મોર્ગન સ્ટેનલીએ તેના તાજેતરના અહેવાલ ઇન્ડિયા ઇકોનોમિક્સ એન્ડ સ્ટ્રેટેજી-ઓપોર્ચ્યુનિટીઝ એન્ડ રિસ્ક્સ અમીડ કોન્ફ્લિક્ટમાં જણાવ્યું છે કે ભારતનો કુલ મૂડીખર્ચ (કેપેક્સ) નાણાકીય વર્ષ 2031 સુધીમાં 1.6 ગણો વધીને 2.2 ટ્રિલિયન ડોલર થશે. આમાં આગામી પાંચ વર્ષમાં કુલ મૂડીખર્ચમાં 800 બિલિયન ડોલરનો વધારાનો સમાવેશ થાય છે, જે 11.9 ટકાના મજબૂત દરે વધશે.

અહેવાલમાં જણાવ્યા અનુસાર, મધ્ય પૂર્વમાં તણાવ ચોક્કસ ક્ષેત્રોમાં સ્થાનિક રોકાણ વધારવાની તક પૂરી પાડે છે. અહેવાલમાં, નાણાકીય સેવા પેઢીએ જણાવ્યું હતું કે, મધ્ય પૂર્વમાં ચાલી રહેલા સંઘર્ષ વચ્ચે આપણે ઊર્જા, ખાતર અને સંરક્ષણ ક્ષેત્રોમાં ભારતના પુરવઠા-બાજુના પડકારોને સંબોધવા માટે મજબૂત નીતિ પ્રતિભાવ અને મૂડી ખર્ચ પ્રવૃત્તિમાં વધારો થવાની અપેક્ષા રાખીએ છીએ. વધુમાં, ભારત વૈશ્વિક સ્તરે ડેટા સેન્ટરો માટે વધુ પસંદગીનું સ્થળ બની શકે છે.

બ્રોકરેજ ફર્મે જણાવ્યું હતું કે આ વલણનો હેતુ સ્થાનિક સુરક્ષાને મજબૂત બનાવવા અને વારંવાર આવતા વૈશ્વિક આંચકાઓનો સામનો કરવાની ક્ષમતામાં સુધારો કરવાનો છે, જે મુખ્ય ક્ષેત્રોમાં પુરવઠાને પ્રતિકૂળ અસર કરે છે.

મોર્ગન સ્ટેનલીના મતે, ઊર્જા, ખાતર અને સંરક્ષણ ક્ષેત્રો પર સૌથી વધુ ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવામાં આવશે, કારણ કે સરકાર તેમને વૈશ્વિક અનિશ્ચિતતાઓથી બચાવવાનો પ્રયાસ કરશે. આ ક્ષેત્રો વધુ રોકાણ આકર્ષે તેવી શક્યતા છે.

મોર્ગન સ્ટેનલી રિપોર્ટમાં કોલસાની ભૂમિકા અને નવીનીકરણીય ઊર્જાના વધતા વિસ્તરણને મુખ્ય પરિબળો તરીકે પ્રકાશિત કરવામાં આવ્યું છે જે ભારતને મધ્યમ ગાળામાં તેની ઊર્જા જરૂરિયાતોને પૂર્ણ કરવા માટે આયાત પરની નિર્ભરતા ઘટાડવામાં મદદ કરશે.

રિપોર્ટમાં પેટ્રોલિયમ અનામત બનાવવા અને પરમાણુ ઊર્જા કાર્યક્રમો શરૂ કરવા પર વધુ ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવાની પણ હિમાયત કરવામાં આવી છે. 2026માં ભારત તેના ક્રૂડ તેલના લગભગ 85 ટકા અને તેની કુદરતી ગેસની જરૂરિયાતોના લગભગ 50 ટકા આયાત કરવાનું ચાલુ રાખશે. વિદેશી ઊર્જા પર આવી નિર્ભરતા ભારતના અર્થતંત્રને કોમોડિટીના ભાવમાં અચાનક વધારા અને ભૂ-રાજકીય સંઘર્ષોને કારણે પુરવઠામાં વિક્ષેપો માટે સંવેદનશીલ બનાવે છે તેવું રિપોર્ટમાં જણાવ્યું છે. 

એક ક્ષેત્ર તરીકે ખાતરો અર્થતંત્ર માટે ખાદ્ય સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરવામાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે. બ્રોકરેજના અહેવાલ મુજબ આ ક્ષેત્ર ભારતના અર્થતંત્ર અને ખાદ્ય સુરક્ષાનો મુખ્ય આધારસ્તંભ છે. ભારતનો કુલ ખાતર વપરાશ 2018-19માં આશરે 53 મિલિયન ટનથી વધીને 2023-24માં આશરે 60 ટન થવાનો અંદાજ છે. રશિયા-યુક્રેન સંઘર્ષને કારણે 2021-23માં વૈશ્વિક કોમોડિટી કટોકટીની તુલનામાં ખાતર પુરવઠાના જોખમ માળખામાં પણ થોડો સુધારો થયો છે. આથી, ભારતે તેના પુરવઠા સ્ત્રોતોમાં વૈવિધ્ય લાવવું જોઈએ, સ્થાનિક ઉત્પાદન ક્ષમતાનો વિસ્તાર કરવો જોઈએ અને સુધારેલ કૃષિશાસ્ત્ર અને ઇનપુટ કાર્યક્ષમતા દ્વારા પોષક તત્વોની તીવ્રતા ઘટાડવી જોઈએ.

