યુપીઆઈએ ભારતમાં ટ્રાન્જેક્શન કરવાની રીતને સંપૂર્ણપણે બદલી નાખી છે. ચાની દુકાનોથી લઈને મોટા શોપિંગ મોલ સુધી, દરેક જગ્યાએ ક્યુઆર કોડ સ્કેન કરવામાં આવે છે. તાજેતરમાં, ડિજિટલ પેમેન્ટના નિયમોમાં મોટા ફેરફારના સમાચાર આવ્યા છે. હવે, નાણાકીય સેવાઓ વિભાગ (ડીએફએસ)એ રૂ.2,000 સુધીની યુપીઆઈ ચુકવણીઓને સંપૂર્ણપણે ચાર્જ-મુક્ત કરવાની સૂચના જારી કરી છે. આ સમાચાર પછી, ઘણા લોકોએ માની લીધું કે યુપીઆઈ ચાર્જ શરૂ થઈ ગયા છે. હકિકતમાં, આવું નથી. ચાર્જ હજુ સુધી વસૂલવામાં આવ્યા નથી, તેના બદલે, સરકારે રૂ.2,000થી વધુની વેપારી ચુકવણીઓ પર મર્ચન્ટ ડિસ્કાઉન્ટ રેટ (એમડીઆર) લાદવાનો કાનૂની માર્ગ મોકળો કર્યો છે. નવા દરોની જાહેરાત હજુ બાકી છે.

સરકારે ગઈકાલે આ અંગે એક ગેઝેટ નોટિફિકેશન પણ બહાર પાડ્યું હતું જેમાં યુપીઆઈ અને રૂપે ડેબિટ કાર્ડનો ઉપયોગ કરીને રૂ.2,000 સુધીના વ્યવહારો પર ફી વસૂલવા પર પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવ્યો હતો. એ નોંધવું જોઈએ કે ગેઝેટ નોટિફિકેશન એ એક સત્તાવાર સરકારી નોટિફિકેશન છે. વધુમાં, તે એક કાનૂની દસ્તાવેજ પણ છે.

નાણાકીય સેવાઓ વિભાગે તેના નવા જાહેરનામામાં યુપીઆઈ વ્યવહારો અને રૂપે ડેબિટ કાર્ડ ચુકવણીઓને રૂ.2,000થી ઓછી રકમના બેંક ચાર્જમાંથી મુક્તિ આપી છે. ગેઝેટ જાહેરનામામાં સ્પષ્ટપણે જણાવાયું છે કે કોઈપણ બેંક નિર્ધારિત મર્યાદામાં ઇલેક્ટ્રોનિક ચુકવણી પર શુલ્ક વસૂલ કરી શકશે નહીં. આનો અર્થ એ થયો કે બેંકો હવે રૂ.2,000થી વધુ ચુકવણી માટે વેપારીઓ પાસેથી શુલ્ક વસૂલ કરી શકશે. જાન્યુઆરી 2020માં, ડિજિટલ ચુકવણીને પ્રોત્સાહન આપવા માટે, સરકારે એમડીઆર ઘટાડીને શૂન્ય કરી દીધો. હવે, તેના ફરીથી અમલીકરણ માટેની કાનૂની તૈયારીઓ પૂર્ણ થઈ ગઈ છે. હવે પ્રશ્ન એ છે કે રૂ.2,000થી વધુ ચુકવણીઓનું શું થશે અને તેની સરેરાશ યુઝર્સ પર શું અસર પડશે?

યુપીઆઈ દ્વારા રૂ.2,000 સુધીના વ્યવહારો દરેક માટે સંપૂર્ણપણે મફત રહેશે. આ હેઠળ, કોઈપણ બેંક અથવા સેવા પ્રદાતા, જેમ કે ફોનપે, પેટીએમ, ગૂગલ પે વગેરે... કોઈપણ યુપીઆઈ યુઝર્સ પાસેથી કોઈપણ ફી વસૂલ કરી શકશે નહીં જે પૈસા મોકલે છે અથવા પ્રાપ્ત કરે છે.

જોકે સરકાર અને નિયમનકારી સંસ્થાઓનું માનવું છે કે આ એમડીઆર ચાર્જ સામાન્ય ગ્રાહકો પર નહીં, પરંતુ વેપારીઓ પર લાદવામાં આવશે, વ્યવહારમાં, ખરો બોજ સામાન્ય માણસ પર પડવાની શક્યતા છે. ઓગસ્ટમાં, નાણા મંત્રાલયે જણાવ્યું હતું કે ભવિષ્યના એમડીઆર ખૂબ જ સામાન્ય હશે, પરંતુ તે હજુ પણ આ રીતે ગ્રાહકોને અસર કરી શકે છે.

