દુબઈના અલ-મક્તૂમ આંતરરાષ્ટ્રીય એરપોર્ટ પર એર શો દરમિયાન ભારતનું તેજસ એમકે-1એ સુપરસોનિક ફાઇટર જેટ ક્રેશ થયું હતું. જેમાં ગંભીર ઇજાઓને કારણે પાઇલટનું મૃત્યુ થયું હતું. આ દુર્ઘટના બાદ આર્મેનિયન સરકારે ભારત પાસેથી તેજસ ફાઇટર જેટ ખરીદવા માટેની વાટાઘાટો સ્થગિત કરી દીધી છે.

મળતી માહિતી મુજબ, 21 નવેમ્બર 2025ના રોજ થયેલી દુર્ઘટના બાદ આ નિર્ણય લેવામાં આવ્યો હતો. જોકે, આ બાબતે આર્મેનિયન સરકાર દ્વારા હજુ સુધી કોઈ સત્તાવાર નિવેદન જારી કરવામાં આવ્યું નથી.

ઉલ્લેખનીય છે કે આર્મેનિયા ભારત અને વિમાન ઉત્પાદક હિન્દુસ્તાન એરોનોટિક્સ લિમિટેડ (એચએએલ) સાથે 12 તેજસ વિમાન 1.2 બિલિયન ડોલર (10,000 કરોડ)માં ખરીદવા માટે વાટાઘાટો કરી રહ્યું હતું. આ સોદો અંતિમ તબક્કામાં હતો. જો તેને અંતિમ સ્વરૂપ આપવામાં આવ્યું હોત તો તે તેજસ માટેનો પ્રથમ નિકાસ ઓર્ડર હોત.

તેજસની સફર 1982માં શરૂ થઈ હતી, જ્યારે ભારત સરકારે મિગ-21 વિમાનને બદલવા માટે લાઇટ કોમ્બેટ એરક્રાફ્ટ પ્રોજેક્ટ શરૂ કર્યો હતો. 1990માં તેનું સત્તાવાર નામ 'તેજસ' રાખવામાં આવ્યું હતું. ઉત્પાદનના પ્રથમ તબક્કાથી, ભારતીય વાયુસેનાને ફક્ત 40 તેજસ વિમાન મળ્યા છે.

તેજસ ભારતના ફાઇટર ફ્લીટમાં અલગ છે, જેમાં સુખોઈ એસયુ-30એમકેઆઈ, રાફેલ, મિરાજ અને મિગ-29 પણ સામેલ છે. તેને ભારતીય વાયુસેનાની કરોડરજ્જુ કહેવું ખોટું ગણાય નહીં. આ ચપળ ફાઇટર જેટ ભારતની સંરક્ષણ ક્ષમતાઓને નવી ઊંચાઈઓ સુધી પહોંચાડે છે. તે અન્ય તમામ જેટ કરતાં નોંધપાત્ર રીતે હલકું છે, તેનું વજન ફક્ત 6,500 કિલો છે. તેના લગભગ 50 ટકા ભાગો ભારતમાં બનાવવામાં આવે છે.

'મેડ ઇન ઇન્ડિયા'નું પ્રતિક તેજસમાં ઇલેક્ટ્રોનિક વોરફેર સિસ્ટમ્સ, ગ્લાસ કોકપીટ, ડિજિટલ મેપ જનરેટર, એડવાન્સ્ડ રેડિયો અલ્ટીમીટર અને સ્માર્ટ મલ્ટી-ફંક્શન ડિસ્પ્લે જેવી અનેક સુવિધાઓ છે, જે તેને વધુ રેન્જ અને વધુ ચોકસાઈ સાથે દુશ્મન પર હુમલો કરવાની મંજૂરી આપે છે.

તેની એક ખાસિયત એ છે કે તે ફક્ત 460 મીટરના ટૂંકા રનવે પરથી ઉડાન ભરી શકે છે. તેજસની રેન્જ આશરે 3,000 કિલોમીટર અને ગતિ મર્યાદા 2205 કિમી/કલાક છે. તેની પહોળાઈ 8.20 મીટર અને ઊંચાઈ 4.40 મીટર છે, જે તેને હવામાં અત્યંત ચપળ બનાવે છે.

એચએએલને તેજસ માટે મોટો ઓર્ડર મળ્યો

ભારત સરકારે આ વર્ષે સપ્ટેમ્બરમાં હિન્દુસ્તાન એરોનોટિક્સ લિમિટેડ સાથે મોટો ઓર્ડર આપ્યો હતો. આ કરાર હેઠળ, એચએએલ 97એમકે-1એ એરક્રાફ્ટ માટે ઓર્ડર સપ્લાય કરશે. રૂ.623.70 બિલિયન (7.03 બિલિયન ડોલર)ના આ સોદા હેઠળ, કંપની 2027-28થી શરૂ થતા છ વર્ષના સમયગાળામાં ઓર્ડર પૂર્ણ કરવાનું આયોજન ધરાવે છે. એ1 વેરિઅન્ટના 97 યુનિટનું ઉત્પાદન શરૂ થઈ ગયું છે. આ ફેરફારોનો હેતુ વિમાનને પશ્ચિમી ફાઇટર જેટ સાથે વધુ તુલનાત્મક બનાવવાનો છે, કારણ કે તે મોટેભાગે ઇઝરાયેલી સિસ્ટમનો ઉપયોગ કરે છે. તેજસમાં અસંખ્ય વિદેશી ભાગો અને સિસ્ટમો છે, જેમાં ઇઝરાયેલ મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે.