આજે નાણામંત્રી નિર્મલા સીતારમણે સંસદમાં ૨૦૨૬-૨૭નું કેન્દ્રીય બજેટ રજૂ કર્યું હતું. સંરક્ષણ મંત્રાલયને કુલ રૂ.૭.૮0 લાખ કરોડની ફાળવણી કરવામાં આવી છે. આ ગયા વર્ષના રૂ.૬.૮૧ લાખ કરોડ કરતા એક લાખ કરોડ નોંધપાત્ર રીતે વધારે છે, જે સંરક્ષણ ક્ષેત્રના મજબૂતીકરણનો સંકેત આપે છે. આધુનિકીકરણ માટે સંરક્ષણ દળોને રૂ.૨.૧૯ લાખ કરોડ ફાળવવામાં આવશે, જે ગયા વર્ષના રૂ.૧.૮૦ લાખ કરોડથી વધુ છે.

કુલ સંરક્ષણ બજેટ: રૂ.7.8 લાખ કરોડ - આ પાછલા બજેટ કરતા આશરે 14-15%નો વધારો દર્શાવે છે (ગયા વર્ષે 9.5% નો વધારો જોવા મળ્યો હતો).​​​​​​​

મૂડી બજેટ (આધુનિકીકરણ માટે): રૂ.1.80 લાખ કરોડથી વધારીને રૂ.2.19 લાખ કરોડ કરવામાં આવ્યું છે. આ નવા સંપાદન, શસ્ત્રો, સાધનો અને ટેકનોલોજી પર ખર્ચવામાં આવશે.

ફોકસ: સ્થાનિક ઉત્પાદન (આત્મનિર્ભર ભારત), સ્વદેશી શસ્ત્રો અને નિકાસમાં વધારો. સંરક્ષણ ઉત્પાદન પહેલાથી જ રેકોર્ડ સ્તરે છે.

આ વધારો નોંધપાત્ર છે કારણ કે વૈશ્વિક સ્તરે યુદ્ધો અને તણાવ વધી રહ્યા છે જેમાં રશિયા-યુક્રેન, મધ્ય પૂર્વ, ભારત-ચીન અને ભારત-પાકિસ્તાન સરહદમાં પડકારોનો સમાવેશ થાયે છે. ભારતને ડ્રોન, મિસાઇલ, ફાઇટર જેટ અને સાયબર સુરક્ષા સહિત તેની સેનાને આધુનિક બનાવવાની જરૂર છે.

પાઇપલાઇનમાં મુખ્ય પ્રોજેક્ટ્સ

સંરક્ષણ મંત્રાલય પાસે ઘણા મોટા પ્રોજેક્ટ્સ ચાલી રહ્યા છે અથવા ટૂંક સમયમાં શરૂ થશે. આ નવું બજેટ આને ટેકો આપશે. નૌકાદળ માટે વધારાના રાફેલ-એમ (26 કે તેથી વધુ) માટેના ડીલ્સ છે. વાયુસેના પાસે પહેલાથી જ 36 રાફેલ છે, વધુ ખરીદવાની યોજના છે. ભારત પાસે પ્રોજેક્ટ 75આઇ હેઠળ એઆઇપી ટેકનોલોજી સાથે છ નવી સ્ટીલ્થ સબમરીન છે. આ એક મહત્વપૂર્ણ સોદો છે. એમક્યુ-9બી જેવા ઉચ્ચ-ઉચ્ચાઈવાળા ડ્રોન, સ્વદેશી ડ્રોન અને કાઉન્ટર-ડ્રોન સિસ્ટમ્સ છે. તાજેતરના સંઘર્ષોમાં ડ્રોન વધુને વધુ મહત્વપૂર્ણ બન્યા છે. ભારત પાસે એલસીએ એમકે 1એ/એમકે 2 તેજસ ફાઇટર, એલસીએચ પ્રચંદ હેલિકોપ્ટર, બ્રહ્મોસ મિસાઇલો, એસ-400 એર ડિફેન્સ સિસ્ટમ્સ અને નવી મિસાઇલ/રડાર સિસ્ટમ્સ છે.
આ પ્રોજેક્ટ્સ લશ્કરની તાકાતમાં વધારો કરશે. સ્થાનિક કંપનીઓને બજેટનો મોટો હિસ્સો મળશે.