એ નોંધવું જોઈએ કે આ ફેરફારની ઘણા સમયથી અફવા હતી. જુલાઈમાં, એક મીડિયા અહેવાલમાં સૂચવવામાં આવ્યું હતું કે સરકાર રૂ.2,000ની મર્યાદા સાથે એમડીઆર પુનઃસ્થાપિત કરી શકે છે. ત્યારબાદ, સંસદના છેલ્લા ચોમાસા સત્રમાં, સરકારે ચુકવણી અને સમાધાન પ્રણાલીઓ અધિનિયમ 2007માં સુધારો કર્યો હતો. આ સુધારાથી બેંકો અને ચુકવણી કંપનીઓ માટે યુપીઆઈ માટે ચાર્જ લેવાનો માર્ગ મોકળો થયો હતો. આ એક જરૂરી કાનૂની પગલું હતું, જેના વિના એમડીઆર પુનઃસ્થાપિત થઈ શક્યું ન હોત.

કાનૂની રસ્તો સ્પષ્ટ થયા પછી, હવે બધાની નજર નેશનલ પેમેન્ટ્સ કોર્પોરેશન ઓફ ઈન્ડિયા (એનપીસીાઈ) પર છે. હાલમાં, ચાર્જના દરોને અંતિમ સ્વરૂપ આપવામાં આવ્યું નથી અથવા લાગુ કરવામાં આવ્યું નથી. એનપીસીઆઈ ટૂંક સમયમાં આ બાબતે વિગતવાર માર્ગદર્શિકા જારી કરશે. એનપીસીઆઈની અધ્યક્ષતામાં યુપીઆઈ અને સેવાઓ સંચાલન સમિતિ, નવા દરો નક્કી કરવા માટે અન્ય હિસ્સેદારો સાથે કામ કરશે. એનપીસીઆઈ તેનો પરિપત્ર જારી કરે તે પછી જ વેપારીઓ પાસેથી વાસ્તવિક ચાર્જ કાપવામાં આવશે. ત્યાં સુધી, સિસ્ટમ પહેલાની જેમ કાર્ય કરશે, કોઈપણ ચાર્જ વિના.

દુકાનદારો વધારાનો ચાર્જ ગ્રાહક પાસેથી વસૂલશે

હાલ નાની દુકાન પર ક્રેડિટ કાર્ડથી ચૂકવણીમાં દુકાનદાર ઘણીવાર ગ્રાહક પાસેથી કાર્ડ સ્વાઇપ કરવા માટે વધારાનો બે ટકા ચાર્જ વસૂલ કરે છે. યુપીઆઈ સાથે પણ આવી જ પરિસ્થિતિ ઊભી થઈ શકે છે. રૂ.૨,૦૦૦થી વધુના બિલ માટે, દુકાનદાર ગ્રાહકને સીધી જાણ કરી શકે છે કે તેમણે બેંક ચાર્જ અલગથી ચૂકવવા પડશે. દુકાનદારો રૂ.૨,૦૦૦થી વધુની યુપીઆઈ ચુકવણી સ્વીકારવાનો ઇનકાર કરી શકે છે. પછી તેઓ ગ્રાહકો પાસેથી સીધી રોકડ માંગશે. આનાથી ગ્રાહકોને ડિજિટલ ઇન્ડિયાના આ યુગમાં મોટી ખરીદી માટે ફરીથી મોટી રકમ રોકડ લઈ જવાની ઝંઝટનો સામનો કરવો પડશે.

દુકાનદારો છૂપી રીતે વસ્તુઓના ભાવ વધારશે

જે દુકાનદારો ગ્રાહકો પાસેથી સીધા ચાર્જ માંગવાનું કે તેમની સાથે દલીલ કરવાનું ટાળવા માંગે છે તેઓ શાંતિથી તેમના માલ અને સેવાઓના ભાવમાં વધારો કરશે. તેઓ ઉત્પાદનની કિંમત વધારીને એમડીઆરના નુકસાનની ભરપાઈ કરશે. આનાથી બજારમાં એક પ્રકારનો છુપાયેલ ફુગાવો સર્જાશે, જેનો બોજ આખરે ગ્રાહક પર પડશે.