ભારતમાં ડિજિટલ ક્રાંતિનો પર્યાય બની ગયેલું UPI (Unified Payments Interface) હવે એક મહત્વના વળાંક પર છે. અત્યાર સુધી ગ્રાહકો અને વેપારીઓ માટે મફત રહેલું UPI મોડલ હવે દબાણ હેઠળ છે. દેશની અગ્રણી ફિનટેક કંપનીઓએ સરકાર પાસે MDR (Merchant Discount Rate) ફરીથી લાગુ કરવા માટે સમર્થન માંગ્યું છે. જો આ માંગ સ્વીકારવામાં આવે, તો આગામી સમયમાં UPI ટ્રાન્ઝેક્શન પર ચાર્જ લાગવાની શક્યતા નકારી શકાય તેમ નથી.

શા માટે થઈ રહી છે ચાર્જની માંગ?
ફિનટેક કંપનીઓ (જેમ કે PhonePe, Google Pay, Paytm વગેરે) અને બેંકોનું માનવું છે કે UPI ને લાંબા સમય સુધી 'ફ્રી' રાખવું હવે શક્ય નથી. તેની પાછળના મુખ્ય કારણો નીચે મુજબ છે:

લાગત વસૂલાત (Cost Recovery): UPI ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર, સર્વર મેન્ટેનન્સ અને સુરક્ષા પાછળ કરોડો રૂપિયાનો ખર્ચ થાય છે. અત્યારે આ ખર્ચ કંપનીઓ ભોગવી રહી છે.

રોકાણમાં વધારો: નવી ટેકનોલોજી અને ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં ડિજિટલ પેમેન્ટના વિસ્તાર માટે કંપનીઓને ભંડોળની જરૂર છે.

સિસ્ટમની મજબૂતી: વધુ સારી સુરક્ષા વ્યવસ્થા અને સાયબર ફ્રોડ રોકવા માટે સતત રોકાણ કરવું જરૂરી છે, જે ચાર્જ વગર મુશ્કેલ છે.

MDR શું છે?

શું ગ્રાહકોએ ચિંતા કરવાની જરૂર છે?
નિષ્ણાતોના મતે જો MDR લાગુ થશે, તો તે મુખ્યત્વે વેપારીઓ (Merchants) પર લાગુ કરવામાં આવશે. જોકે, ભૂતકાળમાં જોવા મળ્યું છે કે નાના વેપારીઓ ઘણીવાર આ ચાર્જનો બોજ ગ્રાહકો પર નાખતા હોય છે.

ઇન્ડસ્ટ્રી ઇનસાઇટ
"UPI ને સસ્ટેનેબલ (ટકાઉ) બનાવવા માટે થોડો ચાર્જ જરૂરી છે. જો કંપનીઓ કમાણી નહીં કરે, તો તેઓ સર્વિસની ગુણવત્તા અને સુરક્ષા સાથે સમજૂતી કરી શકે છે." - પેમેન્ટ ઇન્ડસ્ટ્રી એક્સપર્ટ.

સરકારનું વલણ
ભારત સરકાર અને NPCI (National Payments Corporation of India) અત્યાર સુધી UPI ને સામાન્ય જનતા માટે મફત રાખવાના પક્ષમાં છે. સરકાર ફિનટેક કંપનીઓને પ્રોત્સાહન (Subsidy) આપે છે, પરંતુ કંપનીઓનું કહેવું છે કે આ સબસિડી તેમની વાસ્તવિક ઓપરેશનલ કોસ્ટ કરતાં ઘણી ઓછી છે.