ટાટા ગ્રુપમાં ફરી એકવાર મોટો વિવાદ ચાલી રહ્યો હોય તેવું લાગે છે. દેશના સૌથી મોટા બિઝનેસ હાઉસમાંના એક ટાટા ગ્રુપમાં બધું બરાબર નથી. ટાટા સન્સના ચેરમેન એન. ચંદ્રશેખરનની પુનઃનિયુક્તિનો મુદ્દો હવે વધુ ઉગ્ર બન્યો છે. નોએલ ટાટાના નેતૃત્વ હેઠળના ટાટા ટ્રસ્ટ્સ આ નિર્ણયને કાનૂની રીતે પડકારવાની તૈયારી કરી રહ્યા છે. સૂત્રો સૂચવે છે કે ટાટા ટ્રસ્ટ્સ ચંદ્રશેખરનના કાર્યકાળ પર યથાસ્થિતિ જાળવી રાખવા માટે આ મામલે ન્યાયિક હસ્તક્ષેપની માંગ કરી શકે છે. આ મુદ્દો ફક્ત નિમણૂકનો નથી, પરંતુ ટાટા ટ્રસ્ટના અધિકારો માટેની લડાઈ બની ગયો છે.

ટાટા સન્સમાં ૬૬ ટકા હિસ્સો ધરાવતા સૌથી મોટા શેરધારક 'ટાટા ટ્રસ્ટ્સ' ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૭માં એન. ચંદ્રશેખરનનો વર્તમાન કાર્યકાળ પૂરો થયા બાદ તેમને ટાટા ગ્રુપની હોલ્ડિંગ કંપનીના એક્ઝિક્યુટિવ ચેરમેન તરીકે ફરીથી નિયુક્ત કરવાના ઠરાવને પડકારવા માટે, જરૂર પડ્યે કાનૂની લડાઈની તૈયારી કરી રહ્યું છે.

સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, ટાટા ટ્રસ્ટ્સ અનેક કાનૂની વિકલ્પો પર વિચાર કરી રહ્યું છે. સુપ્રીમ કોર્ટના વરિષ્ઠ વકીલ અભિષેક મનુ સિંઘવીએ રવિવારે સોશિયલ મીડિયા પરની એક પોસ્ટમાં જણાવ્યું હતું કે તેઓ ટાટા વિવાદ મામલે મેદાનમાં ઉતર્યા છે, જે સંકેત આપે છે કે કાનૂની પ્રક્રિયાને વેગ મળી શકે છે.

ગયા શુક્રવારે, નોએલ ટાટાએ ટાટા સન્સ બોર્ડને કડક શબ્દોમાં પત્ર લખ્યો હતો. ટાટા સન્સના કંપની સેક્રેટરી સુપ્રકાશ મુખોપાધ્યાયને સંબોધિત આ પત્ર તમામ ડિરેક્ટરોને લખાયો હતો. તેમાં, નોએલ ટાટાએ સ્પષ્ટપણે જણાવ્યું હતું કે ચેરમેનની ફરીથી નિમણૂક કરવાનો પ્રસ્તાવ શરૂઆતથી જ રદબાતલ છે. તેમણે માંગ કરી હતી કે કંપની મીટિંગમાં થયેલી ચર્ચાઓમાં સુધારો જાહેર કરે.

ટાટા ટ્રસ્ટ્સ હાલમાં આ પત્ર પર ટાટા સન્સ તરફથી સત્તાવાર જવાબની રાહ જોઈ રહ્યું છે. જવાબ મળ્યા પછી જ આગળની કાનૂની કાર્યવાહી અંગે નિર્ણય લેવામાં આવશે. અહેવાલો અનુસાર, ટ્રસ્ટ્સ નેશનલ કંપની લો ટ્રિબ્યુનલ અથવા બોમ્બે હાઈકોર્ટનો સંપર્ક કરવાનું વિચારી રહ્યા છે. આ કાર્યવાહી બહુમતી શેરધારકોના અધિકારોના આધારે કરવામાં આવશે.

કોર્ટ કેસોમાં નોંધપાત્ર ખર્ચ થવાની ધારણા છે. ટાટા ટ્રસ્ટને આશા છે કે આ વિવાદ સાથે સંકળાયેલા કાનૂની ખર્ચને આવરી લેવામાં આવશે. ટ્રસ્ટોએ અગાઉ કાનૂની ખર્ચને આવરી લેવા માટે ઠરાવો પસાર કર્યા છે. વધુમાં, આવા મુકદ્દમાના ખર્ચને આવરી લેવા માટે પૂરતો વીમો ઉપલબ્ધ છે.

