ક્યારેક દર્દીની સારવાર ફક્ત ઓપરેશન કરવા જેટલી જ નથી હોતી, પરંતુ તેમને પહેલા ઓપરેશન માટે યોગ્ય બનાવવા એ સૌથી મોટો પડકાર બની જાય છે. આવો જ એક કિસ્સો દિલ્હીના એઈમ્સ ખાતે બન્યો, જ્યાં એક 32 વર્ષીય વ્યક્તિનું વજન એટલું વધારે હતું કે તેને સામાન્ય ઓપરેશન ટેબલ પર પણ સુવડાવી શકાય તેમ નહોતું. 209 કિલોગ્રામ વજન, 198 સેન્ટિમીટર પેટ અને શ્વાસ લેવામાં તકલીફને કારણે પરિસ્થિતિ એટલી ગંભીર હતી કે ડોકટરોએ ઓપરેશન પહેલાં તેમનો સંપૂર્ણ સારવાર અભિગમ બદલવો પડ્યો.

લગભગ એક મહિનાની સખત તૈયારી, નિષ્ણાત ડોકટરોની ટીમ અને ખૂબ જ ઓછી કેલરીવાળા આહાર પછી, દર્દી પર આખરે સફળ બેરિયાટ્રિક (વજન ઘટાડવાની) સર્જરી કરવામાં આવી. તેનું વજન 209 કિલોગ્રામથી ઘટીને 160 કિલોગ્રામ થઈ ગયું અને તે હવે સહાય વિના ચાલી શકે છે. એઈમ્સના સર્જરી પ્રોફેસર ડૉ. મંજુનાથ મારુતિ પોળના જણાવ્યા અનુસાર, જ્યારે કરાવલ નગરના રહેવાસી યુવાન પહેલી વાર હોસ્પિટલમાં આવ્યો ત્યારે તેનું વજન 181 કિલોગ્રામ હતું અને તેનો બોડી માસ ઇન્ડેક્સ 64 હતો. ડોક્ટરોએ તરત જ બેરિયાટ્રિક સર્જરીની ભલામણ કરી, પરંતુ દર્દીએ નિર્ણય મુલતવી રાખ્યો.

લગભગ એક મહિના પછી જ્યારે તે હોસ્પિટલમાં પાછો ફર્યો ત્યારે ડોકટરો આશ્ચર્યચકિત થઈ ગયા. તેનું વજન 209 કિલોગ્રામ થઈ ગયું હતું, તેનો બીએમઆઈ વધીને 74 થઈ ગયો હતો, અને તેના પેટનો ઘેરાવો 198 સેન્ટિમીટર સુધી પહોંચી ગયો હતો. દર્દી ફક્ત ભારે સ્થૂળતાથી જ સંઘર્ષ કરી રહ્યો ન હતો. તેને ગંભીર અવરોધક સ્લીપ એપનિયા, હાઈ બ્લડ પ્રેશર, પ્રી-ડાયાબિટીસ, ડિસ્લિપિડેમિયા, ગેસ્ટ્રોએસોફેજલ રિફ્લક્સ રોગ, ડિપ્રેશન અને બંને ઘૂંટણમાં દુખાવો પણ હતો. તેમની હાલત એટલી ગંભીર થઈ ગઈ હતી કે સીપીએપી મશીન વિના શ્વાસ લેવામાં તકલીફ પડતી હતી. તેમના ઓક્સિજનનું સ્તર સતત ઘટી રહ્યું હતું અને સામાન્ય ઓપરેશન અશક્ય હતું.

જ્યારે ઓપરેટિંગ ટેબલ પણ ખૂબ નાનું સાબિત થયું

આ કિસ્સામાં સૌથી મોટો પડકાર દર્દીનું શરીર હતું. તેનું પેટ 198 સેન્ટિમીટર સુધી વિસ્તરી ગયું હતું. તેને સ્ટાન્ડર્ડ ઓપરેટિંગ ટેબલ પર સુરક્ષિત રીતે મૂકવું અશક્ય હતું. શરૂઆતમાં ડોક્ટરોએ તેની શ્વાસનળીમાં એન્ડોટ્રેકિયલ ટ્યુબ દાખલ કરી હતી, પરંતુ જ્યારે તેની સ્થિતિ વધુ ખરાબ થઈ, ત્યારે દર્દીના પલંગ પર, ઓપરેશન થિયેટરની અંદર, ઇમરજન્સી ટ્રેકીઓસ્ટોમી કરવામાં આવી. આનો અર્થ એ છે કે ગળામાં એક નાનું છિદ્ર બનાવવામાં આવ્યું હતું જેથી એક અલગ શ્વાસ ચેનલ બનાવવામાં આવે. એઈમ્સના ડોકટરો કહે છે કે સામાન્ય પરિસ્થિતિઓમાં આ દુર્લભ છે.

32 દિવસની તૈયારી, પછી ઓપરેશનનો રસ્તો ખુલ્યો

તાત્કાલિક શસ્ત્રક્રિયા કરવાને બદલે, ડોક્ટરોએ પહેલા દર્દીને ઓપરેશન માટે તૈયાર કરવાનું નક્કી કર્યું. આગામી 32 દિવસ માટે, દર્દીને ખાસ ખૂબ ઓછી કેલરીવાળો આહાર (VLCD) પર મૂકવામાં આવ્યો. આ સાથે શ્વસન ફિઝીયોથેરાપી, ચેપ નિવારણ, પોષણશાસ્ત્રીઓ દ્વારા દેખરેખ, મનોચિકિત્સક સલાહ અને સતત તબીબી દેખરેખનો સમાવેશ થતો હતો. આ સમય દરમિયાન, બેરિયાટ્રિક સર્જનો, એનેસ્થેસિયોલોજિસ્ટ્સ, પલ્મોનોલોજિસ્ટ્સ, ઇન્ટેન્સિવિસ્ટ્સ, ડાયેટિશિયન્સ, ફિઝિયોથેરાપિસ્ટ્સ અને મનોચિકિત્સકોની સંયુક્ત ટીમે દર્દીની સારવાર ચાલુ રાખી.

