ભારત સરકારે તેની સરકારી તેલ રિફાઈનરી કંપનીઓને રશિયાને બદલે અમેરિકા અને વેનેઝુએલા પાસેથી વધુ પ્રમાણમાં કાચું તેલ (ક્રૂડ ઓઈલ) ખરીદવા અંગે વિચારણા કરવા નિર્દેશ આપ્યો છે. અમેરિકા સાથે થયેલી નવી ટ્રેડ ડીલ બાદ આ મહત્વનો વળાંક જોવા મળી રહ્યો છે. જોકે, ભારત અત્યારે તેની ઊર્જા સુરક્ષા અને આયાતના સ્ત્રોતોમાં વિવિધતા લાવવાને પ્રાથમિકતા આપી રહ્યું છે.

સ્પોટ માર્કેટમાં અમેરિકન તેલને પ્રાધાન્ય
સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર સરકાર ઈચ્છે છે કે ભારતીય રિફાઈનરીઓ જ્યારે પણ સ્પોટ માર્કેટમાં તેલ માટે ટેન્ડર બહાર પાડે, ત્યારે અમેરિકન ઓઈલ ગ્રેડને વધુ મહત્વ આપે. બીજી તરફ વેનેઝુએલા પાસેથી તેલની ખરીદી માટે ખાનગી વેપારીઓ સાથે વાતચીત કરવાની સલાહ આપવામાં આવી છે. સરકારનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય કોઈપણ એક ચોક્કસ દેશ પરની નિર્ભરતા ઘટાડીને આયાતના વિકલ્પોને વ્યાપક બનાવવાનો છે.

વ્યૂહાત્મક ફેરફાર સામે ટેકનિકલ અને આર્થિક પડકારો
અમેરિકા અને વેનેઝુએલા પાસેથી તેલ ખરીદવાનો નિર્ણય સાંભળવામાં જેટલો સરળ લાગે છે, તેટલો જ અમલમાં પડકારજનક છે. તેની પાછળ મુખ્ય બે કારણો છે:

01- ટેકનિકલ મર્યાદા
અમેરિકન તેલ સામાન્ય રીતે 'લાઈટ અને સ્વીટ' (ઓછું સલ્ફર ધરાવતું) હોય છે, જ્યારે ભારતની મોટાભાગની રિફાઈનરીઓ મધ્યમ અથવા ભારે ગ્રેડના તેલને પ્રોસેસ કરવા માટે બનાવવામાં આવી છે. આથી, દરેક રિફાઈનરી માટે અમેરિકન તેલ અનુકૂળ ન પણ હોય.

02- ખર્ચમાં વધારો
અમેરિકાથી ભારત સુધી તેલ લાવવાનું દરિયાઈ અંતર ઘણું વધારે છે, જેના કારણે માલભાડું (ફ્રેટ કોસ્ટ) વધી જાય છે. તેની સરખામણીએ પશ્ચિમ આફ્રિકા કે કઝાકિસ્તાન જેવા દેશો નજીક અને સસ્તા વિકલ્પો પૂરા પાડે છે.

આયાતનું સંભવિત લક્ષ્ય
એક અંદાજ મુજબ ભારતીય રિફાઈનરીઓ વાર્ષિક આશરે ૨ કરોડ ટન એટલે કે દરરોજના ૪ લાખ બેરલ અમેરિકન તેલની આયાત કરી શકે છે, જે ગત વર્ષની સરખામણીએ મોટો ઉછાળો હશે. તાજેતરમાં જ ઈન્ડિયન ઓઈલ, ભારત પેટ્રોલિયમ અને હિન્દુસ્તાન પેટ્રોલિયમ જેવી દિગ્ગજ કંપનીઓએ વેનેઝુએલા પાસેથી ૪૦ લાખ બેરલ તેલની ખરીદી કરી છે. જોકે, વેનેઝુએલાના ભારે તેલને પ્રોસેસ કરવાની ક્ષમતા પણ મર્યાદિત હોવાથી આયાત એક ચોક્કસ હદ સુધી જ થઈ શકે તેમ છે.

રાજદ્વારી સંતુલન સાધવાનો પ્રયાસ
વૈશ્વિક સ્તરે રશિયા સાથેના સંબંધો અને અમેરિકા સાથેની નવી ટ્રેડ ડીલ વચ્ચે ભારત અત્યારે મધ્યમ માર્ગ અપનાવી રહ્યું છે. પોતાની વધતી જતી ઊર્જા જરૂરિયાતો અને આંતરરાષ્ટ્રીય દબાણ વચ્ચે ભારત કેવી રીતે સંતુલન જાળવી રાખે છે, તેના પર નિષ્ણાતોની નજર રહેશે.