અમેરિકાની મધ્યસત્ર ચૂંટણીમાં રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પની રિપબ્લિકન પાર્ટીને મળેલા પરાજય પછી આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ક્રૂડ તેલના ભાવમાં મોટો કડાકો બોલાયો છે. બ્રેન્ટ ક્રૂડના ભાવમાં એક જ દિવસમાં આશરે દસ ટકાનો ઘટાડો નોંધાયો છે. કારોબાર દરમિયાન બ્રેન્ટ ક્રૂડનો ભાવ ઘટીને પ્રતિ બેરલ ૯૩.૨૨ ડોલર સુધી પહોંચી ગયો હતો. આ છેલ્લા બે મહિનાનો સૌથી નીચો ભાવ છે. અમેરિકન ક્રૂડનો ભાવ પણ પ્રતિ બેરલ ૯૦ ડોલરની નીચે ઊતરી ગયો છે.

અમેરિકાની ચૂંટણીનાં પરિણામો પછી ઈરાન સામેનું યુદ્ધ વહેલું સમાપ્ત થઈ શકે તેવી આશા વધતાં ક્રૂડના ભાવ પર દબાણ આવ્યું છે. છેલ્લા આઠ મહિનાથી ચાલી રહેલા ઈરાન યુદ્ધના કારણે આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ક્રૂડના ભાવ ઊંચા રહ્યા હતા. હવે અમેરિકાની સંસદનાં બંને ગૃહોમાં ડેમોક્રેટિક પાર્ટીને બહુમતી મળતાં યુદ્ધ અંગે ટ્રમ્પ સરકાર પર દબાણ વધવાની ધારણા છે.

અમેરિકાના ઉપરાષ્ટ્રપતિ જે.ડી. વેન્સે પણ ચૂંટણીમાં થયેલા પરાજય માટે ઈરાન યુદ્ધ અને ઈઝરાયલ સાથેના સંબંધો અંગે મતદારોમાં રહેલા અસંતોષને જવાબદાર ગણાવ્યો છે. બીજી તરફ સેનેટમાં ડેમોક્રેટિક નેતા ચક શૂમરે સંઘર્ષ સમાપ્ત કરવાના પ્રયાસો કરવાની વાત કરી છે.

જોકે ટ્રમ્પે ઈરાન સામેની લશ્કરી કાર્યવાહીનો નિર્ણય યોગ્ય હોવાનું જણાવ્યું છે. તેમણે હાલમાં ઈરાન પરના હુમલા વધુ તીવ્ર બનાવવાની કોઈ યોજના નહીં હોવાનું પણ કહ્યું છે.

ક્રૂડના ભાવ ઘટવા પાછળ બીજું મહત્ત્વનું કારણ પશ્ચિમ એશિયામાંથી તેલની નિકાસમાં થયેલો વધારો છે. અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે યુદ્ધ ચાલુ હોવા છતાં ફારસની ખાડીમાંથી ક્રૂડનો પુરવઠો વધ્યો છે. બજારમાં પુરવઠો વધવાથી પણ ભાવ પર દબાણ આવ્યું છે.

જોકે ક્રૂડના ભાવ ઘટ્યા હોવા છતાં પેટ્રોલ અને ડીઝલ જેવા શુદ્ધ કરાયેલા પેટ્રોલિયમ ઉત્પાદનોનો પુરવઠો હજુ સંપૂર્ણ સામાન્ય થયો નથી. રશિયાની તેલશુદ્ધીકરણ સંસ્થાઓ પર યુક્રેનના હુમલાના કારણે પણ પુરવઠાને અસર થઈ છે.

ભારત માટે ક્રૂડના ભાવમાં ઘટાડો મહત્ત્વનો છે. ભારત પોતાની જરૂરિયાતનું મોટા ભાગનું ક્રૂડ આયાત કરે છે. તેથી આંતરરાષ્ટ્રીય ભાવમાં સતત ઘટાડો રહે તો દેશના આયાતખર્ચમાં રાહત મળી શકે છે. ક્રૂડની આયાત માટે ઓછા ડોલર ચૂકવવા પડે તો વિદેશી હૂંડિયામણ પરનું દબાણ પણ ઘટી શકે છે.

જોકે આંતરરાષ્ટ્રીય ક્રૂડના ભાવ ઘટે એટલે ભારતમાં પેટ્રોલ અને ડીઝલના છૂટક ભાવ તરત જ ઘટી જશે એવું નથી. તેના માટે તેલ કંપનીઓની ભાવનીતિ, કરવેરા અને રૂપિયાના વિનિમયદર સહિતનાં પરિબળો પણ મહત્ત્વનાં છે.