% કર દર હતો અને રૂ.૧.૨ લાખથી વધુ આવક માટે કર દર ૪૦% હતો.

૧૯૯૭-૯૮નું બજેટ: ચિદમ્બરમનું 'ડ્રીમ બજેટ'

આ બજેટ દરમિયાન, કોંગ્રેસના પી. ચિદમ્બરમ નાણામંત્રી હતા અને તેમણે 'ડ્રીમ બજેટ' રજૂ કર્યું. રૂ.૪૦,૦૦૦થી રૂ.૬૦,૦૦૦ની આવક પર ૧૦% કર લાદવામાં આવ્યો હતો, ત્યારબાદ રૂ.૬૦,૦૦૦થી રૂ.૧.૫ લાખની આવક પર ૨૦% દર નક્કી કરવામાં આવ્યો હતો. રૂ.૧.૫ લાખથી વધુ કમાણી કરનારાઓ માટે કર દર ૩૦% નક્કી કરવામાં આવ્યો હતો.

બજેટ ૨૦૦૫-૨૦૦૬: રૂ.૧ લાખ સુધીની આવક કરમુક્ત

બજેટ ૨૦૦૫-૨૦૦૬ માં, આવકવેરાના સ્લેબમાં ફરીથી સુધારો કરવામાં આવ્યો હતો, જે કરદાતાઓ માટે આશ્ચર્યજનક હતું, કારણ કે રૂ.૧ લાખ સુધીની કમાણી કરનારાઓને કરમાંથી મુક્તિ આપવામાં આવી હતી. રૂ.૧ લાખથી રૂ.૧.૫ લાખ ની કમાણી કરનારાઓ પર ૧૦% કર લાદવામાં આવ્યો હતો, અને રૂ.૧.૫ લાખથી રૂ.૨.૫ લાખની કમાણી કરનારાઓ પર ૨૦% કર લાદવામાં આવ્યો હતો. રૂ.2.5 લાખથી વધુ કમાણી કરનારાઓને 30% ટેક્સ સ્લેબમાં મૂકવામાં આવ્યા હતા.

બજેટ 2010-2011: પ્રણવ મુખર્જીના સુધારા

ત્યારબાદના નાણામંત્રી પ્રણવ મુખર્જીએ ટેક્સ સ્લેબમાં વધુ સુધારો કર્યો, રૂ.1.6 લાખથી રૂ.5 લાખ સુધીની કમાણી કરનારાઓને 10% સ્લેબમાં મૂક્યા, ત્યારબાદ રૂ.5 લાખથી રૂ.8 લાખ સુધીની કમાણી કરનારાઓ માટે 20% સ્લેબ બનાવ્યો. રૂ.8 લાખથી વધુ કમાણી કરનારાઓએ 30% ટેક્સ ચૂકવવાનો હતો.

બજેટ 2012-2013: મુક્તિ મર્યાદામાં વધારો

તત્કાલીન નાણામંત્રી પ્રણવ મુખર્જીએ આવકવેરા સ્લેબના નીચલા સ્તરને વધુ વધાર્યો, રૂ.2 લાખ સુધીની કમાણી કરનારાઓને કરમાંથી મુક્તિ આપી. રૂ.2 લાખથી રૂ.5 લાખ સુધીની કમાણી કરનારાઓને 10% ટેક્સ સ્લેબમાં મૂકવામાં આવ્યા, રૂ.5 લાખથી રૂ.10 લાખ સુધીની કમાણી કરનારાઓને 20% સ્લેબમાં મૂકવામાં આવ્યા, અને રૂ.10 લાખ અને તેથી વધુ કમાણી કરનારાઓને 30% સ્લેબમાં મૂકવામાં આવ્યા.

બજેટ ૨૦૧૪-૨૦૧૫: સંપત્તિ કર નાબૂદ

આ બજેટમાં સંપત્તિ કર નાબૂદ કરવામાં આવ્યો હતો. સંપત્તિ કરના સ્થાને રૂ.૧ કરોડથી વધુ કરપાત્ર આવક ધરાવતા અતિ-ધનિકો પર ૨% સરચાર્જ લાદવામાં આવ્યો હતો.

બજેટ ૨૦૧૭-૨૦૧૮: વધુ ફેરફારો

રૂ.૩ લાખ સુધીની કમાણી કરનારાઓને કરમાંથી મુક્તિ આપવામાં આવી હતી અને રૂ.૩ લાખથી રૂ.૩.૫ લાખ સુધીની કમાણી કરનારાઓને રૂ.૨,૫૦૦ નો કર ચૂકવવાનો હતો.

બજેટ ૨૦૧૮-૨૦૧૯: રૂ.૫ લાખ સુધીની સંપૂર્ણ મુક્તિ

આ દરમિયાન, કાર્યકારી નાણામંત્રી પિયુષ ગોયલે ટેક્સ સ્લેબમાં સુધારો કર્યો હતો અને રૂ.૫ લાખ સુધીની કમાણી કરનારાઓને કરમાંથી મુક્તિ આપી હતી.

બજેટ ૨૦૧૯-૨૦૨૦: કોઈ ફેરફાર નથી

બજેટ ૨૦૨૦-૨૦૨૧: નવી કર વ્યવસ્થાનો વિસ્તરણ

આ બજેટમાં નવી કર વ્યવસ્થાના સુધારેલા સ્લેબ હેઠળ, રૂ.૨.૫ લાખથી ઓછી આવક ધરાવતા લોકોને કરમાંથી મુક્તિ આપવામાં આવી હતી. રૂ.2.5 લાખથી રૂ.5 લાખ સુધીના લોકો માટે 5%, રૂ.5,00,001થી રૂ.7.5 લાખ સુધીના લોકો માટે 10%, રૂ.750,001થી રૂ.10 લાખ સુધીના લોકો માટે 15%, રૂ.10,00,001થી રૂ.12.5 લાખ સુધીના લોકો માટે 20%, રૂ.12,50,001થી રૂ.15 લાખ સુધીના લોકો માટે 25% અને રૂ.15 લાખથી વધુની આવક ધરાવતા લોકો માટે 30% કર વસૂલવામાં આવ્યો હતો.

બજેટ 2023-2024: નવી કર વ્યવસ્થામાં મુખ્ય ફેરફારો

2024માં, નાણામંત્રીએ નોંધપાત્ર ફેરફારો રજૂ કર્યા, જેમાં વ્યક્તિગત આવકવેરા પ્રણાલીમાં ઘણા સુધારાઓનો સમાવેશ થાય છે. કેન્દ્રએ નવી કર વ્યવસ્થા હેઠળ કર સ્લેબમાં પણ સુધારો કર્યો, જેનાથી કરદાતાઓને વાર્ષિક આશરે રૂ.17,500 બચાવવાની સંભાવના મળી. આ બજેટમાં, નાણામંત્રીએ નવી કર પ્રણાલી હેઠળ પ્રમાણભૂત કપાત મર્યાદા રૂ.50,000થી વધારીને રૂ.75,000 અને કુટુંબ પેન્શનરો માટે રૂ.15,000થી વધારીને રૂ.25,000 કરી છે.

બજેટ 2025-2026: વર્તમાન માળખું

બજેટ 2025-2026માં, રૂ.4 લાખ સુધીની કમાણી કરનારાઓને કરમાંથી મુક્તિ આપવામાં આવી છે. 4 લાખથી 8 લાખ રૂપિયા સુધીના કરદાતાઓ માટે 5%, 8 લાખથી 12 લાખ રૂપિયા સુધીના કરદાતાઓ માટે 10%, 12 લાખથી 16 લાખ રૂપિયા સુધીના કરદાતાઓ માટે 15%, 16 લાખથી 20 લાખ રૂપિયા સુધીના કરદાતાઓ માટે 20%, 20 લાખથી 24 લાખ રૂપિયા સુધીના કરદાતાઓ માટે 25% અને 24 લાખ રૂપિયાથી વધુના કરદાતાઓ માટે 30% કર છે.