હાલમાં વાયરલ ઇન્ફેક્શન, સ્વાઇન ફ્લૂ અને હવામાનમાં થઈ રહેલા સતત ફેરફારને કારણે ઘણા લોકો શરદી, ઉધરસ અને ગળાના દુખાવા જેવી સમસ્યાઓથી પરેશાન થઈ રહ્યા છે. ગળામાં કંઈક ચીકણું કે અટવાયેલું હોય તેવી લાગણી, ગળામાં ચુભન, ખોરાક ગળવામાં તકલીફ કે સતત ખાંસી રહેતી હોય તો તે ગળાના ઇન્ફેક્શનના સંકેત હોઈ શકે છે.

કેટલાક કિસ્સામાં ગળામાં સોજો આવી જાય છે, ખાધેલું ઉપરની તરફ આવવા લાગે છે અને લાંબા સમય સુધી ખાંસી રહે છે. આવી સ્થિતિમાં ગળાની યોગ્ય કાળજી લેવી જરૂરી છે. આયુર્વેદમાં પણ ગળાને સ્વસ્થ રાખવા અને ખાંસી-ખરાશમાં રાહત મેળવવા માટે કેટલાક ઉપાયો જણાવવામાં આવ્યા છે.

ગળાના ઇન્ફેક્શનના મુખ્ય લક્ષણો

• ગળામાં ખરાશ અને બળતરા
• ગળાના પાછળના ભાગમાં મ્યુકસ ડિસ્ચાર્જ
• ટોન્સિલમાં સોજો અને દુખાવો
• અવાજ બેસી જવો અથવા ભારે થઈ જવો
• તાવ અને ખાંસી
• ગળામાં સતત સૂકાપણું
• જડબા અને ગરદનમાં દુખાવો
• માથાનો દુખાવો

માત્ર ગળાની તપાસ કરવાથી કેટલીક વખત સમસ્યાનું સંપૂર્ણ કારણ જાણી શકાતું નથી. તેથી ગળાના ઇન્ફેક્શનની સાથે નાક સંબંધિત સમસ્યાઓ પર પણ ધ્યાન આપવું જરૂરી છે.

ગળાના ઇન્ફેક્શન માટે આયુર્વેદિક ઔષધિઓ

આયુર્વેદમાં ગળાને રાહત આપતી અનેક જડીબુટ્ટીઓનો ઉલ્લેખ જોવા મળે છે. ચરક સંહિતાના સૂત્રસ્થાનમાં ગળા માટે ઉપયોગી દસ ઔષધિઓનો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે.

આમાં સારિવા, ઈખની જડ, મુલેઠી, મુનક્કા, વિદારીકંદ, કૈટર્ય, હંસપદી, તુલસી અને ગોક્ષુર જેવી ઔષધિઓનો સમાવેશ થાય છે.

ગળામાં દુખાવો કે ઇન્ફેક્શન હોય ત્યારે મુલેઠી અને તુલસીનો ઉકાળો કેટલાક લોકોને રાહત આપી શકે છે.

ગળાના રોગોનું કારણ શું?

આયુર્વેદિક ગ્રંથોમાં જણાવ્યા અનુસાર શરીરમાં વાત, પિત્ત અને કફનું અસંતુલન ગળા સાથે જોડાયેલી વિવિધ સમસ્યાઓનું કારણ બની શકે છે. તેના કારણે ટોન્સિલમાં સોજો, ગળામાં બળતરા અને અન્ય તકલીફો થઈ શકે છે.

ગળા માટે સૌથી સરળ ઉપાય: કોગળા 

આયુર્વેદમાં ગળાની તકલીફમાં કોગળાને મહત્વ આપવામાં આવ્યું છે. ગરમ પાણીમાં હળદર, સિંધવ મીઠું અથવા ત્રિફળા જેવા પદાર્થોનો ઉપયોગ કરીને ગરારા કરવાથી ગળાની ખરાશ અને અસ્વસ્થતામાં રાહત મળી શકે છે.

ખાંસી અને ગળાની ખરાશ માટે ઘરેલુ ઉપાયો

હળદર અને મીઠાના કોગળા:
એક ગ્લાસ નવશેકા પાણીમાં અડધી ચમચી હળદર અને એક ચપટી સિંધવ મીઠું ઉમેરીને દિવસમાં 2થી 3 વખત ગરારા કરી શકાય છે.

મુલેઠીનું સેવન:
અડધી ચમચી મુલેઠી પાઉડરને મધમાં ભેળવીને ધીમે-ધીમે ચાટી શકાય છે. તે ગળાની ખરાશમાં રાહત આપવા માટે પરંપરાગત રીતે ઉપયોગમાં લેવાય છે.

તુલસી-આદુનો ઉકાળો:
પાણીમાં 5થી 6 તુલસીના પાન, થોડું છીણેલું આદુ અને 2 કાળા મરીના દાણા ઉકાળી ઉકાળો બનાવી શકાય છે. તેને નવશેકું થયા બાદ પી શકાય છે.

ક્યારે ડૉક્ટરની સલાહ લેવી?

જો ગળતી વખતે ખૂબ જ દુખાવો થતો હોય, તાવ રહેતો હોય, સતત સૂકી ખાંસી આવતી હોય અથવા લક્ષણો ગંભીર કે લાંબા સમય સુધી રહેતા હોય તો માત્ર ઘરેલુ ઉપાયો પર આધાર રાખવાને બદલે ડૉક્ટરની સલાહ લેવી જરૂરી છે.

ખાસ કરીને સ્વાઇન ફ્લૂ અથવા અન્ય વાયરલ ઇન્ફેક્શનની શંકા હોય તો યોગ્ય તબીબી તપાસ કરાવવી મહત્વપૂર્ણ છે. આયુર્વેદિક ઉપાયો રાહત માટે મદદરૂપ થઈ શકે છે, પરંતુ ગંભીર ચેપમાં ડૉક્ટરની સારવારનો વિકલ્પ નથી.