ડિફેન્સ બજેટ વધારવા પાછળનું કારણ

વૈશ્વિક જોખમો વધ્યા છે, ઓપરેશન સિંદૂર જેવી ઘટનાઓમાંથી ભારત શીખેલા પાઠ છે. સંરક્ષણ નિષ્ણાતોએ 20 ટકા વધારાની માંગ કરી હતી, જે પૂર્ણ થઈ ગઈ છે. 2029 સુધીમાં રૂ.50,000 કરોડની સંરક્ષણ નિકાસ કરવાનું લક્ષ્ય છે. 2026ના બજેટમાં સંરક્ષણ ક્ષેત્રને મોટો ફાયદો થયો છે. કાચા માલ પરની મૂળભૂત કસ્ટમ ડ્યુટી માફ કરવામાં આવી છે. આનાથી વિમાનના ભાગોના ઉત્પાદન માટે આયાતી ઘટકોનું સ્થાનિક સ્તરે ઉત્પાદન કરવાની મંજૂરી મળશે. જાળવણી, સમારકામ અથવા ઓવરહોલ (એમઆરઓ) સુવિધાઓમાં સુધારો કરવામાં આવશે. આ મુક્તિ સંરક્ષણ ક્ષેત્રના એકમોને ઉપલબ્ધ થશે, જેનાથી સ્થાનિક ઉત્પાદન વધશે અને ખર્ચમાં ઘટાડો થશે. નાગરિક, તાલીમ અને અન્ય વિમાનો માટેના ઘટકો પર પણ ડ્યુટીમાં છૂટ આપવામાં આવી છે.

ભારતીય વાયુસેના માટે એફટીએ મહત્વપૂર્ણ

ભારતીય વાયુસેના (આઇએએફ) માટે એવિએશન ટર્બાઇન ફ્યુઅલ (એફટીએ) મહત્વપૂર્ણ છે, કારણ કે તે એસયુ-30એમકેઆઇ, રાફેલ, મિરાજ, મિગ-29 અને આઇએલ-78 ટેન્કર જેવા ફાઇટર જેટને પાવર આપે છે. એફટીએના ભાવ તાજેતરમાં ઊંચા રહ્યા છે (જાન્યુઆરી 2026માં વાર્ષિક ધોરણે 2.2 ટકા વધારો, પરંતુ એમઓયુમાં 7.2 ટકા ઘટાડો). વૈશ્વિક તેલ સંકટ (મધ્ય પૂર્વ તણાવ, રશિયા-યુક્રેન) દ્વારા આની અસર થઈ છે. આઇએએફ પાસે મધ્ય-હવાઈ રિફ્યુઅલિંગનો અભાવ છે, અને આઇએલ-78 કાફલો જૂનો થઈ રહ્યો છે. એફટીએફના ઊંચા ભાવ તાલીમ, કામગીરી અને લાંબા અંતરના મિશનને અસર કરી શકે છે. જો વૈશ્વિક તેલના ભાવ વધે અથવા પુરવઠો ખોરવાઈ જાય, તો ફાઇટર જેટની ઓપરેશનલ તૈયારી ઘટી શકે છે. એફટીએના ભાવમાં એક ટકાનો વધારો એરલાઇનના નફામાં ત્રણ ટકા ઘટાડો કરે છે. સંરક્ષણ પર પણ અસર પડે છે.

સરકારનો દેશને મજબૂત બનાવવા માટે આત્મનિર્ભરતા પર ભાર

આની સીધી મોટી કટોકટી નથી, કારણ કે એફટીએફ સંરક્ષણ બજેટમાંથી ખરીદવામાં આવે છે. વ્યૂહાત્મક અનામત અસ્તિત્વમાં છે. જો કે, લાંબા ગાળે, ઊંચા ખર્ચ ફ્લાઇટના કલાકો ઘટાડી શકે છે, જે તૈયારી પર અસર કરે છે. ઉદ્યોગ માંગ કરી રહ્યો છે કે એફટીએફને જીએસટીમાં કર ઘટાડવા માટે સમાવવામાં આવે છે. સરકાર બાયોફ્યુઅલ અને ટકાઉ ઉડ્ડયન બળતણ (એસએએફ) પર કામ કરી રહી છે. 2027 સુધીમાં એક ટકા એસએએફ ભેળવવાનું લક્ષ્ય છે. આ આયાત નિર્ભરતા ઘટાડશે અને સંરક્ષણને ફાયદો થશે. આ બજેટ ભારતના સંરક્ષણને મજબૂત બનાવવા તરફ એક મોટું પગલું છે. રૂ.2.19 લાખ કરોડનું મૂડી બજેટ સૈન્યને આધુનિક શસ્ત્રો, ટેકનોલોજી પ્રાપ્ત કરવામાં અને તૈયારી જાળવવામાં મદદ કરશે. સરકાર આયાત ઘટાડવા અને દેશને મજબૂત બનાવવા માટે આત્મનિર્ભરતા પર ભાર મૂકી રહી છે.