અદાણી ગ્રુપ ઉડ્ડયન ક્ષેત્રમાં પોતાનું વર્ચસ્વ વધારવા માટે એક મોટું પગલું ભરવાની તૈયારી કરી રહ્યું છે. ગ્રુપ પોતાની એરલાઇન શરૂ કરવાની યોજના બનાવી રહ્યું છે. જોકે, ભારત સરકાર હાલમાં આ દરખાસ્ત પર સાવધાનીપૂર્વક આગળ વધી રહી છે. નાગરિક ઉડ્ડયન મંત્રી રામ મોહન નાયડુએ ગઈકાલે એક કાર્યક્રમ દરમિયાન સ્પષ્ટતા કરી હતી કે સરકાર અદાણી ગ્રુપને એરલાઇન શરૂ કરવાની મંજૂરી આપવાનું વિચારી રહી છે, પરંતુ ક્રોસ-ઓનરશિપ મુદ્દાઓ અંગે સાવધાની રાખી રહી છે.

સરકાર દેશના ઉડ્ડયન બજારમાં ઇન્ડિગો અને એર ઇન્ડિયા વચ્ચેના એકાધિકારનો પણ અંત લાવવા માંગે છે. આ માટે બજારમાં નવી એરલાઇન્સનો પ્રવેશ જરૂરી છે. જો કે, જ્યારે કોઈ એરપોર્ટ ઓપરેટર પોતાની એરલાઇન શરૂ કરવા માંગે છે, ત્યારે હિતોના સંઘર્ષનું નોંધપાત્ર જોખમ રહેલું છે.

અદાણી ગ્રુપની કંપની અદાણી એરપોર્ટ્સ મુંબઈ એરપોર્ટમાં 74 ટકા હિસ્સો ધરાવે છે. ગ્રુપની બીજી કંપની, અદાણી ડિફેન્સ એરોસ્પેસ, ઉડ્ડયન ક્ષેત્રમાં તેની પહોંચ વધારવા માટે એરલાઇન વ્યવસાયમાં પ્રવેશ કરવા માંગે છે. આ માટે, ગ્રુપે આ વર્ષે જૂનમાં સરકારને એક ચોક્કસ પત્ર લખ્યો હતો, જેમાં દિલ્હી અને મુંબઈ એરપોર્ટના ઓપરેટરને કોઈપણ એરલાઇનમાં 10 ટકાથી વધુ હિસ્સો રાખવા પર પ્રતિબંધ મૂકતા જૂના નિયમને દૂર કરવાની માંગ કરવામાં આવી હતી. અદાણી એરપોર્ટ્સના ચીફ એક્ઝિક્યુટિવ ઓફિસર અરુણ બંસલે ચોથી જૂનના પત્રમાં જણાવ્યું હતું કે નવી એરલાઇન શરૂ કરવી એ તેમના હાલના વ્યવસાયનું કુદરતી વિસ્તરણ છે.

૨૦૦૬માં દિલ્હી-મુંબઈ એરપોર્ટનું ખાનગીકરણ થયું ત્યારે કરારમાં ક્રોસ-ઓનરશીપ પર પ્રતિબંધ મૂકતો આ કડક નિયમ સામેલ હતો. આ નિયમમાં કોઈપણ ફેરફાર માટે કેન્દ્રીય મંત્રીમંડળની અંતિમ મંજૂરી જરૂરી છે. ઘણા સરકારી અધિકારીઓ માને છે કે આ નિયમ દૂર કરવાથી એવી છાપ પડી શકે છે કે કોઈ ચોક્કસ કંપનીની તરફેણ કરવામાં આવી રહી છે, જેના કારણે સમગ્ર મામલાની વધુ તપાસ થઈ શકે છે.

