જે બાસમતી ચોખાની સુગંધ આખા વિશ્વમાં પ્રખ્યાત છે, તે અત્યારે દિલ્હીના 'નયા બજાર' થી બહાર નીકળવા માટે રસ્તો શોધી રહી છે. ઈરાન અને ઈઝરાયેલ વચ્ચેના યુદ્ધે મધ્ય પૂર્વના દેશોમાં ભારતની નિકાસને સંપૂર્ણપણે ઠપ કરી દીધી છે. સમંદરથી લઈને બંદરો સુધી લાખો ટન માલ ફસાયેલો છે, જેના કારણે સ્થાનિક બજારમાં કિંમતોમાં મોટો ઘટાડો જોવા મળ્યો છે.

ક્યાં અટક્યો છે ભારતનો માલ?
નિકાસકારોના જણાવ્યા અનુસાર પરિસ્થિતિ અત્યંત ગંભીર છે. 'ચોખા એગ્રો ઈન્ડિયા' ના મતે, અત્યારે લગભગ 4 લાખ ટન બાસમતી ચોખા અલગ-અલગ જગ્યાએ ફસાયેલા છે. ઘણો માલ અત્યારે સમુદ્રની વચ્ચે જહાજોમાં છે, જે યુદ્ધને કારણે આગળ વધી શકતો નથી. હજારો ટન ચોખા બંદરો પર વારાની રાહ જોઈ રહ્યા છે. ઓર્ડર હોવા છતાં ટ્રાન્સપોર્ટ અને સુરક્ષાના અભાવે માલ ગોદામોમાં ધૂળ ખાઈ રહ્યો છે.

દિલ્હી ગ્રેન મર્ચન્ટ એસોસિએશનના જણાવ્યા મુજબ સમસ્યા માત્ર ઈરાન પૂરતી નથી, પરંતુ ઈરાક, બહેરીન, કુવૈત અને કતાર સહિતનું સમગ્ર મધ્ય પૂર્વનું માર્કેટ અત્યારે બંધ જેવું છે.

4 દિવસમાં બજાર 10% તૂટ્યું
ફેબ્રુઆરી મહિનામાં નિકાસની માંગને કારણે બાસમતીના ભાવમાં 5 થી 10 ટકાનો ઉછાળો જોવા મળ્યો હતો, પરંતુ યુદ્ધ શરૂ થતા જ બધું ઉલટું થઈ ગયું છે. છેલ્લા માત્ર ચાર જ દિવસમાં બાસમતીના ભાવમાં 10 ટકાનો ઘટાડો નોંધાયો છે. નિકાસ અટકી પડવાને કારણે ઘરેલુ બજારમાં પણ તેની અસર દેખાઈ રહી છે અને ભારતમાં પણ ભાવ 5 થી 6 ટકા જેટલા ઘટી ગયા છે.

ઈરાન અને દુબઈના ઓર્ડર
તાજેતરમાં દુબઈમાં યોજાયેલા ફૂડ ઈવેન્ટમાં ભારતીય વેપારીઓને મોટા પાયે ઓર્ડર મળ્યા હતા, પરંતુ આ યુદ્ધે તે બધી આશા પર પાણી ફેરવી દીધું છે. ઈરાની ખરીદદારો પાસેથી પેમેન્ટ મળશે કે કેમ તે અંગે ભારે અસમંજસ છે, કારણ કે અમેરિકા ફરીથી આકરા પ્રતિબંધો લાદી શકે છે. યુદ્ધના ક્ષેત્રમાં જતા કોમર્શિયલ જહાજો માટે હવે 'ઇન્શ્યોરન્સ કવર' મળવું મુશ્કેલ બન્યું છે, જેના કારણે શિપમેન્ટ અટકાવી દેવામાં આવી છે.

ઈરાન: ભારતીય બાસમતીનો સૌથી મોટો ગ્રાહક
ભારતની બાસમતી નિકાસ માટે ખાડી દેશો સૌથી મહત્વના છે. ભારતની કુલ બાસમતી નિકાસનો 70 ટકા ભાગ આ દેશોમાં જાય છે. એકલું ઈરાન ભારતની કુલ નિકાસના 25 ટકા ચોખા ખરીદે છે. વર્ષ 2024-25 માં ભારતે ઈરાનને 6,374 કરોડ રૂપિયા ના બાસમતી ચોખા વેચ્યા હતા. પંજાબ અને હરિયાણાના જે ખેડૂતોએ આ વર્ષે સારા ભાવની આશાએ બાસમતીનું વાવેતર કર્યું હતું, તેઓ અત્યારે ચિંતિત છે. જો આ યુદ્ધ લાંબુ ચાલશે તો ભારતીય કૃષિ અર્થતંત્રને મોટું નુકસાન થવાની ભીતિ છે.