નેપાળના રસુવા જિલ્લામાં આવેલી ભોટેકોશી નદીમાં સર્જાયેલી ભયાનક પૂરની હોનારતનું સાચું કારણ સ્થાનિક ભારે વરસાદ નહીં, પરંતુ પર્વતો પરથી આવેલું એક વિશાળ હિમસ્ખલન (એવલાંચ) હોવાનું વૈજ્ઞાનિકોનું માનવું છે. કાઠમંડુ યુનિવર્સિટીના પ્રોફેસર અને જાણીતા ક્લાઇમેટ રિસર્ચર રિજન ભક્ત કાયસ્થના પ્રારંભિક આકલન અનુસાર, નેપાળ તરફથી આવેલા એક મોટા હિમસ્ખલને લ્હેંડે નદીનો કુદરતી પ્રવાહ રોકી દીધો હતો. આ અવરોધના કારણે નદીના ઉપરના ભાગમાં વિપુલ પ્રમાણમાં પાણી જમા થઈ ગયું હતું. જ્યારે આ કુદરતી બંધ અચાનક તૂટ્યો, ત્યારે નીચેના વિસ્તારોમાં ભયાનક જળપ્રલય આવ્યો હતો.

વૈજ્ઞાનિકોના જણાવ્યા મુજબ, આ ઘટના પાછળ માત્ર હિમસ્ખલન જ નહીં પરંતુ ભૂકંપનો આંચકો પણ જવાબદાર હોઈ શકે છે. નેપાળ અને ચીનના નિષ્ણાતો વચ્ચે થયેલી વાતચીત અને પ્રારંભિક ડેટા દર્શાવે છે કે ઘટનાના સમયે જ તિબેટના સરહદી વિસ્તારમાં 4.4 ની તીવ્રતાનો ભૂકંપ નોંધાયો હતો. યુએસ જિયોલોજિકલ સર્વે (USGS) ના ડેટા અનુસાર, આ ભૂકંપ સવારે 8:37 વાગ્યે આવ્યો હતો, જેનું કેન્દ્રબિંદુ ગોસાઈંકુંડથી લગભગ 47 કિલોમીટર ઉત્તરમાં સ્થિત હતું. આ ભૂકંપના આંચકાથી હિમસ્ખલનની પ્રક્રિયા વધુ ઝડપી બની હોવાની આશંકા છે.

આ સાથે જ વૈજ્ઞાનિકો એ વાતની પણ ગંભીરતાથી તપાસ કરી રહ્યા છે કે શું આ તબાહી પાછળ કોઈ ગ્લેશિયર તળાવ ફાટવાની (GLOF) ઘટના જવાબદાર હતી કે નહીં. પ્રોફેસર કાયસ્થના જણાવ્યા મુજબ, આ હિમાલયી વિસ્તારમાં અનેક વિશાળ ગ્લેશિયલ તળાવો આવેલા છે. અગાઉ જુલાઈ 2025 માં પણ આ જ લ્હેંડે નદીમાં આવી જ રીતે અચાનક પૂર આવ્યું હતું, જેનું મુખ્ય કારણ સેટેલાઇટ તસવીરો દ્વારા ગ્લેશિયલ સરોવર ફાટવાનું સાબિત થયું હતું. પાણીના અચાનક અને પ્રચંડ પ્રવાહને જોતાં એ સ્પષ્ટ થાય છે કે ઉપરના ભાગમાં રહેલો કોઈ મોટો અવરોધ તૂટવાથી જ આટલી મોટી હોનારત સર્જાઈ છે.

​​​​​​​નેપાળની નેશનલ ડિઝાસ્ટર રિસ્ક રિડક્શન એન્ડ મેનેજમેન્ટ ઓથોરિટીના પ્રવક્તા શાંતિ મહતે પણ હિમસ્ખલનને કારણે નદીનો પ્રવાહ રોકાઈ ગયો હોવાના પ્રારંભિક અહેવાલોની પુષ્ટિ કરી છે. તેમણે જણાવ્યું કે 'ICIMOD' ને ચીની સ્ત્રોતો તરફથી આ પ્રાથમિક માહિતી મળી છે. જોકે, તેમણે સ્પષ્ટ કર્યું કે હાલમાં સરકારનું સંપૂર્ણ ધ્યાન રાહત અને બચાવ કામગીરી પર કેન્દ્રિત છે. આગામી દિવસોમાં વિગતવાર ટેકનિકલ તપાસ પૂર્ણ થયા બાદ જ આ આપત્તિના ચોક્કસ કારણો સત્તાવાર રીતે બહાર આવશે.