ચૂંટણી પંચની સ્પેશિયલ ઇન્ટેન્સિવ રિવિઝન (એસઆઈઆર) પ્રક્રિયા દરમિયાન, છ રાજ્યોમાં મતદાર યાદીઓમાં આશરે 1600 શંકાસ્પદ વિદેશી નાગરિકોની ઓળખ કરવામાં આવી છે. જો કે, કુલ મતદારોની સંખ્યા અને મતદાર યાદીમાંથી દૂર કરાયેલા નામોની તુલનામાં આ આંકડો ખૂબ જ ઓછો છે. આ રાજ્યોમાં કુલ 9.86 કરોડ મતદારો છે. આશ્ચર્યજનક રીતે, ચૂંટણી પંચે રાજ્યોને શંકાસ્પદ વિદેશી નાગરિકોનો અલગ ડેટા એકત્રિત કરવાનું કહ્યું ન હતું. કેટલાક રાજ્યોએ તો આવા ડેટા જાળવવાનો ઇનકાર પણ કર્યો છે.

ગયા વર્ષે બિહારમાં એસઆઈઆરની જાહેરાત કરતી વખતે, ચૂંટણી પંચે આ પ્રક્રિયા માટેનું કારણ મતદાર યાદીમાં ગેરકાયદેસર વિદેશી ઇમિગ્રન્ટ્સનો સમાવેશ ગણાવ્યો હતો. જો કે, જે રાજ્યોમાં આ પ્રક્રિયા પૂર્ણ થઈ છે અથવા ચાલુ છે ત્યાં શંકાસ્પદ વિદેશી નાગરિકોની ઓળખ અંગેનો ડેટા મર્યાદિત છે.

કર્ણાટકમાં, એસઆઈઆર હેઠળ અંતિમ મતદાર યાદીમાંથી ૯.૯૭ કરોડ નામો દૂર કરવામાં આવ્યા છે. આ પ્રક્રિયા દરમિયાન, અધિકારીઓએ ૭૧૬ વિદેશી નાગરિકોની ઓળખ કરી જેમના નામ મતદાર યાદીમાંથી દૂર કરવાની જરૂર છે, એમ રાજ્યના મુખ્ય ચૂંટણી અધિકારી (સીઈઓ) કાર્યાલયના એક અધિકારીએ જણાવ્યું હતું.

કર્ણાટકના મુખ્ય ચૂંટણી અધિકારી વી. અંબુકુમારે પણ મંગળવારે વિદેશી નાગરિકોની ઓળખની પુષ્ટિ કરી હતી. તેમણે પત્રકારોને જણાવ્યું હતું કે આવા લોકોની સંખ્યા ૧,૦૦૦ કરતા ઓછી છે.

બેંગલુરુ ઉત્તરમાં નેપાળી નાગરિકો સહિત 545 વિદેશી નાગરિકોની ઓળખ કરવામાં આવી છે. દક્ષિણ કન્નડમાં 40 વિદેશી નાગરિકો મળી આવ્યા છે. આમાં નેપાળના 17, ઓસ્ટ્રેલિયા અને યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સના છ-છ, કેનેડાના પાંચ, યુનાઇટેડ કિંગડમના બે અને નેધરલેન્ડ, દક્ષિણ આફ્રિકા, આયર્લેન્ડ અને નોર્વેના એક-એક નાગરિકનો સમાવેશ થાય છે.

ઉત્તર કન્નડમાં જિલ્લા અધિકારીઓના જણાવ્યા અનુસાર, 22 વિદેશી નાગરિકોની ઓળખ કરવામાં આવી છે. આમાં નેપાળ, પાકિસ્તાન, યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ અને બાંગ્લાદેશના નાગરિકોનો સમાવેશ થાય છે. ઉડુપીમાં જિલ્લા ચૂંટણી અધિકારી ટી.કે. સ્વરૂપાના જણાવ્યા અનુસાર, નેપાળ, યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ, યુનાઇટેડ કિંગડમ, ફ્રાન્સ અને કેનેડા સહિત વિવિધ દેશોના 47 વિદેશી નાગરિકો મળી આવ્યા છે.

