હવે કોઈ પણ બેંક તેના ગ્રાહકો માટે ઝીરો-બેલેન્સ ખાતું ખોલવાનો ઇનકાર કરી શકશે નહીં. આરબીઆઈએ આ સંદર્ભમાં એક ડ્રાફ્ટ જારી કર્યો છે, જેમાં મૂળભૂત બચત ખાતા ધરાવતા લોકોને ઘણી રાહતો આપવામાં આવી છે. ઝીરો બેલેન્સ ખાતા ધરાવતા જન ધન ખાતા ધારકો સહિત મૂળભૂત બચત બેંક ડિપોઝિટ ખાતા ધારકો ડિજિટલ બેંકિંગ સુવિધાઓ મફતમાં મેળવી શકશે. અત્યાર સુધી, આ સુવિધા ફક્ત નિયમિત બેંક બચત ખાતાઓ સાથે જ ઉપલબ્ધ હતી. નવા નિયમો 31 માર્ચ, 2026થી અમલમાં આવી શકે છે. આરબીઆઈએ પ્રસ્તાવ મૂક્યો છે કે બેંકોએ ઝીરો-બેલેન્સ ખાતાઓ માટે સ્પષ્ટ શરતો, સેવાઓ પર મર્યાદા અને ફી અંગે પારદર્શિતા સ્થાપિત કરવી જોઈએ.

ઓછી આવક ધરાવતા અને ગ્રામીણ ગ્રાહકો જેમને લઘુત્તમ બેલેન્સ જાળવવામાં મુશ્કેલી પડે છે. નવા બેંક ગ્રાહકો જેમને ડિજિટલ ચેનલો દ્વારા સરળ બેંકિંગની જરૂર છે. બેંકોને પણ ફાયદો થાય છે, કારણ કે આનાથી ખાતાના ડેટાને એકીકૃત કરવામાં આવશે અને નિયમનકારી પાલન સરળ બનશે.

૨૦૨૪-૨૫માં બેંક ખાતાઓમાં લઘુત્તમ બેલેન્સ ન રાખવા બદલ જાહેર ક્ષેત્રની બેંકો દ્વારા રૂ.૨,૧૭૫ કરોડનો દંડ વસૂલવામાં આવ્યો હતો અને છેલ્લા પાંચ વર્ષમાં રૂ.૮,૯૩૩ કરોડનો દંડ વસૂલવામાં આવ્યો હતો. ખાનગી બેંકોનો ડેટા ઉપલબ્ધ નથી, પરંતુ આ રકમ કરોડોમાં પણ હોઈ શકે છે. આરબીઆઈ માને છે કે વિવિધ બેંકોમાં શૂન્ય-બેલેન્સ ખાતાઓ માટેના નિયમોમાં અસમાનતા ગ્રાહકોને મૂંઝવણમાં મૂકે છે. કેટલીક બેંકો બિનજરૂરી શુલ્ક વસૂલ કરે છે અને યોજના-આધારિત ખાતાઓ (જેમ કે જનધન) નો દુરુપયોગ વધારે છે.

આ ખાતા હેઠળ, બેંક શાખાઓ અને એટીએમમાંથી રોકડ જમા અને ઓછામાં ઓછા ચાર માસિક ઉપાડ મફત છે. મફત વ્યવહાર મર્યાદા કરતાં વધુ વ્યવહારો માટે બેંકો ફી વસૂલ કરી શકે છે.
આ ખાતાઓમાં ડિપોઝિટ ઇલેક્ટ્રોનિક ચુકવણી ચેનલો દ્વારા કરી શકાય છે. હાલમાં, ઘણી ડિજિટલ બેંકિંગ સુવિધાઓ ઉપલબ્ધ નથી. કોઈપણ અનિયમિતતા ટાળવા માટે દરેક ગ્રાહકને એક જ બેંકમાં ફક્ત એક જ શૂન્ય-બેલેન્સ ખાતું રાખવાની મંજૂરી છે. આ ઘોષણા ખાતું ખોલતી વખતે કરવી આવશ્યક છે. જો ગ્રાહક ઈચ્છે, તો આ ખાતાઓને નિયમિત બચત ખાતામાં અપગ્રેડ કરી શકાય છે. ચેકબુક, ડેબિટ કાર્ડ અથવા આંતરરાષ્ટ્રીય વ્યવહાર સુવિધાઓ આ ખાતાઓમાં મર્યાદિત અથવા વૈકલ્પિક હોઈ શકે છે.

મૂળભૂત બચત બેંક ડિપોઝિટ ખાતું એ કોઈપણ બેંકમાં ખોલવામાં આવતું સૌથી મૂળભૂત ખાતું છે, જે ખાતાધારકોને આવશ્યક બેંકિંગ સેવાઓ મફતમાં ઍક્સેસ કરવાની મંજૂરી આપે છે. બેંકો બીએસબીડી ખાતાધારકોને મફત એટીએમ કાર્ડ પણ જારી કરે છે. આ ખાતાઓ માટે કેવાયસી આવશ્યકતાઓ એકદમ સરળ છે. બીએસબીડી ખાતાધારકો તે જ બેંકમાં બીજું બચત બેંક ખાતું ખોલી શકતા નથી. જો ગ્રાહકનું બેંકમાં બીજું બચત ખાતું હોય, તો તે 30 દિવસની અંદર બંધ કરવું આવશ્યક છે.