મોરક્કોથી સ્પેન તરફ માનવ મહેરામણનું એક ભયાનક અને આઘાતજનક ચિત્ર સામે આવ્યું છે. સ્પેનના સરહદી વિસ્તાર સેઉટા (Ceuta) માં આશરે ૬૦ હજાર જેટલા સ્થળાંતર કરનારાઓ (Migrants) ની અચાનક ઘૂસણખોરી થતાં મોટો માનવીય મંચ ઊભો થયો છે. જિબ્રાલ્ટર જળડમરૂમધ્ય નજીક બનેલી આ ઘટનામાં ભારે નાસભાગ અને ગૂંગળામણના કારણે અત્યાર સુધીમાં ૬૭ લોકોના કરૂણ મોત નીપજ્યા છે.

સ્પેનિશ સરકારના જણાવ્યા અનુસાર પરિસ્થિતિ એટલી દયનીય બની ગઈ હતી કે ઘૂસણખોરી કરનારાઓમાંથી ૪૮ હજારથી વધુ લોકો થોડા જ કલાકોમાં સ્વૈચ્છિક રીતે મોરક્કો પરત ફરી ગયા હતા. માર્જિનલ સિક્યુરિટી અને વધતા તણાવને જોતાં મેડ્રિડ વહીવટીતંત્રે ભવિષ્યમાં આવી ઘૂસણખોરી રોકવા માટે સેઉટાના દરિયાકાંઠે ૫૦૦ મીટર લાંબો મજબૂત મરીન બેરિયર (દરિયાઈ કટોકટી અવરોધ) તૈનાત કરી દીધો છે. આ સમગ્ર સરહદી કટોકટી અંગેનો વિગતવાર અહેવાલ નીચે મુજબ છે.

આ વિશાળ સરહદી આફત અને અચાનક થયેલી ઘૂસણખોરી પાછળ કૂટનીતિક, સામાજિક અને આર્થિક કારણોનો મોટો હાથ હોવાનું સામે આવ્યું છે.

01. મોરક્કોની સેના અને ઢિલી સુરક્ષા નીતિ
આ ઘટના પાછળનું મુખ્ય કારણ મોરક્કો સરકાર દ્વારા સરહદ સુરક્ષામાં દાખવવામાં આવેલી શંકાસ્પદ ઢીલ માનવામાં આવે છે. સેઉટા સરહદે જ્યારે હજારો લોકો ભેગા થઈ રહ્યા હતા, ત્યારે મોરક્કોના સુરક્ષાદળો મુકપ્રેક્ષક બનીને જોઈ રહ્યા હતા. ઘણા માઈગ્રન્ટ્સે પણ પુષ્ટિ કરી છે કે મોરક્કોની પોલીસે તેમને રોકવાના બદલે સીધા સ્પેન તરફ જવા દીધા હતા.

02. સોશિયલ મીડિયાની ભ્રામક પોસ્ટ્સ અને માનવ તસ્કરો
ઓક્સફોર્ડ યુનિવર્સિટી અને સ્થળાંતર સંશોધકોના મતે, સોશિયલ મીડિયા પર વાયરલ થયેલા નકલી વીડિયોએ યુવાનોને ગુમરાહ કર્યા હતા. ઈન્ટરનેટ પર કડક સરહદ સુરક્ષા તોડીને યુરોપમાં ઘૂસવાની પ્રેક્ટિકલ ગાઈડલાઈન્સ અને બનાવટી માહિતી ફેલાવવામાં આવી રહી હતી. સ્પેનના વડાપ્રધાન પેડ્રો સાંચેઝે યુવાનોને ગુમરાહ કરવા માટે માનવ તસ્કરી (Human Trafficking) નેટવર્કને સીધા જવાબદાર ઠેરવ્યા છે.

03. સ્પેન સુપ્રીમ કોર્ટનો એક ચુકાદો
ગત ૮ જુલાઈના રોજ સ્પેનની સુપ્રીમ કોર્ટે એક ચુકાદો આપ્યો હતો કે દરિયાઈ માર્ગે આવતા માઈગ્રન્ટ્સને કાનૂની પ્રક્રિયા વગર તુરંત પાછા મોકલી શકાય નહીં. આ ખબરને મોરક્કોના સોશિયલ મીડિયા પર એવી રીતે ટ્વિસ્ટ કરીને ફેલાવવામાં આવી કે સ્પેન પ્રવેશવું હવે કાયદેસર બની ગયું છે, જેનાથી યુવાનોમાં સ્પેન પહોંચવાની હોડ જામી હતી.

04. બેરોજગારી અને મોરક્કોની આર્થિક લાચારી
પરત ફરેલા યુવાનોએ જણાવ્યું હતું કે મોરક્કોમાં ૧૪ વર્ષ ભણ્યા પછી પણ કોઈ રોજગારી નથી. લાંબા સમયનો દુષ્કાળ, મોંઘવારી અને ઓછી મજૂરીથી કંટાળીને લોકો આ ખતરનાક પગલું ભરી રહ્યા છે.

ત્યાં પહોંચેલા બ્રાહિમ નામના યુવકે આપવીતી બતાવતા કહ્યું કે સોશિયલ મીડિયા જોઈને તે આવ્યો હતો, પરંતુ સેઉટા પહોંચીને તેણે ત્રણ દિવસ માત્ર પાણી પીને કઢાવા પડ્યા હતા. તેણે સેઉટાની સરખામણી એક જેલ સાથે કરી હતી.

05. બંને દેશો વચ્ચેનો જૂનો કૂટનીતિક તણાવ
સ્પેન અને મોરક્કો વચ્ચે સેઉટા અને મેલિલા વિસ્તારોને લઈને લાંબા સમયથી સાર્વભૌમત્વનો વિવાદ ચાલે છે. મોરક્કો અવારનવાર રાજકીય દબાણ લાવવા માટે આ સ્થળાંતર (Migration) ને એક કૂટનીતિક હથિયાર તરીકે વાપરે છે.

​​​​​​​નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે જ્યાં સુધી બંને દેશો સરહદી વિસ્તારોની ગરીબી અને રાજકીય મતભેદોનો કાયમી ઉકેલ નહીં લાવે, ત્યાં સુધી માત્ર દરિયાઈ બેરિયર લગાવવાથી આ પ્રકારના માનવીય સંકટને રોકવું અશક્ય છે.