મિડલ-ઈસ્ટ (મધ્યપૂર્વ) અને ખાડી દેશોની ભૌગોલિક રાજનીતિમાં એક મોટો ફેરફાર જોવા મળી રહ્યો છે. અફઘાનિસ્તાનની તાલિબાન સરકારે દાવો કર્યો છે કે કુવૈતે પોતાના દેશમાં આવેલા અફઘાન દૂતાવાસ (Embassy) નો સંપૂર્ણ વહીવટ સત્તાવાર રીતે તાલિબાન શાસનને સોંપી દીધો છે. આ પગલાથી ખાડી દેશોમાં તાલિબાનની કૂટનીતિક પકડ વધુ મજબૂત બની છે.

તાલિબાન સરકારે આ મહત્વની જવાબદારી સોંપતા શફીક ખતીબને કુવૈતમાં અફઘાન દૂતાવાસના નવા પ્રભારી તરીકે નિયુક્ત કર્યા છે. ખતીબ આ પહેલાં કાબુલમાં વિદેશ મંત્રાલયના કોન્સ્યુલર સર્વિસીસ અને સરહદી બાબતોના વિભાગના વડા તરીકે સેવા આપી ચૂક્યા છે. કુવૈતના આ નિર્ણય પાછળની રણનીતિ અને વૈશ્વિક અસરોનો સંપૂર્ણ વિગતવાર અહેવાલ નીચે મુજબ છે.

આંતરરાષ્ટ્રીય બાબતોના નિષ્ણાતોના મતે, કુવૈત અને તાલિબાન સરકાર વચ્ચે છેલ્લા ઘણા સમયથી નિકટતા વધી રહી હતી. આ માત્ર કુવૈત પૂરતું મર્યાદિત નથી, પરંતુ તાજેતરમાં જ એપ્રિલ મહિનામાં તાલિબાનના પ્રતિનિધિ શોએબ શફીક ઇરાકની રાજધાની બગદાદ પહોંચ્યા હતા. ઇરાક સરકારે હજુ સુધી સત્તાવાર રીતે દૂતાવાસ સોંપ્યો નથી, પરંતુ સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર શોએબ શફીકે ત્યાં તાલિબાનના પ્રતિનિધિ તરીકે કામકાજ શરૂ કરી દીધું છે.

છેલ્લા ૬ મહિનાથી ચાલતી હતી ગુપ્ત મંત્રણા
અહેવાલો અનુસાર, કુવૈત પ્રશાસન છેલ્લા ૬ મહિનાથી કાબુલમાં તાલિબાન સરકાર સાથે સતત સંપર્કમાં હતું, જેની લાંબી ચર્ચા વિચારણા બાદ દૂતાવાસ સોંપવાનો આ મોટો નિર્ણય લેવાયો છે.

કુવૈત સિવાય રશિયા, ચીન, ઈરાન, સાઉદી અરેબિયા, સંયુક્ત આરબ અમીરાત (UAE), ઉઝબેકિસ્તાન, ઓમાન, કતાર અને તુર્કી જેવા પ્રભાવશાળી દેશો પણ પોતાના દેશમાં આવેલા અફઘાન દૂતાવાસોનું સંચાલન તાલિબાનના પ્રતિનિધિઓને સોંપી ચૂક્યા છે. તાજેતરમાં જ તાલિબાનના વિદેશ મંત્રી અમીર ખાન મુત્તાકીએ ગર્વપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે મિડલ-ઈસ્ટના લગભગ તમામ દેશોમાં અફઘાનિસ્તાનના દૂતાવાસો અત્યારે સક્રિય છે, જે તેમની સરકારની એક મોટી રાજદ્વારી સિદ્ધિ છે.

વર્તમાન વૈશ્વિક તણાવ અને તાલિબાનની ભૂમિકા
આ ઘટનાક્રમ એવા સમયે સામે આવ્યો છે જ્યારે ઈરાન, અમેરિકા અને ઈઝરાયેલ વચ્ચે યુદ્ધ જેવી સ્થિતિ સર્જાયેલી છે. મિડલ-ઈસ્ટ અને ખાડી દેશો આ સમયે ક્ષેત્રીય સંતુલન જાળવવા માટે પોતાના સહયોગીઓ સાથે સંબંધો મજબૂત કરવા માંગે છે. ઈરાને પણ તાજેતરના સંઘર્ષો દરમિયાન પશ્ચિમી દેશોના દબાણ સામે ન ઝૂકવા બદલ તાલિબાન સરકારના વલણની મુક્તકંઠે પ્રશંસા કરી હતી.

અફઘાનિસ્તાન સાથે સંબંધો મજબૂત કરવા પાછળની રણનીતિ
અરબ દેશો દ્વારા તાલિબાનને આટલું મહત્વ આપવા પાછળ કેટલાક મુખ્ય વ્યવહારિક કારણો જવાબદાર છે:

મોટી વસ્તી અને રોજગાર: યુએઈ, સાઉદી અરેબિયા અને કુવૈત જેવા ખાડી દેશોમાં લાખોની સંખ્યામાં અફઘાન નાગરિકો મજૂરી અને નોકરી કરે છે. તેમના પાસપોર્ટ, વિઝા અને અન્ય કાનૂની કાર્યો (કોન્સ્યુલર સેવાઓ) સરળતાથી ચાલે તે માટે દૂતાવાસો સક્રિય રાખવા અનિવાર્ય છે.

​​​​​​​વ્યૂહાત્મક સ્થાન (Strategic Location): અફઘાનિસ્તાન મધ્ય એશિયા અને દક્ષિણ એશિયાની બિલકુલ વચ્ચે આવેલું હોવાથી વ્યાપારીક અને સૈન્ય દ્રષ્ટિએ અત્યંત મહત્વનું સ્થાન ધરાવે છે. ખાડી દેશો આ વિસ્તારમાં પોતાનો પ્રભાવ જાળવી રાખવા માંગે છે.

જોકે, અત્રે નોંધનીય છે કે રશિયા સિવાય દુનિયાના અન્ય કોઈ દેશે હજુ સુધી તાલિબાન શાસનને સત્તાવાર આંતરરાષ્ટ્રીય માન્યતા આપી નથી. મહિલા શિક્ષણ પર પ્રતિબંધ, રોજગાર અને માનવાધિકારના ભંગ બદલ અમેરિકા અને પશ્ચિમી દેશો આજે પણ તાલિબાનની આકરી આલોચના કરે છે. આમ છતાં, પશ્ચિમી દેશોના વિરોધ વચ્ચે પણ ખાડી દેશો સાથે વધી રહેલા આ રાજદ્વારી સંબંધો તાલિબાન માટે ભવિષ્યમાં ખૂબ જ ફાયદાકારક સાબિત થઈ શકે છે.