મંત્રી રામ મોહન નાયડુએ જણાવ્યું હતું કે જ્યારે કોઈ એરપોર્ટ ઓપરેટર એરલાઇન શરૂ કરવા માંગે છે, ત્યારે તેણે તેના સંભવિત નુકસાનનું યોગ્ય રીતે મૂલ્યાંકન કરવાની જરૂર છે. આપણે એક એવી સિસ્ટમ વિકસાવવાની જરૂર છે જે આ ચિંતાઓને સંબોધિત કરે. એક વરિષ્ઠ સરકારી અધિકારીએ સમજાવ્યું કે એરપોર્ટ એક કુદરતી એકાધિકાર છે, કારણ કે તે કોઈપણ શહેરમાં પ્રવેશવાનો એકમાત્ર બિંદુ છે. તેથી, દેશના સૌથી મોટા એરપોર્ટમાંથી એકનું સંચાલન કરતી કંપનીને પોતાની એરલાઇન શરૂ કરવાની મંજૂરી આપવા માટે ખૂબ જ કાળજીપૂર્વક નિર્ણય લેવાની જરૂર પડશે.

ભારતની હાલની એરલાઇન્સ, અદાણી ગ્રુપ, આ નિયમમાં કોઈપણ છૂટછાટનો સખત વિરોધ કરે છે. દેશની સૌથી મોટી એરલાઇન, ઇન્ડિગોના મેનેજિંગ ડિરેક્ટર રાહુલ ભાટિયાએ તાજેતરમાં જણાવ્યું હતું કે ક્રોસ-ઓનરશિપને મંજૂરી આપવાથી હિતોનો નોંધપાત્ર સંઘર્ષ થશે. તેમનું માનવું છે કે આ પગલું લાંબા ગાળે ગ્રાહકો માટે સીધા નુકસાનકારક સાબિત થઈ શકે છે.

નોંધનીય છે કે 2019ની શરૂઆતમાં ટાટા ગ્રુપે પણ જીએમઆર એરપોર્ટમાં રૂ.8,000 કરોડના રોકાણનો પ્રસ્તાવ મૂક્યો હતો. તે સમયે જીએમઆર ગ્રુપ દિલ્હી-હૈદરાબાદ એરપોર્ટનું સંચાલન કરતું હતું. જોકે, સોલિસિટર જનરલ તુષાર મહેતાના જોરદાર વિરોધ બાદ, ટાટાના પ્રસ્તાવને નકારી કાઢવામાં આવ્યો હતો.

રામ મોહન નાયડુએ પોતાના નિવેદનમાં ભાર મૂક્યો હતો કે ભારતને વધુ એરલાઇન્સની સખત જરૂર છે. તેમણે ઉડાન યોજનાનો ઉલ્લેખ કર્યો, જેનો ઉદ્દેશ્ય દૂરના વિસ્તારોમાં હવાઈ મુસાફરીને સસ્તી બનાવવાનો છે. આ યોજના નવા ઉદ્યોગસાહસિકોને પ્રાદેશિક એરલાઇન્સ શરૂ કરવા માટે પ્રોત્સાહિત કરી રહી છે. મંત્રીએ કહ્યું કે સરકાર દેશમાં ઓછામાં ઓછી પાંચ આવી એરલાઇન્સ કાર્યરત કરવા માંગે છે, દરેકમાં 100 વિમાન હોય.

2017માં શરૂ કરાયેલ, ઉડાન યોજનાનો ઉદ્દેશ્ય વિશ્વના સૌથી ઝડપથી વિકસતા ઉડ્ડયન બજારમાં જનતા માટે હવાઈ મુસાફરી સુલભ બનાવવાનો હતો. તેના બીજા તબક્કા માટે, સરકારે બજેટ છ ગણું વધારીને રૂ.28,840 કરોડ કર્યું છે. આ યોજના હેઠળ, ખૂબ જ કડક માપદંડોના આધારે "પડકાર મોડ" દ્વારા નવા એરપોર્ટ પસંદ કરવામાં આવશે. મુખ્ય પરિબળોની તપાસ કરવામાં આવશે, જેમાં પ્રવાસન સ્થળોથી અંતર, રનવે ટર્મિનલ ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને રાજ્ય સરકારો તરફથી નાણાકીય પ્રતિબદ્ધતાનો સમાવેશ થાય છે.