સંસદનું બજેટ સત્ર આજે રાષ્ટ્રપતિ દ્રૌપદી મુર્મુના બંને ગૃહોની સંયુક્ત બેઠકને સંબોધન સાથે શરૂ થયું છે. આ સત્ર બે તબક્કામાં યોજાશે, જે બે એપ્રિલ સુધી ચાલશે, જેમાં કુલ 30 બેઠકો હશે. નાણામંત્રી નિર્મલા સીતારમણ એક ફેબ્રુઆરીએ નાણાકીય વર્ષ 2026-27 માટેનું કેન્દ્રીય બજેટ રજૂ કરશે. સત્રનો પ્રથમ તબક્કો 28 જાન્યુઆરીથી 13 ફેબ્રુઆરી સુધી ચાલશે, અને બીજો તબક્કો નવ માર્ચથી શરૂ થશે અને બે એપ્રિલના રોજ સમાપ્ત થશે.

બજેટ સત્ર માટે રણનીતિ બનાવવા માટે આજે સવારે દસ વાગ્યે વિરોધ પક્ષો મળશે. સત્રનું સુચારુ સંચાલન સુનિશ્ચિત કરવા માટે સંરક્ષણ પ્રધાન રાજનાથ સિંહની અધ્યક્ષતામાં સર્વપક્ષીય બેઠક બોલાવવામાં આવી છે.

આ દરમિયાન, કોંગ્રેસ પાર્ટીએ સોનિયા ગાંધીની અધ્યક્ષતામાં તેના સંસદીય રણનીતિ જૂથની બેઠક યોજી હતી અને મનરેગા, સ્પેશિયલ ઇન્ટેન્સિવ એમેન્ડમેન્ટ (એસઆઈઆર) અને પર્યાવરણીય મુદ્દાઓને લગતા મુદ્દાઓ ઉઠાવવાનો નિર્ણય લીધો હતો. મલ્લિકાર્જુન ખડગે અને રાહુલ ગાંધી પણ આ બેઠકમાં હાજર રહ્યા હતા.

બજેટ સત્રની રૂપરેખા લાંબી છે. પ્રથમ તબક્કામાં રાષ્ટ્રપતિના ભાષણ પર આભાર પ્રસ્તાવ અને ૧૩ ફેબ્રુઆરી સુધી બજેટ ચર્ચાનો સમાવેશ થશે. આ પછી વિરામ રહેશે. ગૃહની કાર્યવાહી નવ માર્ચે ફરી શરૂ થશે અને બે એપ્રિલ સુધી ચાલુ રહેશે. રવિવાર હોવા છતાં, એક ફેબ્રુઆરીએ બજેટ રજૂ કરવા માટે ખાસ તૈયારીઓ કરવામાં આવી છે, જેના પર સમગ્ર રાષ્ટ્ર નજીકથી નજર રાખશે.

કોંગ્રેસ અને અન્ય વિપક્ષી પક્ષો વિવિધ મોરચે સરકારને ઘેરવાની તૈયારી કરી રહ્યા છે. સોનિયા ગાંધીના નિવાસસ્થાને મળેલી બેઠક બાદ, સાંસદ સૈયદ નસીર હુસૈને જણાવ્યું હતું કે મનરેગા તેમનો મુખ્ય મુદ્દો છે. વધુમાં, વિપક્ષ લદ્દાખ, જમ્મુ અને કાશ્મીર, વિદેશ નીતિ અને રાષ્ટ્રીય ગ્રામીણ રોજગાર બિલ સંબંધિત મુદ્દાઓ પર ચર્ચાની માંગ કરશે. ખાસ સઘન સુધારા (એસઆઈઆર) કવાયત અને પર્યાવરણીય કટોકટી પણ ગૃહમાં ગુંજશે.

સત્ર શરૂ થવાના એક દિવસ પહેલા, સંરક્ષણ પ્રધાન રાજનાથ સિંહે સર્વપક્ષીય બેઠકની અધ્યક્ષતા કરી હતી. સંસદીય બાબતોના પ્રધાન કિરેન રિજિજુ અને કોંગ્રેસના નેતા જયરામ રમેશ, વિવિધ પક્ષોના નેતાઓ હાજર રહ્યા હતા. સરકાર ખાતરી કરવાનો પ્રયાસ કરી રહી છે કે બંને ગૃહોની કાર્યવાહી કોઈપણ મોટા અવરોધ વિના આગળ વધે. વિપક્ષી એકતાને મજબૂત બનાવવા માટે, મલ્લિકાર્જુન ખડગેએ બુધવારે સવારે એક અલગ બેઠક પણ બોલાવી છે જેથી ગૃહમાં સરકારને પડકારવા માટે સંયુક્ત રણનીતિ બનાવી શકાય.

