જો તમે અથવા તમારા બાળકો સેન્ટ્રલ બોર્ડ ઓફ સેકન્ડરી એજ્યુકેશન (CBSE) હેઠળ અભ્યાસ કરી રહ્યા છો, તો આ સમાચાર તમારા માટે ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે. રાષ્ટ્રીય શિક્ષણ નીતિ (NEP) 2020 હેઠળ, CBSEએ એક મોટો ફેરફાર કર્યો છે. ધોરણ 9 અને 10ના વિદ્યાર્થીઓ માટે હવે ત્રીજી ભાષાનું આંતરિક મૂલ્યાંકન પાસ કરવું ફરજિયાત છે.

૨૦૨૭-૨૮ શૈક્ષણિક સત્રથી, વિદ્યાર્થીઓએ ૧૦મા ધોરણનું પાસ પ્રમાણપત્ર મેળવવા માટે આ શાળા-સ્તરનું મૂલ્યાંકન પાસ કરવું જરૂરી રહેશે.

૧૦મા ધોરણની બોર્ડ પરીક્ષા પાસ કરવા માટે હવે 'ત્રીજી ભાષા' જરૂરી

૧૦ જુલાઈના રોજ CBSE દ્વારા જારી કરાયેલા પરિપત્ર મુજબ, ૨૦૨૭-૨૮ શૈક્ષણિક વર્ષમાં ધોરણ ૧૦ માં પ્રવેશ કરનારા વિદ્યાર્થીઓએ તેમની ત્રીજી ભાષા (જેને R3 તરીકે ઓળખવામાં આવે છે) નું શાળા-આધારિત આંતરિક મૂલ્યાંકન પાસ કરવું જરૂરી રહેશે. આ વિના, તેમને માધ્યમિક શાળા પરીક્ષા પાસ પ્રમાણપત્ર (૧૦મું પાસ પ્રમાણપત્ર) આપવામાં આવશે નહીં.​​​​​​​

બોર્ડ પરીક્ષાનો ભાગ નથી, પરંતુ પાસ થવું ફરજિયાત 

બચતની વાત એ છે કે ત્રીજી ભાષા માટે કોઈ લેખિત બોર્ડ પરીક્ષા નહીં હોય. તે સંપૂર્ણપણે શાળાના આંતરિક મૂલ્યાંકન પર આધારિત હશે. જો કે, જો કોઈ વિદ્યાર્થી આ આંતરિક મૂલ્યાંકનમાં નિષ્ફળ જાય છે, તો શાળાએ અંતિમ બોર્ડ પરિણામો જાહેર થાય તે પહેલાં તેનું પુનઃમૂલ્યાંકન કરવું પડશે.​​​​​​​

એક મોટી સમસ્યા બાકી 

CBSE એ હજુ સુધી તેના પરિપત્રમાં સ્પષ્ટતા કરી નથી કે જો કોઈ વિદ્યાર્થી ધોરણ ૧૦ ના અંતિમ બોર્ડ પરિણામ પહેલા આ પુનઃમૂલ્યાંકનમાં નિષ્ફળ જાય તો શું થશે. શું બોર્ડ તેમનું પરિણામ રોકશે, પ્રોવિઝનલ સર્ટિફિકેટ જારી કરશે કે પુનઃપરીક્ષા લેશે? આ હજુ પણ અસ્પષ્ટ છે.

ધોરણ 9ના વિદ્યાર્થીઓને બીજી તક મળશે

આ પરિપત્ર ધોરણ ૯ ના વિદ્યાર્થીઓ માટે થોડી છૂટછાટ આપે છે. જો કોઈ વિદ્યાર્થી ધોરણ ૯ માં ત્રીજી ભાષાના આંતરિક મૂલ્યાંકનમાં નિષ્ફળ જાય છે, તો પણ તેમને ધોરણ ૧૦ (સત્ર ૨૦૨૭-૨૮) માં બઢતી આપવામાં આવશે. જો કે, તેમણે ધોરણ ૧૦ નો અભ્યાસ કરતી વખતે આ બાકી રહેલ ધોરણ ૯ ના મૂલ્યાંકનને પાસ કરવું પડશે. આનાથી વિદ્યાર્થીનું વર્ષ બગડશે નહીં, પરંતુ તેમણે ધોરણ ૧૦ પાસ કરતા પહેલા આ બેકલોગને સાફ કરવો પડશે.