મોર્ગન સ્ટેનલી માને છે કે મધ્ય પૂર્વ સંઘર્ષ સંરક્ષણ ખર્ચમાં વધારો કરવાની જરૂરિયાતને વધુ મજબૂત બનાવે છે. આનો હેતુ પુરવઠા શૃંખલાને વિસ્તૃત કરવાનો અને બાહ્ય નબળાઈઓને ઘટાડવા માટે સ્થાનિક ઉત્પાદન વધારવાનો છે.

ભારત હાલમાં વિશ્વના ટોચના પાંચ સંરક્ષણ ખર્ચ કરનારા દેશોમાંનો એક છે. મોર્ગન સ્ટેનલી અનુસાર, વૈશ્વિક અને પ્રાદેશિક સંઘર્ષો ભારતને તેના સંરક્ષણ ખર્ચમાં નોંધપાત્ર વધારો કરવા અને તેના સ્વદેશીકરણ અભિયાનને વેગ આપવા માટે પ્રેરિત કરી રહ્યા છે.

મોર્ગન સ્ટેનલીએ જણાવ્યું હતું કે, તાજેતરના વર્ષોમાં, સરકારે સ્વદેશી સંરક્ષણ ઔદ્યોગિક આધાર બનાવવા માટે 'મેક ઇન ઇન્ડિયા' અને 'આત્મનિર્ભર ભારત' હેઠળ ઘણી મોટી પહેલ શરૂ કરી છે. ભારતના પ્રતિભાવનો એક મુખ્ય આધારસ્તંભ સંરક્ષણ ઉત્પાદનમાં આત્મનિર્ભરતા (આત્મનિર્ભર ભારત) પર ભાર મૂકવાનો છે.

મોર્ગન સ્ટેનલીએ પાંચ ઉપાયો સૂચવ્યા છે જેમાં પેટ્રોલિયમ ભંડારનું વિસ્તરણ અને ઉપયોગ, કોલસા ગેસિફિકેશન અને કોલસા ખાણકામ પર વધુ ભાર, વીજળીકરણમાં વૃદ્ધિ, રિન્યૂએબલ એનર્જી પર સતત ફોકસ અને પરમાણુ ઊર્જા પ્રોજેક્ટ્સને વેગ આપવાનો સમાવેશ થાય છે.

સ્થાનિક ઉત્પાદનમાં વધારો લાભદાયક રહેશે

મોર્ગન સ્ટેનલી અનુસાર, વ્યાપક દ્રષ્ટિકોણથી, સંરક્ષણ ખર્ચમાં સતત વધારો જીડીપી વધારવા, ઉત્પાદનનો વિસ્તાર કરવા અને રોજગારીનું સર્જન કરવામાં મદદ કરી શકે છે. જો કે, સરકારી ખર્ચમાં તેના મોટા હિસ્સાને કારણે તે નાણાકીય ચિંતાઓ પણ ઉભી કરે છે. સમય જતાં, સ્થાનિકીકરણ બાહ્ય વ્યવહારો પર દબાણ ઘટાડી શકે છે, ભલે આયાતની જરૂરિયાતો ટૂંકા ગાળામાં ચાલુ રહે. અહેવાલ મુજબ, આ વધારાના મૂડીખર્ચનો આશરે 60 ટકા ભાગ નવા યુગના ઉદ્યોગો, જેમ કે ઊર્જા સંક્રમણ, ડેટા સેન્ટર્સ અને વ્યૂહાત્મક રીતે મહત્વપૂર્ણ સંરક્ષણ ક્ષેત્ર તરફ જવાની શક્યતા છે. મોર્ગન સ્ટેનલી માને છે કે ભારત આત્મનિર્ભરતા પર ભાર મૂકવાનું ચાલુ રાખશે, અને વર્તમાન વૈશ્વિક આંચકા એવા ક્ષેત્રોમાં મૂડીખર્ચમાં વધારો કરવાને પ્રોત્સાહન આપશે જ્યાં નબળાઈઓએ વિકાસને અવરોધ્યો છે.

ભારતનો જીડીપી વૃદ્ધિ દર 6.5-7 ટકા રહેશે 

બ્રોકરેજ ફર્મ અનુસાર, ઊર્જા, ખાતરો અને સંરક્ષણ ખરીદી જેવા ક્ષેત્રોમાં એકાગ્રતા જોખમ ઘટાડવાની ભારતની વ્યૂહરચના મધ્યમ ગાળામાં વૃદ્ધિ માટે સ્પષ્ટપણે હકારાત્મક છે. સ્થાનિક ઉત્પાદનને પ્રોત્સાહન આપતી નીતિઓ મજબૂત અને વધુ ટકાઉ મૂડીખર્ચ ચક્રને ટેકો આપે છે. એકંદરે, તેનો અંદાજ છે કે ભારતનો મધ્યમ ગાળાનો વિકાસ દર સારો રહેશે, વાસ્તવિક જીડીપી વૃદ્ધિ દર 6.5-7 ટકાની આસપાસ રહેવાની ધારણા છે.