નાણામંત્રી નિર્મલા સીતારમણે મંગળવારે પરંપરાગત હલવા સમારંભમાં ભાગ લીધો હતો, જે કેન્દ્રીય બજેટ 2026-27 ની તૈયારીઓના અંતિમ તબક્કાનો સંકેત આપે છે, જે એક ફેબ્રુઆરીએ લોકસભામાં રજૂ થવાનું છે. આ વિધિ નાણા મંત્રાલયના ભૂતપૂર્વ મુખ્ય મથક, રાયસીના હિલ પર નોર્થ બ્લોકમાં યોજાઈ હતી, કારણ કે નવા કબજે કરાયેલા કર્તવ્ય ભવન-1માં પ્રિન્ટિંગ પ્રેસ નથી.

સપ્ટેમ્બર 2025માં સીતારમણ અને તેમની ટીમના મોટા ભાગના સભ્યો ઐતિહાસિક નોર્થ બ્લોકથી કર્તવ્ય ભવનમાં આધુનિક કેન્દ્રીય સચિવાલય સંકુલમાં સ્થળાંતર થયા છે. હલવા સમારંભ, એક લાંબા સમયથી ચાલતી પરંપરા, બજેટ કવાયત સાથે સંકળાયેલા મંત્રાલયના અધિકારીઓ અને કર્મચારીઓને મીઠાઈ તૈયાર કરીને પીરસવાનો સમાવેશ થાય છે અને તેમાં સામેલ લોકો માટે ફરજિયાત "લોક-ઇન" સમયગાળાની શરૂઆત થાય છે, એમ એક સત્તાવાર નિવેદનમાં જણાવાયું છે. સંમેલનનું પાલન કરતા, આ કાર્યક્રમ નોર્થ બ્લોકના ભોંયરામાં આયોજિત કરવામાં આવ્યો હતો અને તેમાં નાણાં પ્રધાન અને વરિષ્ઠ અધિકારીઓએ હાજરી આપી હતી.

સમારોહ દરમિયાન, સીતારમણે બજેટ પ્રેસનું પણ નિરીક્ષણ કર્યું હતું, પ્રસ્તુતિ માટેની તૈયારીઓની સમીક્ષા કરી અને સમગ્ર બજેટ ટીમને શુભેચ્છાઓ પાઠવી હતી. તેમની સાથે નાણા રાજ્યમંત્રી પંકજ ચૌધરી, વિભાગીય સચિવો અને બજેટ પ્રક્રિયામાં રોકાયેલા અન્ય વરિષ્ઠ અધિકારીઓ પણ હતા.

નાણામંત્રી સતત નવમી વખત બજેટ રજૂ કરીને ઇતિહાસ રચશે

નાણામંત્રી નિર્મલા સીતારમણ એક ફેબ્રુઆરીએ તેમનું સતત નવમું બજેટ રજૂ કરીને એક નવો રેકોર્ડ બનાવશે. વૈશ્વિક અનિશ્ચિતતા વચ્ચે રજૂ કરાયેલા આ બજેટમાં આર્થિક વિકાસને વેગ આપવાના હેતુથી સુધારાના પગલાં શામેલ હોવાની અપેક્ષા છે. આ સાથે, સીતારમણ ભૂતપૂર્વ વડા પ્રધાન મોરારજી દેસાઈ દ્વારા વિવિધ સમયગાળામાં રજૂ કરાયેલા દસ બજેટના રેકોર્ડની નજીક પહોંચી જશે. દેસાઈએ 1959-1964 દરમિયાન નાણામંત્રી તરીકે કુલ છ અને 1967-1969 દરમિયાન ચાર બજેટ રજૂ કર્યા હતા. ભૂતપૂર્વ નાણામંત્રીઓ પી. ચિદમ્બરમ અને પ્રણવ મુખર્જીએ અલગ અલગ વડા પ્રધાનોના નેતૃત્વમાં અનુક્રમે નવ અને આઠ બજેટ રજૂ કર્યા હતા. જોકે, સીતારમણ સૌથી વધુ સળંગ બજેટ રજૂ કરવાનો રેકોર્ડ ધરાવે છે. આ વર્ષે, તેઓ વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીના નેતૃત્વમાં સતત નવમું બજેટ રજૂ કરવાનો રેકોર્ડ બનાવશે. ૨૦૧૯માં બીજી વખત સત્તામાં આવ્યા ત્યારે વડા પ્રધાન મોદીએ સીતારમણને ભારતના પ્રથમ પૂર્ણ-સમય મહિલા નાણામંત્રી તરીકે નિયુક્ત કર્યા હતા.