સુપ્રીમ કોર્ટે એક મહત્વપૂર્ણ ચુકાદો આપ્યો. બંધારણની કલમ 22(1) હેઠળ ધરપકડના કારણો જણાવવામાં ન આવ્યા હોવાથી અગાઉ ગેરકાયદેસર જાહેર કરાયેલા આરોપીની ફરીથી ધરપકડ કરવાની પ્રક્રિયા સ્પષ્ટ કરી.

ન્યાયાધીશ ઉજ્જવલ ભુયાન અને અતુલ ચાંદુરકરની બેન્ચે ચુકાદો આપ્યો કે કલમ 22(1)નું ઉલ્લંઘન કરવા બદલ મુક્ત કરાયેલી વ્યક્તિને ફરીથી ધરપકડ કરવા માટે, પોલીસે સંબંધિત ન્યાયિક મેજિસ્ટ્રેટ સમક્ષ અરજી દાખલ કરવી પડશે અને મેજિસ્ટ્રેટની મંજૂરી મેળવવી પડશે. આ અરજી ત્યારે જ મંજૂર કરી શકાય છે જો આરોપીને લેખિતમાં ધરપકડ માટે કારણો પૂરા પાડવામાં આવે. અરજીને પહેલી ધરપકડ કરનાર પોલીસ અધિકારીથી તાત્કાલિક ઉપરના અધિકારી દ્વારા પણ મંજૂરી આપવી પડશે.

અરજીમાં શરૂઆતમાં ધરપકડના કારણો કેમ જણાવવામાં આવ્યા ન હતા તે કારણો પણ જણાવવા પડશે. બેન્ચે એવો પણ નિર્દેશ આપ્યો કે કલમ 22(1)નું ઉલ્લંઘન કરીને પહેલી ધરપકડ કરનાર પોલીસ અધિકારી સામે વિભાગીય શિસ્તભંગની કાર્યવાહી શરૂ કરવામાં આવે.

ન્યાયાધીશ ભૂયને કહ્યું, એકવાર કલમ 22(1)નું ઉલ્લંઘન થઈ જાય, પછી ફરીથી ધરપકડ કરવાની સત્તા બંધારણીય જોગવાઈનું ઉલ્લંઘન કરનાર અધિકારીના વિવેકબુદ્ધિ પર છોડી ન શકાય. તેનો ન્યાયિક રીતે અમલ થવો જોઈએ. તેથી, કોર્ટે નિર્દેશ આપ્યો કે મેજિસ્ટ્રેટ શક્ય તેટલી વહેલી તકે અરજી પર નિર્ણય લે અને તપાસ બીજા અધિકારીને સોંપે.

જસ્ટિસ ભૂયને કહ્યું, જ્યારે મેજિસ્ટ્રેટને ખાતરી થાય કે ધરપકડ માટેના કારણો શરૂઆતમાં માન્ય કારણોસર ધરપકડ કરાયેલ વ્યક્તિને જાહેર કરવામાં આવ્યા ન હતા પરંતુ પછીથી જાહેર કરવામાં આવ્યા હતા, અને તે પણ સંતુષ્ટ થાય કે આરોપીને ફરીથી ધરપકડ કરવાની જરૂર છે, ત્યારે જ તે તપાસ એજન્સીને ફરીથી ધરપકડ કરવાની મંજૂરી આપવાનો આદેશ આપી શકે છે.

તેમણે વધુમાં જણાવ્યું હતું કે, વહીવટી સ્તરે, જ્યારે કલમ 22(1) ના ઉલ્લંઘન બદલ મુક્ત કરાયેલા આરોપીની કસ્ટડી માટે મંજૂરી માંગતી અરજી વરિષ્ઠ અધિકારી સમક્ષ રજૂ કરવામાં આવે છે, ત્યારે તે અધિકારી કેસની તપાસ બીજા અધિકારીને સોંપશે અને આવી ગંભીર ભૂલ માટે વિભાગીય તપાસનો આદેશ પણ આપશે. જો તપાસમાં ભૂલ કરનાર પોલીસ અધિકારીઓ સામે કોઈ પ્રતિકૂળ તારણો આવશે, તો આવા અધિકારીઓ સામે વિભાગીય કાર્યવાહી કરવામાં આવશે, જેમાં તેમની સર્વિસ બુકમાં એન્ટ્રીનો સમાવેશ થશે.

બેન્ચે મિહિર રાજેશ શાહ વિરુદ્ધ મહારાષ્ટ્ર રાજ્ય (2025) માં ચુકાદામાં નિર્ધારિત સિદ્ધાંતો પર વિગતવાર ચર્ચા કરી અને જણાવ્યું કે તેઓ ફરીથી ધરપકડના કિસ્સામાં દુરુપયોગ અટકાવવા માટે વધુ પ્રક્રિયાગત સુરક્ષા સ્થાપિત કરી રહ્યા છે.

કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું કે કલમ 22(1) કોઈ ચોક્કસ કાયદા સુધી મર્યાદિત નથી પરંતુ તે તમામ પ્રકારની ધરપકડોને લાગુ પડે છે, ખાસ કાયદા હેઠળની ધરપકડોને પણ. વધુમાં, આરોપીઓને સાબિત કરવાની જરૂર નથી કે આ જોગવાઈના ઉલ્લંઘનથી તેમને કોઈ નુકસાન થયું છે, કારણ કે તે મૂળભૂત અધિકાર છે.

કોર્ટે એ પણ સ્પષ્ટ કર્યું કે જ્યારે કલમ 22(1) ના ઉલ્લંઘન બદલ ધરપકડ રદ કર્યા પછી કોઈ વ્યક્તિની ધરપકડ કરવામાં આવે છે, ત્યારે તે જામીન પર મુક્ત થવા સમાન નથી.