નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૫-૨૬ (FY26) માટે ઇન્કમ ટેક્સ રિટર્ન (ITR) ભરવાની સીઝન શરૂ થઈ ચૂકી છે. આ વખતે કરદાતાઓ (ટૅક્સપેયર્સ) માટે કેટલાય મહત્વના અને મોટા બદલાવ કરવામાં આવ્યા છે. ભલે દેશમાં નવો ઇન્કમ ટેક્સ એક્ટ લાગુ થઈ ગયો હોય, પરંતુ આ વર્ષનું આઈટીઆર હજુ પણ ઇન્કમ ટેક્સ એક્ટ ૧૯૬૧ હેઠળ જ ભરવામાં આવશે.

આ વર્ષે આઈટીઆર ફોર્મ, છેલ્લી તારીખ, કેપિટલ ગેઈન અને એફ એન્ડ ઓ (F&O) ટ્રેડિંગના નિયમોમાં વ્યાપક ફેરફાર કરાયા છે. આવકવેરા વિભાગ હવે રિયલ-ટાઇમ ડેટા દ્વારા તપાસ કરવાનું હોવાથી રિટર્ન ભરતા પહેલાં આ તમામ નવા નિયમો સમજી લેવા જરૂરી છે, જેનો સંપૂર્ણ વિગતવાર અહેવાલ નીચે મુજબ છે.

આવકવેરા વિભાગે આ વર્ષે પ્રક્રિયાને વધુ પારદર્શક અને કડક બનાવવા માટે ફોર્મ્સ અપડેટ કર્યા છે. જો તમે નાની ભૂલ પણ કરશો તો ડિજિટલ વેરિફિકેશનના કારણે તુરંત પકડાઈ જવાની શક્યતા છે.

૧. ITR ભરવાની નવી છેલ્લી તારીખો (Deadlines)
કેટેગરી અને ફોર્મ્સના આધારે આઈટીઆર સબમિટ કરવાની છેલ્લી તારીખો નીચે મુજબ નક્કી કરવામાં આવી છે:

૩૧ જુલાઈ ૨૦૨૬: નોકરીપેશા (પગારદાર) લોકો, જેઓ સામાન્ય રીતે ITR-1 અથવા ITR-2 ફોર્મ ભરે છે, તેમના માટે છેલ્લી તારીખ ૩૧ જુલાઈ ૨૦૨૬ રહેશે.

૩૧ ઓગસ્ટ ૨૦૨૬: જે કરદાતાઓ ITR-3 અને ITR-4 ભરે છે (અને જેમના ખાતાઓનું ઓડિટ કરાવવું કાયદાકીય રીતે જરૂરી નથી), તેઓ હવે ૩૧ ઓગસ્ટ ૨૦૨૬ સુધી પોતાનું રિટર્ન ફાઈલ કરી શકશે.

૨. ITR ફોર્મમાં કરાયેલા ફેરફાર
આ વખતે ફોર્મમાં કેટલીક નવી રાહતો અને કડક નિયમો ઉમેરાયા છે. હવે અમુક શરતોને આધીન, પોતાની માલિકીના ૨ (બે) રહેણાંક મકાન (Self-Occupied Houses) ધરાવતા લોકો પણ ITR-1 કે ITR-4 ફોર્મ ભરી શકશે. આ ઉપરાંત, ફોર્મમાં 'અનરિયલાઇઝ્ડ રેન્ટ' (એવું ભાડું જે મળવાનું બાકી હતું પણ મળ્યું નથી) તેની વિગત દર્શાવવા માટે એક નવું ખાનું (કોલમ) ઉમેરવામાં આવ્યું છે. બજેટ ૨૦૨૪માં જાહેર કરાયેલા કેપિટલ ગેઈન ટેક્સના નવા દરોને પણ આ ફોર્મમાં અપડેટ કરી દેવાયા છે.

૩. F&O અને ઇન્ટ્રા-ડે ટ્રેડર્સ માટે અલગ નિયમ
જો તમે નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૫-૨૬ દરમિયાન શેરબજારમાં ફ્યુચર્સ એન્ડ ઓપ્શન્સ (F&O) અથવા ઇન્ટ્રા-ડે ટ્રેડિંગ કર્યું હોય, તો તમારે સાવધ રહેવાની જરૂર છે. આવા ટ્રેડર્સે હવે ITR-1 કે ITR-2 ના બદલે ફરજિયાતપણે ITR-3 ફોર્મ ભરવું પડી શકે છે. જો કે, જેઓ સેક્શન 44AD હેઠળ પ્રિઝમ્પટિવ ટેક્સેશન સ્કીમ (અંદાજિત કરવેરા યોજના) માટે પાત્ર છે, તેઓ ITR-4 ભરી શકે છે. ખોટું ફોર્મ પસંદ કરવાથી તમારું રિટર્ન 'ડિફેક્ટિવ' (ખામીયુક્ત) ગણાશે અને નોટિસ આવી શકે છે.

૪. ટ્રેડર્સે હવે આપવી પડશે વધુ વિગતો
નવા નિયમો મુજબ, F&O અને ઇન્ટ્રા-ડે ટ્રેડિંગ તેમજ શેર બાયબેક (Buyback) ના વ્યવહારો કરનારા લોકોએ રિટર્નમાં વિગતવાર ખુલાસા કરવા પડશે, જેમાં નીચેની બાબતો સામેલ છે:

કુલ ટર્નઓવર (Total Turnover)

શેરની ખરીદી અને વેચાણની સંપૂર્ણ વિગત

ઓપનિંગ અને ક્લોઝિંગ સ્ટોક

વેપાર પાછળ થયેલા સીધા ખર્ચાઓ

ખાતામાં દર્શાવેલો ચોખ્ખો નફો કે નુકસાન

૫. પોલિટિકલ ડોનેશન અને વિદેશી રિટાયરમેન્ટ એકાઉન્ટ
જો તમે સેક્શન 80GGC હેઠળ કોઈ રાજકીય પક્ષને આપેલા દાન (ચંદા) પર ટેક્સ કપાતનો દાવો કરવા માંગો છો, તો હવે ફોર્મમાં તે રાજકીય પક્ષનું સત્તાવાર નામ અને તેનો PAN (પાન કાર્ડ નંબર) દર્શાવવો ફરજિયાત રહેશે. આ ઉપરાંત, જે ભારતીય કરદાતાઓ વિદેશી રિટાયરમેન્ટ એકાઉન્ટ ધરાવે છે, તેઓ હવે ITR-1 કે ITR-4 ભરતી વખતે સેક્શન 89A હેઠળ મળતી ટેક્સ રાહતનો દાવો કરી શકશે નહીં.

૬. રિયલ-ટાઇમ ડેટાથી નાની ભૂલ પણ પકડાશે
ઇન્કમ ટેક્સ વિભાગ હવે અત્યાધુનિક ટેકનોલોજી અને રિયલ-ટાઇમ ડેટા વેરિફિકેશન સિસ્ટમનો ઉપયોગ કરી રહ્યું છે. આનો અર્થ એ છે કે જો તમારા આઈટીઆર, વાર્ષિક માહિતી પત્રક (AIS) કે અન્ય નાણાકીય દસ્તાવેજો વચ્ચે થોડી પણ વિસંગતતા હશે, તો સિસ્ટમ તેને તરત જ પકડી પાડશે. તેથી, કોઈપણ પ્રકારની કાનૂની મુશ્કેલી કે દંડથી બચવા માટે રિટર્ન સબમિટ કરતા પહેલાં તમામ વિગતોની ચોકસાઈપૂર્વક ચકાસણી કરી લેવી હિતાવહ છે.