હિંદ મહાસાગરના તળિયે વિશ્વનું સૌથી મોટું વ્હેલ કબ્રસ્તાન મળી આવ્યું છે. ચીની વૈજ્ઞાનિકો દ્વારા કરવામાં આવેલી આ સીમાચિહ્નરૂપ શોધ દર્શાવે છે કે લાખો વર્ષ જૂના વ્હેલ હાડપિંજરનો આ વિશાળ વિસ્તાર ઊંડા સમુદ્રી જીવનનું કેન્દ્ર અને નવી પ્રજાતિઓ માટે સંવર્ધન સ્થળ છે. નેચરમાં પ્રકાશિત થયેલા સંશોધન મુજબ, આ પૃથ્વી પરનું સૌથી ઊંડું અને સૌથી જૂનું જાણીતું વ્હેલ કબ્રસ્તાન છે, જેમાંના કેટલાક અવશેષો 53 લાખ વર્ષ જૂના છે. ચીની વૈજ્ઞાનિકોએ આ શોધ કરવા માટે ફેન્ડોઝે નામની નાની સબમરીનનો ઉપયોગ કર્યો હતો.

આ સબમરીને 2023 દરમિયાન કુલ 32 ઊંડા ડાઇવ કર્યા હતા, જેના પરિણામો હવે વિશ્વ સાથે શેર કરવામાં આવ્યા છે. આ હાડપિંજર ઓસ્ટ્રેલિયાના પશ્ચિમમાં હિંદ મહાસાગરની અંદર 1,200 કિલોમીટર લાંબા પ્રદેશમાં ફેલાયેલા છે, જેને ડાયમેન્ટિના ઝોન તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

વૈજ્ઞાનિકો આશ્ચર્યચકિત થઈ ગયા જ્યારે, રોબોટિક હથિયારોનો ઉપયોગ કરીને, તેમણે સમુદ્રની સપાટીથી આશરે 7 કિલોમીટર નીચેથી લગભગ 500 હાડપિંજરના નમૂનાઓ એકત્રિત કર્યા. હાડકાંની આ વિશાળ સંખ્યાને જોતાં, વૈજ્ઞાનિકોનો અંદાજ છે કે આ સમગ્ર વિસ્તારમાં 1 કરોડથી વધુ વ્હેલ હાડપિંજર અસ્તિત્વમાં હોઈ શકે છે.

'વ્હેલ ફોલ' શું છે અને આ વિસ્તાર કબ્રસ્તાન કેમ બન્યો?

જ્યારે વ્હેલ મૃત્યુ પામે છે અને તેનું વિશાળ શરીર સમુદ્રના તળિયામાં ડૂબી જાય છે, ત્યારે તેને વૈજ્ઞાનિક રીતે 'વ્હેલ ફોલ' કહેવામાં આવે છે. અંધારાવાળી, ઠંડી અને ઉજ્જડ સમુદ્રના તળિયા પરના આ મૃતદેહો ઊંડા સમુદ્રના જીવો માટે ખોરાક અને ઊર્જાનો સૌથી મોટો સ્ત્રોત બની જાય છે. આ ચોક્કસ વિસ્તાર વ્હેલ માટે એક પ્રિય શિકાર અને ખોરાકનું સ્થળ હોવું જોઈએ. વધુમાં, સમુદ્રની નીચે એક વિશાળ 'V' આકારની ખાઈ અસ્તિત્વમાં છે, જે મૃત વ્હેલના મૃતદેહોને ફનલની જેમ એકત્રિત કરે છે અને તેમને સીધા સમુદ્રના તળિયે એકત્રિત કરે છે.

હાડપિંજરો વચ્ચે એક નવી અને અનોખી દુનિયા ધબકે છે

શોધના સહ-લેખક પેંગ ઝોઉએ કહ્યું કે આ વ્હેલ કબ્રસ્તાનને પોતાની આંખોથી જોવું ખરેખર એક અવિશ્વસનીય અનુભવ હતો. સામાન્ય રીતે, સમુદ્રના તળિયાને સંપૂર્ણપણે અંધારું, ઠંડુ અને મૃત માનવામાં આવે છે, પરંતુ આ હાડપિંજરોની નજીક, એક ખૂબ જ જીવંત ઇકોસિસ્ટમ શ્વાસ લઈ રહી હતી. વૈજ્ઞાનિકોએ આ મૃતદેહો પર રહેતા ઘણા વિચિત્ર પ્રાણીઓ જોયા છે, જે કદાચ વિજ્ઞાન માટે સંપૂર્ણપણે નવા છે. આમાં ખાસ પ્રકારના જેલીફિશ, બરડ તારાઓ, હાડકાં ખાનારા કીડા અને બાયવલ્વ્સ નામના મોલસ્કનો સમાવેશ થાય છે. વધુમાં, વૈજ્ઞાનિકોએ આ અવશેષોમાં એક લુપ્ત વ્હેલ પ્રજાતિની પણ ઓળખ કરી છે, જે પહેલાં ક્યારેય જોવા મળી નથી.

શોધના મુખ્ય લેખક, ઝિયાઓટોંગ પેંગે સમજાવ્યું કે આટલી મોટી સંખ્યામાં વ્હેલ હાડપિંજરમાં રહેલી ચરબી અને પેશીઓ આશરે 6.7 મિલિયન ટન કાર્બન સંગ્રહિત કરે છે. આ ઊંડા સમુદ્રના જીવો માટે પોષણનો સ્ત્રોત છે, જે સમુદ્રની નીચે હાઇડ્રોથર્મલ વેન્ટ્સ જેવું જ છે. આ શોધ મજબૂત પુરાવા આપે છે કે આ 'વ્હેલ ધોધ' ઊંડા સમુદ્રના જીવોના ઉત્ક્રાંતિ માટે કેન્દ્રો તરીકે સેવા આપે છે અને વિવિધ દરિયાઈ સમુદાયોને જોડતા પુલ તરીકે કાર્ય કરે છે.

અમેરિકન પેલિયોન્ટોલોજિસ્ટ સ્ટીફન ગોડફ્રેએ આ શોધની તુલના 1977 માં હાઇડ્રોથર્મલ વેન્ટ્સની સીમાચિહ્ન શોધ સાથે કરી. તેમણે કહ્યું કે આ શોધ બ્લોકબસ્ટર ફિલ્મના શરૂઆતના ટ્રેલર જેવી છે. ભવિષ્યમાં સમુદ્રના આવા ઘણા છુપાયેલા ખજાના અને રહસ્યો હજુ જાહેર થવાના બાકી છે.