ભારત અને ફ્રાન્સ વચ્ચે ૧૧૪ રાફેલ ફાઇટર જેટ ખરીદવા માટેની મેગા ડીલ અંતિમ તબક્કામાં પહોંચી રહી છે. ભારતીય વાયુસેનાને વધુ શક્તિશાળી બનાવવા માટે એર ચીફ માર્શલ એપી સિંહ ફ્રાન્સના ત્રણ દિવસના મહત્વપૂર્ણ પ્રવાસે ગયા છે. તેઓ ત્યાં રાફેલ બનાવતી કંપની 'દસોલ્ટ એવિએશન' અને અન્ય સંરક્ષણ અધિકારીઓ સાથે બેઠક કરશે. અહેવાલો અનુસાર, ભારત ટૂંક સમયમાં જ ફ્રાન્સને આ ખરીદી માટે ઔપચારિક વિનંતી પત્ર (LoR) સોંપી શકે છે. વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીની ફ્રાન્સ મુલાકાત અને G-7 સમિટ પહેલા આ સંરક્ષણ સોદાની વાટાઘાટોએ ભારે વેગ પકડ્યો છે.

વાસ્તવમાં, ભારતીય વાયુસેના લાંબા સમયથી ફાઇટર એરક્રાફ્ટની અછતનો સામનો કરી રહી છે. ચીન અને પાકિસ્તાન એમ બંને મોરચે સંભવિત પડકારો સામે લડવા માટે ભારતને ૪૨ ફાઇટર સ્ક્વોડ્રનની જરૂરિયાત છે, પરંતુ હાલમાં વાયુસેના પાસે માત્ર ૨૯ સ્ક્વોડ્રન જ કાર્યરત છે. મે ૨૦૨૫ માં પાકિસ્તાન હસ્તકના કાશ્મીરમાં આતંકવાદી ઠેકાણાઓ પર કરાયેલા 'ઓપરેશન સિંદૂર' દરમિયાન રાફેલ વિમાનોએ સરહદ પાર કર્યા વિના SCALP ક્રુઝ મિસાઇલો અને હેમર બોમ્બથી સચોટ હુમલા કર્યા હતા. આ ઓપરેશનથી સાબિત થયું કે રાફેલ ભારતનું સૌથી ઘાતક હથિયાર છે, જેથી વાયુસેના તેની સંખ્યા વધારવા ઉત્સુક છે.

આ સોદામાં સૌથી મહત્વનો મુદ્દો કિંમતનો નથી, પરંતુ હથિયારોના ટેકનિકલ નિયંત્રણનો છે. ભારત ઇચ્છે છે કે ફ્રાન્સ તેને રાફેલના 'ઇન્ટરફેસ કંટ્રોલ ડોક્યુમેન્ટ્સ' (ICDs) ની ઍક્સેસ આપે. આ એવા દસ્તાવેજો છે જેનાથી વિમાનના કમ્પ્યુટર અને સેન્સર્સની માહિતી મળે છે. જો ભારતને આ ટેકનોલોજી મળી જાય, તો તે ફ્રેન્ચ કંપનીની મંજૂરી વગર જ રાફેલ વિમાનમાં ભારતની પોતાની 'બ્રહ્મોસ-NG' અને 'એસ્ટ્રા' જેવી સ્વદેશી મિસાઇલો ફીટ કરી શકશે. આનાથી ભારતની વિદેશી દેશો પરની નિર્ભરતા ઘટશે.

જોકે, ફ્રાન્સ આ બાબતે થોડો ખચકાટ અનુભવી રહ્યું છે. ફ્રેન્ચ સંરક્ષણ મીડિયાના મતે, પેરિસ રાફેલનો મુખ્ય સોર્સ કોડ અને સોફ્ટવેરની વિગતો શેર કરવા તૈયાર નથી. ફ્રાન્સને ડર છે કે જો રશિયાના સહયોગથી બનેલી બ્રહ્મોસ મિસાઇલ જેવી સિસ્ટમ આ વિમાન સાથે જોડવામાં આવશે, તો તેની સંવેદનશીલ ટેકનોલોજી લીક થઈ શકે છે. આ બૌદ્ધિક સંપદાની સુરક્ષાને ધ્યાનમાં રાખીને બંને દેશો અત્યારે એવા રસ્તાની શોધમાં છે જેમાં ભારતને મર્યાદિત ટેકનિકલ સુવિધા મળે પરંતુ મુખ્ય કંટ્રોલ ફ્રાન્સ પાસે જ રહે.

આ મેગા પ્રોજેક્ટ આશરે ૩૪ બિલિયન યુરો (મોટી રકમ) નો છે, જેને દુનિયાનો સૌથી મોટો ડિફેન્સ સોદો માનવામાં આવે છે. યોજના મુજબ, શરૂઆતના ૨૪ રાફેલ વિમાનો ફ્રાન્સથી સીધા તૈયાર થઈને ભારત આવશે, જ્યારે બાકીના ૯૦ વિમાનોનું ઉત્પાદન 'મેક ઇન ઇન્ડિયા' હેઠળ ભારતમાં જ કરવામાં આવશે. આ પ્રોજેક્ટમાં ૫૦ ટકા જેટલું સ્થાનિક ઉત્પાદન કરવાનું લક્ષ્ય છે, જે ભારતના સંરક્ષણ ઉદ્યોગને નવી ઊંચાઈ પર લઈ જશે.

બીજી તરફ, પાકિસ્તાન આગામી સમયમાં ચીન પાસેથી ૪૦ જેટલા અત્યાધુનિક J-35 સ્ટીલ્થ ફાઇટર જેટ મેળવવાનું છે, જેના કારણે ભારત પર પોતાની હવાઈ શક્તિ મજબૂત કરવાનું દબાણ છે. ભારત પોતાનું સ્વદેશી પાંચમી પેઢીનું ફાઇટર જેટ 'AMCA' બનાવી રહ્યું છે, પરંતુ તેને સેનામાં સામેલ થતાં ૨૦૩૫ સુધીનો સમય લાગી શકે તેમ છે. આથી, આગામી એક દાયકા સુધી રાફેલ જ ભારતીય વાયુસેનાનો અસલી પાવર રહેશે. જો બધી વાટાઘાટો સફળ રહેશે, તો વર્ષ ૨૦૨૬ ના અંત સુધીમાં આ ઐતિહાસિક સોદો પૂર્ણ થઈ જશે અને ભારત આકાશમાં અજેય બની જશે.