ઝુંબેશમાં સામેલ એક અધિકારીએ જણાવ્યું હતું કે કેટલાક લોકો પાસે મતદાર ઓળખ કાર્ડ હતા, પરંતુ ચકાસણી દરમિયાન, તેઓ શાળા પ્રમાણપત્રો અને મિલકતના રેકોર્ડ જેવા અન્ય દસ્તાવેજો પ્રદાન કરી શક્યા નથી.

એક અહેવાલ મુજબ, 26 રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોના મુખ્ય ચૂંટણી અધિકારીઓ સાથે વાત કરી જ્યાં એસઆઈઆર પૂર્ણ થઈ ગયું છે અથવા ડ્રાફ્ટ મતદાર યાદીઓ પ્રકાશિત કરવામાં આવી છે. આ રાજ્યોમાંથી 11ના અધિકારીઓએ જવાબ આપ્યો છે. છ રાજ્યોએ શંકાસ્પદ વિદેશી નાગરિકોની સંખ્યા જણાવી, જ્યારે ચારે કહ્યું કે તેઓએ આવા ડેટા જાળવી રાખ્યા નથી. ઓડિશાએ આવા કેસ મળ્યાની જાણ કરી પરંતુ સંખ્યા જાહેર કરી નહીં.

ઝારખંડમાં ત્રણ વિદેશી નાગરિકોની ઓળખ થઈ છે. મુખ્ય ચૂંટણી અધિકારીના કાર્યાલયના એક અધિકારીના જણાવ્યા અનુસાર, ત્રણેય અફઘાનિસ્તાનના નાગરિક છે. રાજ્યમાં ડ્રાફ્ટ મતદાર યાદી 5 ઓગસ્ટે પ્રકાશિત કરવામાં આવી હતી, જ્યારે અંતિમ યાદી 30 નવેમ્બરે જાહેર થવાની છે.

ઝારખંડની ડ્રાફ્ટ યાદીમાં ૨.૨૧ કરોડ નામો હતા. આ એસઆઈઆર પહેલાની ૨૬.૪૬ મિલિયન નામોની યાદીની સરખામણીમાં આશરે ૪.૩૬ મિલિયન નામોનો ઘટાડો દર્શાવે છે.

મેઘાલયમાં રાજ્યની મતદાર યાદીમાં નેપાળી મૂળના બે પુરુષોના નામ મળી આવ્યા હતા. બંને ભારતીય મહિલાઓ સાથે પરિણીત છે. રાજ્યના મુખ્ય ચૂંટણી અધિકારી બીડીઆર તિવારીએ જણાવ્યું હતું કે તેમની ઓળખ પૂર્વ ખાસી હિલ્સ જિલ્લાના માવસિનરામમાં થઈ હતી.

તિવારીના જણાવ્યા મુજબ, તેમના નામ તાત્કાલિક દૂર કરવામાં આવ્યા હતા અને આ મામલો ગૃહ વિભાગને મોકલવામાં આવ્યો હતો. ૨૬ ઓક્ટોબરના રોજ પ્રકાશિત થયેલી અંતિમ મતદાર યાદીમાં ૨.૧૮ મિલિયન નામો હતા. આ પ્રક્રિયામાં કુલ ૧૬૫,૬૮૨ નામો દૂર કરવામાં આવ્યા હતા.

કેરળના એક વરિષ્ઠ ચૂંટણી અધિકારીના જણાવ્યા અનુસાર, આશરે 500 લોકોની ઓળખ કરવામાં આવી હતી જેમની પાસે વિદેશી નાગરિકતા હતી પરંતુ તેઓ હજુ પણ મતદાર યાદીમાં નોંધાયેલા હતા. 21 ફેબ્રુઆરીએ પ્રકાશિત થયેલી અંતિમ મતદાર યાદીમાં 26.95 મિલિયન નામો હતા. આ પ્રક્રિયા દરમિયાન કુલ 897,211 નામો દૂર કરવામાં આવ્યા હતા.

