ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પની જાહેરાત બાદ, મધ્ય પૂર્વ અંગે વૈશ્વિક તણાવ ફરી એકવાર ચરમસીમાએ પહોંચી ગયો છે. અમેરિકા-ઈરાન સંઘર્ષ ફરી એકવાર વિશ્વની તેલ જરૂરિયાતોના 20% પૂરા પાડતા હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાં અવરોધનું જોખમ વધ્યું છે. આ બધા વચ્ચે, ક્રૂડ ઓઇલ ફરી એકવાર વિશ્વ માટે ખતરો બની રહ્યું હોય તેવું લાગે છે. બુધવારે, અમેરિકાએ 90 ઈરાની લક્ષ્યોને નિશાન બનાવ્યા. ચાલો પાંચ મુદ્દાઓમાં શોધીએ કે આ નવો સંઘર્ષ ભારત માટે કેવી રીતે ખતરો ઉભો કરી શકે છે.

પહેલો તણાવ: તેલ અને ગેસ પુરવઠો

તાજેતરના ભૂતકાળમાં, અમેરિકા-ઈરાન સંઘર્ષને કારણે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાં અવરોધને કારણે ભારતે તેલ અને ગેસ સંકટનો અનુભવ કર્યો છે. ભારતે તેની આયાતમાં વૈવિધ્યકરણ કરીને તેની આયાત ઘટાડી હોવા છતાં, હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ દેશના તેલ અને ગેસ પુરવઠા માટે મહત્વપૂર્ણ રહે છે. યુદ્ધ પહેલા, આ દરિયાઈ માર્ગ ભારતના કુલ ક્રૂડ ઓઇલ આયાતના આશરે 40% અને LNG ના 60% હિસ્સો ધરાવતો હતો. તેના બંધ થવાથી પુરવઠા પર અસર પડી, જેના કારણે પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવમાં અચાનક વધારો થયો અને લગભગ ચાર વર્ષ પછી LPGના ભાવમાં વધારો થયો. જો અમેરિકા-ઈરાન યુદ્ધને કારણે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ ફરીથી અવરોધિત થાય છે, તો સમસ્યાઓ ઊભી થઈ શકે છે.

બીજો તણાવ: આયાત બિલમાં વધારો થવાનું જોખમ

મધ્ય પૂર્વમાં વધતા તણાવને કારણે ભારત માટે બીજી મોટી સમસ્યા દેશના આયાત બિલમાં સંભવિત વધારો હોઈ શકે છે. ભારત તેની કુલ ક્રૂડ ઓઇલ જરૂરિયાતોના આશરે 85% આયાત કરે છે. તેલ આયાત પરની આ નિર્ભરતા દેશના આંતરરાષ્ટ્રીય ક્રૂડ ઓઇલ ભાવમાં વધઘટને સીધી અસર કરે છે. જો હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ બંધ થાય છે અથવા વિક્ષેપિત થાય છે, તો ક્રૂડ ઓઇલના ભાવમાં તીવ્ર વધારો થશે, જેમ કે પહેલાથી જ સ્પષ્ટ છે. તેલના વધતા ભાવ ભારતના આયાત બિલમાં વધારો કરશે, અને વધતી જતી વર્તમાન ખાધ રૂપિયા પર દબાણ લાવી શકે છે, જે અર્થતંત્ર માટે સારું નથી.

ત્રીજો તણાવ: પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવ ઘટવાની આશા

યુએસ-ઈરાન યુદ્ધ દરમિયાન દેશમાં તેલ અને ગેસના વધતા સંકટને કારણે, ચાર વર્ષથી સ્થિર રહેલા પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવમાં પણ વધારો કરવામાં આવ્યો હતો. મધ્ય પૂર્વના તણાવ અને પુરવઠામાં વિક્ષેપને કારણે રાજ્યની માલિકીની તેલ કંપનીઓને થયેલા ભારે નુકસાનને કારણે, સતત ચાર વખત ઇંધણના ભાવમાં આશરે ₹7 પ્રતિ લિટરનો વધારો કરવામાં આવ્યો હતો. એલપીજીના ભાવમાં વધારો પણ આંચકો હતો. આ પછી, યુએસ-ઈરાન યુદ્ધવિરામ અને ક્રૂડ ઓઇલના ભાવમાં ઘટાડો થવાથી એવી આશા જાગી હતી કે આગામી દિવસોમાં ઇંધણના ભાવ સસ્તા થઈ શકે છે, પરંતુ હવે ક્રૂડ ઓઇલના ભાવમાં વધારો અને હોર્મુઝ તણાવને કારણે આ આશા ઠગારી નીવડી છે.

ચોથો તણાવ: વધતા ફુગાવાનું જોખમ

યુએસ-ઈરાન યુદ્ધની આગામી આડઅસર ભારતમાં ફુગાવાનું જોખમ ઉભું કરે છે, અને આ પણ સીધી રીતે ક્રૂડ ઓઇલ સાથે જોડાયેલું છે. ભારત તેલના સૌથી મોટા આયાતકારોમાંનો એક છે, અને તેનો મોટો હિસ્સો હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ દ્વારા આવે છે. જો આ બંધ થાય છે અને તેલના ભાવ વધે છે, તો ભારતે તેલ આયાત કરવા માટે વધુ ડોલર ખર્ચવા પડશે. આ વધતા આયાત બિલનું દબાણ રૂપિયા પર પ્રતિબિંબિત થશે, જેનાથી આયાતી માલ વધુ મોંઘો થશે, જેનાથી ફુગાવાનું જોખમ વધશે.

પાંચમો તણાવ: શેરબજાર અને FPI પર અસર

કોઈપણ આપત્તિ, યુદ્ધ અથવા અન્ય વૈશ્વિક તણાવની સ્થિતિમાં, રોકાણકારો ઘણીવાર સલામત રોકાણો તરફ વળે છે, જેના કારણે શેરબજારમાં વેચવાલી થાય છે. આનું એક મુખ્ય ઉદાહરણ બુધવારે ટ્રેડિંગ દરમિયાન જોવા મળ્યું જ્યારે ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે ઈરાન અંગે એક મોટું નિવેદન આપ્યું, શાંતિ મંત્રણાને સમયનો બગાડ ગણાવી અને ઈરાનને નવી ધમકીઓ આપી. આ જાહેરાતથી તરત જ ભારતીય શેરબજારમાં આંચકો લાગ્યો, જેનાથી તે થોડી જ વારમાં તૂટી પડ્યો. આનો અર્થ એ છે કે યુએસ-ઈરાન યુદ્ધ શેરબજારના રોકાણકારો માટે મુશ્કેલીનું કારણ બની શકે છે.