જોકે, સૂત્રો કહે છે કે બે મુખ્ય ટ્રસ્ટીઓ, વિજય સિંહ અને વેણુ શ્રીનિવાસને આવા ઠરાવો પર હસ્તાક્ષર કર્યા નથી. તેઓ માને છે કે ટ્રસ્ટને લગતા કોઈપણ કાનૂની મુદ્દાને એક સામાન્ય નિર્ણયને બદલે કેસ-બાય-કેસ આધારે ધ્યાનમાં લેવો જોઈએ. આ મુદ્દો મહત્વપૂર્ણ બની જાય છે કારણ કે ટ્રસ્ટ હવે બોર્ડના નિર્ણયને સીધી રીતે પડકારી રહ્યા છે.

દરમિયાન, રિઝર્વ બેંક ઓફ ઈન્ડિયાએ પણ બોમ્બે હાઈકોર્ટમાં કેવિએટ અરજી દાખલ કરી છે. આરબીઆઈએ જણાવ્યું છે કે જો ટાટા ટ્રસ્ટ ટાટા સન્સના લિસ્ટિંગ નિર્દેશ સામે કોઈ રાહત માંગે છે, તો નિયમનકારની સ્થિતિ પહેલા સાંભળવી જોઈએ.

કાનૂની વિકલ્પોની ચકાસણી કરવાની સાથે સાથે, ટાટા ટ્રસ્ટ્સ કોર્ટની બહાર પણ પોતાનો પક્ષ રજૂ કરવાનું ચાલુ રાખી રહ્યું છે. રવિવારે જારી કરાયેલા એક નિવેદનમાં તેમણે પુનરોચ્ચાર કર્યો હતો કે ચંદ્રશેખરનની પુનઃનિમણૂક અંગેનો ઠરાવ કાયદેસર રીતે માન્ય નહોતો.

ટ્રસ્ટ્સે જણાવ્યું હતું કે ટાટા સન્સના 'આર્ટિકલ્સ ઓફ એસોસિએશન' (એઓએ) બોર્ડના કોઈ પણ નિર્ણયને માત્ર ડિરેક્ટરોની સંખ્યાના આધારે (મતદાન દ્વારા) લેવાની છૂટ આપતા નથી. તેમાં એવી જોગવાઈ છે કે જ્યાં સુધી ટાટા ટ્રસ્ટ્સ દ્વારા નામાંકિત કરાયેલા ડિરેક્ટરોમાંથી ઓછામાં ઓછા બહુમતી ડિરેક્ટરોનું સમર્થન ન મળે, ત્યાં સુધી કોઈ નિર્ણય લઈ શકાતો નથી. કાયદાની દ્રષ્ટિએ આ બાબતને શરૂઆતથી જ રદબાતલ (વોઇડ એબ ઇનિટીઓ) ગણાવીને ટ્રસ્ટ્સે આ અંગે પોતાનો ખુલાસો રજૂ કર્યો હતો.

સુપ્રીમ કોર્ટમાં ચાલેલા રતન ટાટા-સાયરસ મિસ્ત્રી કેસનો ઉલ્લેખ કરતા ટ્રસ્ટોએ જણાવ્યું હતું કે, 'આર્ટિકલ્સ ઓફ એસોસિએશન'એ એવી કોઈ સગવડ નથી કે જેના પર જ્યારે મદદ મળે ત્યારે આધાર રાખવામાં આવે અને જ્યારે મદદ ન મળે ત્યારે તેને અવગણવામાં આવે. "ટાટા સન્સ આવું વલણ અપનાવવા માટે સ્વતંત્ર નથી, કારણ કે તેણે અગાઉ આનાથી વિપરીત વલણ અપનાવ્યું હતું અને સુપ્રીમ કોર્ટમાં તેમાં જીત મેળવી હતી. સાયરસ મિસ્ત્રીને હોદ્દા પરથી દૂર કરવાને લગતી કાર્યવાહીમાં, આર્ટિકલ્સ 104બી અને 121 હેઠળ ટ્રસ્ટો દ્વારા નિયુક્ત ડિરેક્ટરોના સકારાત્મક મતદાનના અધિકારો' મુખ્ય મુદ્દો હતા.

