રૂ.500ની ટ્રેન ટિકિટ જોઈને, શું તમને લાગે છે કે રેલ્વેને પૂરા રૂ.500 મળે છે? જો એમ હોય, તો તમને એ જાણીને આશ્ચર્ય થશે કે ટિકિટની સંપૂર્ણ રકમ મુસાફરો પાસેથી લેવામાં આવતી નથી. રેલ્વે પોતે તમારા મુસાફરી ખર્ચનો નોંધપાત્ર હિસ્સો ભોગવે છે. સરકારે લોકસભામાં જણાવ્યું છે કે મુસાફરોને તેમના ટિકિટ ભાડા પર 43% સબસિડી મળે છે. આનો અર્થ એ છે કે તમે જે રૂ.500ની ટિકિટ માટે ચૂકવણી કરો છો તે ખરેખર રેલ્વે દ્વારા ભંડોળ પૂરું પાડવામાં આવે છે.

હવે પ્રશ્ન એ છે કે, રેલવે રૂ.500ની ટિકિટ પર કેટલા પૈસા ખર્ચ કરે છે, અને આ સબસિડીની સંપૂર્ણ રકમ કેટલી છે? રેલવેએ લોકસભામાં આનો જવાબ આપ્યો છે. નાણાકીય વર્ષ 2024-25 માં, મુસાફરોને આશરે રૂ.60,239 કરોડની કુલ ભાડા સબસિડી આપવામાં આવી હતી.

રૂ.500ની ટિકિટની સરળ ગણતરી સમજો

તો ચાલો આને સરળ શબ્દોમાં સમજીએ. ધારો કે તમે ટ્રેન ટિકિટ માટે રૂ.500 ચૂકવ્યા છે. રેલવે અનુસાર, મુસાફરોનું ભાડું રેલવેને કુલ મુસાફરી ખર્ચના આશરે 57 ટકાનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે, જ્યારે બાકીના 43 ટકા રેલવે દ્વારા જ સબસિડી આપવામાં આવે છે. આનો અર્થ એ છે કે જો કોઈ મુસાફર પાસેથી ટિકિટ માટે રૂ.500 લેવામાં આવે છે, તો તેનો અર્થ એ નથી કે તે મુસાફરને ટ્રેનની સવારી પૂરી પાડવાનો કુલ ખર્ચ માત્ર રૂ.500 છે. જો રૂ.500ને ભાડાના 57 ટકા ગણવામાં આવે, તો તે ટ્રેનની સવારી પૂરી પાડવાનો વાસ્તવિક ખર્ચ આશરે રૂ.877 છે. આમાંથી, મુસાફર લગભગ રૂ.500 ચૂકવે છે અને રેલ્વે લગભગ રૂ.377 સબસિડી તરીકે ખર્ચ કરે છે.

બીજા શબ્દોમાં કહીએ તો, રૂ.500 ની ટિકિટ પર સરેરાશ સબસિડી આશરે રૂ.377 છે. જોકે, એ સમજવું મહત્વપૂર્ણ છે કે આ ફક્ત એક સરળ ઉદાહરણ છે. 43% સબસિડીનો આંકડો સરેરાશ મુસાફરોના ભાડા પર આધારિત છે. દરેક ટ્રેન, દરેક રૂટ, દરેક વર્ગ અને દરેક ટિકિટ માટે સબસિડીની રકમ બરાબર રૂ.377 હોવી જરૂરી નથી.

રેલવેએ પોતે જ સંપૂર્ણ સૂત્ર સમજાવ્યું

તેમના જવાબમાં, રેલવેએ જણાવ્યું હતું કે જો ટ્રેન મુસાફરીનો ખર્ચ મુસાફરને રૂ.100 થાય છે, તો ટિકિટ ફી તરીકે ફક્ત રૂ.57 વસૂલવામાં આવે છે. બાકીના રૂ.43 સબસિડી તરીકે રેલવે દ્વારા ઉઠાવવામાં આવે છે. રૂ.500ની ટિકિટ પર આ સૂત્ર લાગુ કરવાથી ચિત્ર સ્પષ્ટ થાય છે. જો મુસાફર દ્વારા ચૂકવવામાં આવતા રૂ.500ને કુલ ખર્ચના 57% ની સમકક્ષ ગણવામાં આવે છે, તો રેલવેને લગભગ રૂ.377નો વધારાનો ખર્ચ થાય છે. આનો અર્થ એ છે કે મુસાફરને ટ્રેન મુસાફરીના વાસ્તવિક ખર્ચ કરતાં ઘણી ઓછી રકમમાં મુસાફરી કરવાની તક મળે છે.

એક વર્ષમાં રૂ.60,000 કરોડથી વધુની સબસિડી

રેલવે અનુસાર, નાણાકીય વર્ષ 2024-25માં મુસાફરોની ટિકિટ પર આશરે રૂ.60,239 કરોડની સબસિડી આપવામાં આવી હતી. રેલ્વે જણાવે છે કે આ સબસિડી બધા મુસાફરોને આપવામાં આવે છે. આનો અર્થ એ છે કે રેલ્વે માત્ર ચોક્કસ શ્રેણીના મુસાફરોને રાહત આપતું નથી, પરંતુ સામાન્ય મુસાફરોને પણ ટિકિટ ભાડા પર આ સબસિડીનો લાભ મળે છે. તેના જવાબમાં, રેલવેએ વરિષ્ઠ નાગરિકો, અપંગ મુસાફરો અને અન્ય શ્રેણીના મુસાફરોને આપવામાં આવતી સુવિધાઓનો પણ ઉલ્લેખ કર્યો. આનો અર્થ એ થયો કે, ભાડામાં રાહત ઉપરાંત, રેલવે મુસાફરોને વિવિધ પ્રકારની અન્ય સુવિધાઓ પણ પૂરી પાડે છે.

તો, રૂ.500ની ટિકિટ પર કેટલી સબસિડી છે?

સાદી ભાષામાં કહીએ તો, જો આપણે રૂ.500ની ટિકિટને ઉદાહરણ તરીકે ધ્યાનમાં લઈએ, તો 43% સબસિડીના આધારે, આશરે રૂ.377ને રેલવે દ્વારા ઉઠાવવામાં આવતો ખર્ચ ગણી શકાય**. આમ, રૂ.500ની ટિકિટ પર મુસાફરનો વાસ્તવિક મુસાફરી ખર્ચ લગભગ રૂ.877 હોઈ શકે છે. જો કે, ધ્યાનમાં રાખો, આ સરેરાશ આંકડાઓ પર આધારિત ઉદાહરણ છે. ચોક્કસ ટ્રેન અથવા ટિકિટ પર વાસ્તવિક સબસિડી આનાથી અલગ હોઈ શકે છે.