ભારતમાં, વેગોવી, મોન્જારો અને ઓઝેમ્પિક જેવી દવાઓનો ઉપયોગ વજન ઘટાડવા માટે થતો હતો. આ ડાયાબિટીસ-વ્યવસ્થાપન દવાઓનો માસિક ખર્ચ ઘણીવાર સામાન્ય વ્યક્તિની પહોંચની બહાર હતો, પરંતુ આજથી આ દવાઓ સસ્તી થઈ રહી છે. વિશ્વ વિખ્યાત વજન ઘટાડવાની દવા, સેમાગ્લુટાઇડની પેટન્ટ 20 માર્ચે સમાપ્ત થઈ રહી છે. આનો અર્થ એ થયો કે, પેટન્ટ સમાપ્ત થયા પછી, ભારતની અગ્રણી ફાર્માસ્યુટિકલ કંપનીઓ આ દવાઓના જેનરિક સંસ્કરણોનું વેચાણ કરી શકશે, જે અગાઉ પસંદગીની વિદેશી કંપનીઓ દ્વારા નિયંત્રિત હતી. પ્રારંભિક અહેવાલો અનુસાર, કિંમતોમાં 70 ટકા સુધીનો ઘટાડો થઈ શકે છે.

ભારતમાં, વજન ઘટાડવાના આ ઇન્જેક્શનનો માસિક ખર્ચ હાલમાં રૂ.9,000થી રૂ.28,000 સુધીનો છે. જોકે, આજથી શરૂ થતી પેટન્ટ ક્લિફ (પેટન્ટ સમાપ્તિ) પછી, આ કિંમતો 30 કે 50 ટકા નહીં, પરંતુ 70 ટકા ઘટી શકે છે. નિષ્ણાતો માને છે કે નજીકના ભવિષ્યમાં આ ખર્ચ ઘટીને માત્ર રૂ.3,000થી રૂ.4,000 પ્રતિ માસ થશે. જેનેરિક દવાઓ સસ્તી છે કારણ કે કંપનીઓને સંશોધન પર અબજો ડોલર ખર્ચવાની જરૂર નથી. તેઓ ફક્ત એવા ફોર્મ્યુલાનો ઉપયોગ કરીને દવા બનાવે છે જેની અસરકારકતા પહેલાથી જ સાબિત થઈ ગઈ છે.

સેમાગ્લુટાઇડ એ જ મીઠું છે જે વિશ્વભરમાં ઓઝેમ્પિક અને વેગોવી જેવા બ્રાન્ડ નામોથી જાણીતું છે. અત્યાર સુધી, તેના પેટન્ટે એકાધિકાર બનાવ્યો હતો, પરંતુ હવે ભારતમાં લગભગ 54 કંપનીઓ તેમના પોતાના સામાન્ય સંસ્કરણો રજૂ કરવા માટે તૈયાર છે. અહેવાલો અનુસાર સન ફાર્મા, ડો. રેડ્ડીઝ, લ્યુપિન, અજંતા, ઝાયડસ લાઇફસાયન્સિસ અને નેટકો જેવી મુખ્ય ભારતીય ફાર્માસ્યુટિકલ કંપનીઓએ જેનરિક સેમાગ્લુટાઇડ ઇન્જેક્શન માટે નિયમનકારી તૈયારીઓમાં નોંધપાત્ર પ્રગતિ કરી છે.

ઉદ્યોગના અંદાજો સૂચવે છે કે બજારમાં આટલી બધી બ્રાન્ડ્સના પ્રવેશથી માત્ર કિંમતનું દબાણ વધશે નહીં પરંતુ ડોઝ, પેન ડિવાઇસ અને સર્વિસ મોડેલમાં કંપનીઓ વચ્ચે સ્પર્ધા પણ થશે. ઇન્જેક્શન લોન્ચ થયા ત્યારથી ભારતીય એન્ડોક્રિનોલોજિસ્ટ્સ અને મેદસ્વીતા નિષ્ણાતો ચેતવણી આપી રહ્યા છે કે જીએલપી-વન દવાઓને સોશિયલ મીડિયા ટ્રેન્ડ અથવા ઝડપી વજન ઘટાડવાના શોર્ટકટ તરીકે ગણવી ખતરનાક બની શકે છે. દિલ્હી અને મુંબઈના મેદસ્વીતા નિષ્ણાતો અને ડોકટરોએ ઇન્ટરવ્યુમાં સ્પષ્ટપણે જણાવ્યું છે કે આ ઇન્જેક્શન ફક્ત એવા દર્દીઓ માટે છે જેઓ ક્લિનિકલી મેદસ્વી છે, એટલે કે, બીએમઆઇ, સહ-રોગ અને તબીબી ઇતિહાસના આધારે દસ્તાવેજીકૃત મેદસ્વીતા ધરાવતા દર્દીઓ માટે, અને એવા લોકો માટે નહીં જેઓ ફક્ત થોડા કિલો વજન ઘટાડવાનું લક્ષ્ય રાખે છે.