૧૭ સપ્ટેમ્બરના રોજ, ટાટા સન્સના બોર્ડે ૪:૧ના બહુમતી નિર્ણય સાથે ચંદ્રશેખરનના ત્રીજા કાર્યકાળને સમર્થન આપતો ઠરાવ પસાર કર્યો હતો. આ નિર્ણયની વિરુદ્ધમાં એકમાત્ર મત નોએલ ટાટાનો હતો, જેઓ ટાટા ટ્રસ્ટ્સના ચેરમેન અને ટાટા સન્સના બોર્ડમાં નોમિની ડિરેક્ટર છે. બેઠક દરમિયાન અને ત્યારબાદ, નોએલ ટાટાએ નોમિની ડિરેક્ટર્સના 'વીટો અધિકારો' (નિર્ણય અટકાવવાની સત્તા) અને આ બાબતે 'કાસ્ટિંગ વોટ' (નિર્ણાયક મત) અંગે ટાટા સન્સના 'આર્ટિકલ્સ ઓફ એસોસિએશન'ના નિયમોના ઉલ્લંઘન અંગેના મુદ્દાઓ ઉઠાવ્યા છે.

ચંદ્રશેખરને ગયા મહિને બોર્ડ ઓફ ડિરેક્ટર્સને પત્ર લખીને જણાવ્યું હતું કે તેઓ ટાટા સન્સના ચેરમેન તરીકે ત્રીજા કાર્યકાળ માટે પોતાની ઉમેદવારી નોંધાવશે નહીં, તેમણે એ પણ ઉલ્લેખ કર્યો હતો કે નોએલ ટાટાએ એર ઈન્ડિયા અને ટાટા ડિજિટલ જેવી ગ્રુપની કેટલીક કંપનીઓના કામકાજ અંગે ચિંતા વ્યક્ત કર્યા બાદ નેતૃત્વ અંગેની ચર્ચા સ્થગિત કરી દેવામાં આવી હતી. જોકે, શુક્રવારે મળેલી ટાટા સન્સની બોર્ડ બેઠકમાં ચંદ્રશેખરનને ત્રીજો કાર્યકાળ આપવાનો પ્રસ્તાવ રજૂ કરવામાં આવ્યો હતો અને નોએલ ટાટા સિવાયના અન્ય બોર્ડ સભ્યોની વિનંતીનો તેમણે સ્વીકાર કર્યો હતો.

ગઈકાલે ટાટા ટ્રસ્ટ્સ દ્વારા જારી કરાયેલા નિવેદનમાં જણાવવામાં આવ્યું હતું કે, બોર્ડની બેઠકમાં ચંદ્રશેખરન અંગેના ઠરાવની વિરુદ્ધ બેમાંથી એક નોમિની ડિરેક્ટરે મતદાન કર્યું હોવાથી, આર્ટિકલ્સ ઓફ એસોસિએશન દ્વારા ફરજિયાત કરાયેલું ટાટા ટ્રસ્ટ્સના નોમિની ડિરેક્ટરોનું સકારાત્મક સમર્થન પ્રાપ્ત થયું ન હતું. નિવેદનમાં વધુમાં કહેવાયું છે કે, શરતનું પાલન ન થતાં ઠરાવ પણ પસાર થઈ શક્યો નહીં. ચેરમેનનો 'કાસ્ટિંગ વોટ' (નિર્ણાયક મત) ત્યારે જ ઉપલબ્ધ હોય છે જ્યારે સમગ્ર બોર્ડ સ્તરે મતોની સંખ્યા સમાન હોય. આ નિયમ ટાટા ટ્રસ્ટ્સના નોમિની ડિરેક્ટરો વચ્ચે લાગુ પડતો નથી. ટાટા સન્સના સૌથી મોટા શેરધારકે દલીલ કરી હતી કે મતદાનનું પરિણામ ૪:૧ હતું કે અન્ય કોઈ આંકડો, તે બાબત બિનમહત્વપૂર્ણ છે. શરત કાં તો પૂરી થાય છે અથવા થતી નથી. આ કિસ્સામાં શરત પૂરી થઈ ન હતી.

સાયરસ મિસ્ત્રી કેસ અંગે વિગતવાર માહિતી આપતા ટાટા ટ્રસ્ટ્સના નિવેદનમાં જણાવાયું હતું કે, નેશનલ કંપની લૉ એપિલેટ ટ્રિબ્યુનલે આર્ટિકલ્સ 104બી અને 121 હેઠળ નોમિની ડિરેક્ટર્સના 'એફર્મેટિવ વોટિંગ રાઇટ્સ' (સકારાત્મક મતદાનના અધિકારો) ને દમનકારી ગણાવ્યા હતા અને ફરિયાદીઓએ તેને રદ કરવાની અથવા મર્યાદિત કરવાની માંગ કરી હતી. ટાટા સન્સે તે પ્રયાસનો વિરોધ કર્યો હતો. તેણે આ અધિકારોનો બચાવ કરતા તેને શેરધારકો વચ્ચે સંમત થયેલ એક કાયદેસરનું રક્ષણ ગણાવ્યું હતું.