આ નવો નિયમ ૨૦૨૬-૨૭ શૈક્ષણિક વર્ષમાં ધોરણ ૯ અને ૨૦૨૭-૨૮ માં ધોરણ ૧૦ માં પ્રવેશતા વિદ્યાર્થીઓને લાગુ પડશે.

'ત્રણ-ભાષા ફોર્મ્યુલા' ધોરણ ૬થી લાગુ થશે

પહેલા, CBSEએ 29 જૂને એક પરિપત્ર બહાર પાડ્યો હતો જેમાં કહેવામાં આવ્યું હતું કે 'ત્રણ-ભાષા ફોર્મ્યુલા' 2026-27 શૈક્ષણિક વર્ષથી ધોરણ 6થી લાગુ કરવામાં આવશે. નિયમ મુજબ, વિદ્યાર્થીઓએ ત્રણ ભાષાઓનો અભ્યાસ કરવો જરૂરી રહેશે, જેમાંથી ઓછામાં ઓછી બે ભાષાઓ ભારતની મૂળ હોવી જોઈએ. વિદેશી ભાષાઓનો અભ્યાસ કરનારાઓનું શું થશે? ધોરણ 7, 8 અને 9 ના વિદ્યાર્થીઓ જેમણે અંગ્રેજી સાથે વિદેશી ભાષા પસંદ કરી છે તેઓ તે ચાલુ રાખી શકે છે. જો કે, તેમણે ત્રીજી ભારતીય ભાષા પણ શીખવી પડશે.

પહેલા શું નિયમ હતો? વિદ્યાર્થીઓ સામાન્ય રીતે ધોરણ 8 પછી તેમની ત્રીજી ભાષા બંધ કરી દેતા હતા. હવે તેને ધોરણ 9 (2026-27 સત્રથી) અને 10 (2027-28 સત્રથી) માં ફરજિયાત બનાવવામાં આવ્યું છે.

કેસ કોર્ટમાં પહોંચ્યો: સરકાર આ દલીલ કરે છે

CBSE ભાષાના આ નવા નિયમને કોર્ટમાં પણ પડકારવામાં આવ્યો છે. અરજદારોએ માંગ કરી છે કે CBSE 9 એપ્રિલના પોતાના અગાઉના નિર્ણયને જાળવી રાખે, જેના હેઠળ ધોરણ 9 માં ત્રીજી ભાષા ફરજિયાત બનાવવાનો નિર્ણય 2029-30 સુધી મુલતવી રાખવામાં આવ્યો હતો.

આ મુદ્દે, શિક્ષણ મંત્રાલયના અંડર સેક્રેટરી સુભાષ ચંદે 13 જુલાઈના રોજ સુપ્રીમ કોર્ટમાં નવ પાનાનું સોગંદનામું દાખલ કર્યું, જેમાં સરકારના વલણને સ્પષ્ટ કરવામાં આવ્યું. સરકારે દલીલ કરી હતી કે શિક્ષણ બંધારણની સમવર્તી સૂચિ હેઠળ આવે છે, અને તેથી, કેન્દ્ર અને રાજ્ય સરકારો બંને પાસે રાષ્ટ્રીય શિક્ષણ નીતિ (NEP) લાગુ કરવાનો સંપૂર્ણ અધિકાર છે.

સરકાર માને છે કે "ત્રણ-ભાષા સૂત્ર" બાળકોમાં બહુભાષીતાને પ્રોત્સાહન આપશે, ભારતીય ભાષાઓનું જતન કરશે, બાળકોના બૌદ્ધિક વિકાસને મજબૂત બનાવશે અને સાંસ્કૃતિક વિવિધતા અને રાષ્ટ્રીય એકતાને પ્રોત્સાહન આપશે. CBSE ના આ નવા પગલાથી શાળા-આધારિત મૂલ્યાંકનનું મહત્વ નોંધપાત્ર રીતે વધ્યું છે. જો કે, હવે બધાની નજર કોર્ટના વલણ અને જમીન પર તેના અમલીકરણ પર છે.