ભારત સરકાર ઇનફોર્મલ વર્કર્સ માટે સામાજિક સુરક્ષા કવરેજ વધારવાની યોજના બનાવી રહી છે. વધતી જતી મોંઘવારી અને નિવૃત્ત કર્મચારીઓ માટે વધતા ખર્ચને ધ્યાનમાં રાખીને, સરકાર અટલ પેન્શન યોજના હેઠળ લઘુત્તમ પેન્શનની ઉપલી મર્યાદા વધારીને રૂ.10,000 પ્રતિ માસ કરવાનું વિચારી રહી છે. 

ભારતમાં ઇનફોર્મલ વર્કર્સ એવા વર્કર્સ છે જે અસંગઠિત ક્ષેત્રમાં કામ કરે છે, જેમની પાસે નોકરીની સુરક્ષા, નિશ્ચિત પગાર અથવા સામાજિક સુરક્ષાનો અભાવ છે. તેઓ દેશના કુલ કાર્યબળના આશરે 90 ટકા છે, જેમાં શેરી વિક્રેતાઓ, ઘરકામ કરનારાઓ, મજૂરો અને સ્વરોજગારનો સમાવેશ થાય છે.

અટલ પેન્શન યોજના મે 2015માં શરૂ કરવામાં આવી હતી. તેનો પ્રાથમિક ઉદ્દેશ્ય અસંગઠિત કામદારો, ખેડૂતો, દુકાનદારો અને નાના વ્યવસાયોને તેમના વૃદ્ધાવસ્થામાં નાણાકીય સહાય પૂરી પાડવાનો છે. હાલમાં, આ યોજના 60 વર્ષની ઉંમર પછી દર મહિને રૂ.1,000થી રૂ.5,000ની ગેરંટીકૃત પેન્શન પૂરું પાડે છે. જો કે, વધતી જતી કિંમતોને કારણે, આ રકમ ઓછી થઈ રહી છે.

નવ કરોડથી વધુ સભ્યો અટલ પેન્શન યોજનામાં જોડાયા છે, પરંતુ આમાંથી લગભગ અડધા સભ્યોએ નિયમિત યોગદાન આપવાનું બંધ કરી દીધું છે. અત્યાર સુધીના સૌથી વધુ નવા સભ્યો, ૧.૩૫ કરોડ, નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૫-૨૬માં જોડાશે. સરકાર માને છે કે પેન્શન મર્યાદા વધારવાથી નવા સભ્યોને જોડાવા અને હાલના સભ્યોને યોજનામાં રાખવા માટે પ્રોત્સાહિત કરવામાં આવશે.

નાણા મંત્રાલય અને પેન્શન ફંડ રેગ્યુલેટરી એન્ડ ડેવલપમેન્ટ ઓથોરિટી આ પ્રસ્તાવ પર સાથે મળીને કામ કરી રહ્યા છે. શક્ય છે કે ઉપલી પેન્શન મર્યાદા રૂ.8,000થી વધારીને રૂ.10,000 પ્રતિ માસ કરવામાં આવશે. એક અધિકારીએ જણાવ્યું હતું કે, આ ફેરફાર યોજનાને વધુ આકર્ષક બનાવશે અને જીવનનિર્વાહના વધતા ખર્ચને અનુરૂપ બનશે. ૩૧ માર્ચ, ૨૦૧૬ પહેલા જોડાયેલા સભ્યોને પહેલા પાંચ વર્ષ માટે સરકાર તરફથી સહ-યોગદાન મળ્યું હતું. આ રકમ સભ્યના યોગદાનના ૫૦ ટકા (વર્ષે મહત્તમ રૂ.૧,૦૦૦) હતી. આ લાભ ફક્ત તે લોકોને જ ઉપલબ્ધ હતો જેમણે આવકવેરો ભર્યો ન હતો અને અન્ય કોઈ સામાજિક સુરક્ષા યોજનામાં નોંધાયેલા ન હતા.

સરકાર પેન્શન સખી અને બિઝનેસ કોરસપોન્ડન્ટ્સ દ્વારા દરેક ગામમાં આ યોજના પહોંચાડવાની યોજના ધરાવે છે. સતત યોગદાનનો પડકાર પણ ઉકેલવામાં આવી રહ્યો છે. ૨૬ જાન્યુઆરી, ૨૦૨૬ના રોજ, કેબિનેટે નાણાકીય વર્ષ ૨૦૩૧ સુધી આ યોજના ચાલુ રાખવાની મંજૂરી આપી હતી. પ્રમોશનલ, વિકાસ અને ગેપ-ફંડિંગ પ્રવૃત્તિઓ માટે પણ સમર્થન ચાલુ રહેશે.

નિષ્ણાતો કહે છે કે આ ફેરફાર સરકારી તિજોરી પર વધુ દબાણ લાવશે નહીં, કારણ કે અટલ પેન્શન યોજના મોટાભાગે સભ્યોના પોતાના યોગદાન પર ચલાવવામાં આવે છે. ગ્રાન્ટ થોર્ન્ટનના વિવેક ઐયર કહે છે કે અટલ પેન્શન યોજના એક નિર્ધારિત-યોગદાન યોજના છે. તેનો પ્રાથમિક ઉદ્દેશ્ય સુરક્ષા છે. તેથી, આ ફેરફાર સરકાર પર કોઈ નોંધપાત્ર નાણાકીય દબાણ લાવશે નહીં.