પદ્મ ભૂષણ પુરસ્કાર વિજેતા ડૉ. અંબરીશ મિથલે જણાવ્યું હતું કે, 'સેમાગ્લુટાઇડ' જેવી જીએલપી-વન દવાઓ માત્ર ખાંડને નિયંત્રિત કરતી નથી પણ શરીરનું વજન 15થી 18 ટકા ઘટાડવામાં પણ મદદ કરી શકે છે. જો કે, તે 'જાદુઈ ગોળી' નથી. ડૉક્ટરની સલાહ વિના તેમને લેવાથી ખતરનાક બની શકે છે. વધુમાં, પ્રોટીનયુક્ત આહાર અને કસરત જરૂરી છે. એન્ડોક્રિનોલોજિસ્ટ અને મહારાષ્ટ્ર ટાસ્ક ફોર્સના સભ્ય ડૉ. શશાંક જોશીએ આ દવાઓ વિશે કહ્યું, આ દવાઓ માત્ર વજન ઘટાડે છે પણ યકૃત અને સ્વાદુપિંડમાં ચરબીના થરને પણ ઘટાડે છે, જેના કારણે ડાયાબિટીસમાં ઘટાડો શક્ય બની શકે છે. જો કે, નિષ્ણાતની સલાહ વિના તેનો ઉપયોગ ન કરવો જોઈએ.

આરોગ્ય નિષ્ણાતોના મતે, આ દવાઓ શરૂ કરતા પહેલા ઘણા પરીક્ષણો જરૂરી છે. તે ફક્ત એન્ડોક્રિનોલોજિસ્ટ અથવા આંતરિક દવા નિષ્ણાતની દેખરેખ હેઠળ લેવી જોઈએ. ઉપરાંત, એ નોંધવું મહત્વપૂર્ણ છે કે ફક્ત સેમાગ્લુટાઇડની પેટન્ટ સમાપ્ત થઈ ગઈ છે. અન્ય અદ્યતન દવાઓ, જેમ કે ટિર્ઝેપેટાઇડ (મોન્જારો), તેમના પેટન્ટ અમલમાં રહેવાથી તેમના ભાવમાં ઘટાડો થશે નહીં.

ડોકટરોએ કડક ચેતવણી આપી

જ્યારે આ ઇન્જેક્શન સસ્તા અને સરળતાથી ઉપલબ્ધ થવાના છે, ત્યારે ડોકટરોએ કડક ચેતવણી આપી છે કે આ કોઈ શોર્ટકટ નથી જે કોઈપણ વ્યક્તિ પોતાની મરજીથી લઈ શકે. સેમાગ્લુટાઇડ એક શક્તિશાળી મેટાબોલિક દવા છે જે શરીરના હોર્મોન્સ, બ્લડ સુગર અને પાચનતંત્ર પર સીધી અસર કરે છે. તેનો ઉપયોગ ફક્ત ક્રોનિક મેદસ્વીતા અથવા ગંભીર ડાયાબિટીસ ધરાવતા દર્દીઓ દ્વારા જ કરવો જોઈએ. ડાયાબિટીસ ક્ષેત્રમાં જાણીતું નામ ડો. વી. મોહને "પેટન્ટ ક્લિફ" વિશે એક ઇન્ટરવ્યુ દરમિયાન કહ્યું હતું કે, અત્યાર સુધી, કિંમત એક મોટો અવરોધ રહ્યો છે. પરંતુ માર્ચ 2026 પછી, જ્યારે 40થી વધુ કંપનીઓ બજારમાં પ્રવેશ કરશે, ત્યારે તે સામાન્ય માણસની પહોંચમાં હશે. જો કે, તે પેટના લકવા જેવી દુર્લભ આડઅસરો પણ પેદા કરી શકે છે, જેમાં સાવધાની રાખવી જરૂરી છે.