ભારતના બે અગ્રણી વકીલો કાનૂની લડાઈમાં સામસામે 

ટાટા ગ્રુપનો આંતરિક વિવાદ હવે દેશના બે સૌથી પ્રખ્યાત વકીલો હરીશ સાલ્વે અને ડૉ.અભિષેક મનુ સિંઘવી વચ્ચે સીધી કાનૂની લડાઈમાં ફેરવાઈ ગયો છે. રસપ્રદ વાત એ છે કે, સાયરસ મિસ્ત્રી વિવાદ દરમિયાન ટાટા સન્સ અને ટાટા ટ્રસ્ટનું પ્રતિનિધિત્વ કરનારા આ બે અનુભવીઓ હવે અલગ અલગ પક્ષોનું પ્રતિનિધિત્વ કરી રહ્યા છે. આ કિસ્સામાં, અભિષેક મનુ સિંઘવી ટાટા ટ્રસ્ટનો અગ્રણી ચહેરો બની ગયા છે, જે ટાટા સન્સના નિર્ણયોને પડકારી રહ્યા છે. દરમિયાન, હરીશ સાલ્વે ટાટા સન્સ અને તેના ચેરમેન એન. ચંદ્રશેખરનનો મજબૂત રીતે બચાવ કરી રહ્યા છે. આ પરિસ્થિતિ ટાટા-મિસ્ત્રી વિવાદથી તદ્દન વિપરીત છે, જ્યારે બંનેએ સર્વાનુમતે ટાટા સન્સ અને તેની અંદર ટ્રસ્ટના સર્વોચ્ચ પદનો બચાવ કર્યો હતો.

ટાટા સન્સ શેરધારકોના અધિકારોનું ઉલ્લંઘન કરી રહ્યું છેઃ સિંઘવી

અભિષેક મનુ સિંઘવીએ સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ એક્સ પર એક પોસ્ટમાં આરોપ લગાવ્યો હતો કે ટાટા સન્સ શેરધારકોના અધિકારોનું ઉલ્લંઘન કરી રહ્યું છે અને સ્થાપિત કોર્પોરેટ ગવર્નન્સ નિયમોની અવગણના કરી રહ્યું છે. તેમણે કહ્યું કે આ મુદ્દાઓનો એકમાત્ર સંભવિત ઉકેલ કાનૂની ઉકેલ છે. સિંઘવીના મતે, સુપ્રીમ કોર્ટના ટાટા-મિસ્ત્રીના નિર્ણય જેમાં ટાટા સન્સ કરતાં ટ્રસ્ટોને પ્રાથમિકતા આપવામાં આવી હતી તે જાણી જોઈને ભૂલી ગયો છે. ટાટા ટ્રસ્ટ્સ અને ટાટા સન્સનો સંબંધ 100 વર્ષથી વધુ જૂનો છે. બંનેને અલગ કરવાનું વિચારવું પણ અશક્ય છે. તેમણે કહ્યું કે દાયકાઓથી ચાલી રહેલા ટ્રસ્ટના સર્વસંમતિ અને વીટો પાવર નિયમોને અવગણવું સંપૂર્ણપણે અન્યાયી છે. 

સાલ્વેએ ટાટા સન્સની કાનૂની સ્થિતિને સંપૂર્ણ મજબૂત ગણાવી

હરીશ સાલ્વેએ જાહેરમાં એન. ચંદ્રશેખરનની પુનઃનિયુક્તિને ટેકો આપ્યો છે. સાલ્વે દલીલ કરે છે કે ટાટા સન્સનું જાહેર લિસ્ટ આપમેળે પ્રતિબંધિત ખાનગી કંપની નિયમોને દૂર કરશે જે વિવાદનો મુખ્ય સ્ત્રોત રહ્યા છે અને બોર્ડરૂમ સંઘર્ષોને અટકાવશે. તેમણે કહ્યું કે લિસ્ટિંગનો વિરોધ કરનારાઓ કોર્પોરેટ ગવર્નન્સ વિશે ચિંતિત નથી, પરંતુ તેમની વ્યક્તિગત મહત્વાકાંક્ષાઓ અને સ્થાપિત હિતોની ચિંતા કરે છે. સાલ્વેએ ટાટા સન્સની કાનૂની સ્થિતિને સંપૂર્ણપણે મજબૂત ગણાવી. તેમણે દલીલ કરી હતી કે કંપનીએ જાહેર કંપની બનવા માટે આરબીઆઈના નિયમોનું પાલન કરવું જોઈએ.