માત્ર 32 દિવસમાં ચિત્ર બદલાઈ ગયું

સતત સારવારથી પરિણામો દેખાવા લાગ્યા. દર્દીનું વજન 209 કિલોગ્રામથી ઘટીને 172 કિલોગ્રામ થઈ ગયું. એક વધુ નોંધપાત્ર સિદ્ધિ એ હતી કે તેના પેટનો પરિઘ 198 સેન્ટિમીટરથી ઘટીને 178 સેન્ટિમીટર થઈ ગયો. ડોકટરો કહે છે કે આ પરિવર્તન સૌથી મહત્વપૂર્ણ હતું, કારણ કે તેનાથી દર્દીને ખાસ એક્સટેન્શનનો ઉપયોગ કરીને ઓપરેટિંગ ટેબલ પર સુરક્ષિત રીતે સૂવાની મંજૂરી મળી. ડો. મંજુનાથના મતે, વજન ઘટાડવા કરતાં પેટના પરિઘમાં ઘટાડો વધુ મહત્વપૂર્ણ હતો, કારણ કે તેનાથી શ્વાસ લેવાની ક્ષમતામાં સુધારો થયો અને સર્જરીનો માર્ગ મોકળો થયો.

આ સર્જરી બે કલાક અને દસ મિનિટ ચાલી

૨૪ જુલાઈના રોજ, ડોક્ટરોએ લેપ્રોસ્કોપિક વન-એનાસ્ટોમોસિસ ગેસ્ટ્રિક બાયપાસ સર્જરી કરી. લગભગ બે કલાક અને દસ મિનિટ ચાલેલી આ પ્રક્રિયામાં કોઈ મોટી ગૂંચવણો જોવા મળી નહીં. સર્જરી સફળ રહી, અને દર્દીની સ્થિતિમાં સુધારો થતો રહ્યો. ઓપરેશન બાદ, દર્દીને ધીમે ધીમે સીપીએપી અને અન્ય શ્વસન સહાયથી દૂધ છોડાવવામાં આવ્યું. સર્જરી પછી ૧૩મા દિવસે, તે મશીન વિના શ્વાસ લેવા લાગ્યો. તેણે પોતાની જાતે ચાલવાનું અને તેની દૈનિક પ્રવૃત્તિઓ કરવાનું શરૂ કર્યું. હવે, તેનું વજન ઘટીને ૧૬૦ કિલોગ્રામ થઈ ગયું છે, અને તેના પેટનો ઘેરાવો ઘટીને ૧૫૫ સેન્ટિમીટર થઈ ગયો છે.

પહેલા ચાલવું મુશ્કેલ હતું

દર્દીએ જણાવ્યું કે છેલ્લા ચાર-પાંચ વર્ષમાં તેનું વજન ઝડપથી વધ્યું હતું. તે મોટાભાગે પથારીવશ રહેતો હતો, શ્વાસ લેવામાં તકલીફ પડતી હતી, અને વધુ પડતો ખોરાક ખાવાનો વ્યસની બની ગયો હતો. તે ડિપ્રેશન માટે દવા પણ લઈ રહ્યો હતો. હવે તે પહેલા કરતાં ઘણો સારો અનુભવ કરી રહ્યો છે. તેણે કહ્યું કે પહેલા સરળ કાર્યો પણ મુશ્કેલ હતા. હવે હું ફરીથી ચાલી શકું છું. ડોક્ટરોએ કહ્યું છે કે જો હું સારવાર અને ફોલો-અપ ચાલુ રાખું તો ભવિષ્યમાં મારું વજન લગભગ 70 કિલોગ્રામ થઈ શકે છે.

એઇમ્સના ડોકટરો કહે છે કે આ કેસ ફક્ત સફળ બેરિયાટ્રિક સર્જરીનું ઉદાહરણ નથી, પરંતુ ગંભીર સ્થૂળતાની સારવાર માટે એક નવો અભિગમ પણ છે. ડૉ. મંજુનાથ મારુતિ પોલેના મતે, અગાઉ શસ્ત્રક્રિયા માટે અયોગ્ય ગણાતા દર્દીઓને પણ આયોજિત તૈયારી, ખૂબ જ ઓછી કેલરીવાળો આહાર, શ્વસન સ્થિરીકરણ અને નિષ્ણાતોની સહયોગી ટીમ દ્વારા શસ્ત્રક્રિયા માટે સલામત બનાવી શકાય છે. નિષ્ણાતો કહે છે કે અતિશય સ્થૂળતા ફક્ત વજન વધવાની સમસ્યા નથી. જો સારવાર ન કરવામાં આવે તો, તે શ્વસન રોગ, હૃદય રોગ, ડાયાબિટીસ, હાઈ બ્લડ પ્રેશર, સાંધાનો દુખાવો અને માનસિક સ્વાસ્થ્ય સહિત ઘણી ગંભીર સમસ્યાઓ તરફ દોરી શકે છે.