ગોવાના મુખ્ય ચૂંટણી અધિકારી સંજય ગોયલે જણાવ્યું હતું કે 419 શંકાસ્પદ વિદેશી પાસપોર્ટ ધારકોની ઓળખ કરવામાં આવી હતી. 21 ફેબ્રુઆરીએ પ્રકાશિત થયેલી અંતિમ મતદાર યાદીમાં 1.06 મિલિયન નામો હતા. આ પ્રક્રિયા દરમિયાન કુલ 127,468 નામો દૂર કરવામાં આવ્યા હતા.

મિઝોરમમાં વિદેશી નાગરિકો સાથે સંકળાયેલા આવા કોઈ કેસ નોંધાયા નથી. સાતમી સપ્ટેમ્બરે પ્રકાશિત થયેલી અંતિમ મતદાર યાદીમાં 835,000 નામો હતા. મુખ્ય ચૂંટણી અધિકારી ગરિમા ગુપ્તાએ જણાવ્યું હતું કે ડ્રાફ્ટ યાદીમાં વિદેશી નાગરિકોના મતદાર તરીકે નોંધણીના કોઈ પુરાવા મળ્યા નથી.

ચાર રાજ્યો પાસે શંકાસ્પદ વિદેશી નાગરિકોનો અલગ રેકોર્ડ નથી

પંજાબ, દિલ્હી, ઉત્તરાખંડ અને તેલંગાણાના મુખ્ય ચૂંટણી અધિકારી કાર્યાલયોના અધિકારીઓએ જણાવ્યું હતું કે તેમની પાસે શંકાસ્પદ વિદેશી નાગરિકોનો અલગ ડેટા નથી. પંજાબના મુખ્ય ચૂંટણી અધિકારી અનિંદિતા મિત્રાએ જણાવ્યું હતું કે મતદારોને ફક્ત એએસડીડી શ્રેણીઓ હેઠળ વર્ગીકૃત કરવામાં આવ્યા હતા. શંકાસ્પદ વિદેશી નાગરિકોનો અલગ ડેટા એકત્રિત કરવામાં આવ્યો ન હતો. ઉત્તરાખંડના મુખ્ય ચૂંટણી અધિકારી બીવીઆરસી પુરુષોત્તમે આવા ડેટા એકત્રિત કરવાની જરૂરિયાત અને શક્યતા પર પ્રશ્ન ઉઠાવ્યો હતો. તેમણે કહ્યું હતું કે તે ચૂંટણી અધિકારીઓના અધિકારક્ષેત્રની બહાર છે. દિલ્હીના મુખ્ય ચૂંટણી અધિકારી કાર્યાલયના એક વરિષ્ઠ અધિકારીએ જણાવ્યું હતું કે જિલ્લા ચૂંટણી અધિકારીઓ પાસેથી આવી કોઈ માહિતી પ્રાપ્ત થઈ નથી. હાલમાં કાર્યાલય પાસે આવો કોઈ ડેટા નથી. ઓડિશાના એક અધિકારીએ પણ સ્વીકાર્યું હતું કે મતદાર યાદીમાં શંકાસ્પદ વિદેશી નાગરિકોના કેસ નોંધાયા હતા, પરંતુ તેમના નંબર નોંધાયા ન હતા.

ચૂંટણી પંચે અલગ ડેટા સંગ્રહ માટે કહ્યું ન હતું

ચૂંટણી પંચના એક વરિષ્ઠ અધિકારીએ સ્પષ્ટતા કરી હતી કે પંચે રાજ્યોને શંકાસ્પદ વિદેશી નાગરિકોનો અલગ ડેટા એકત્રિત કરવા કહ્યું નથી. કમિશન પાસે આ સંદર્ભમાં એકીકૃત ડેટા અથવા રાજ્યવાર ડેટા પણ નથી. અધિકારીના જણાવ્યા મુજબ, જ્યારે આવા કેસ નોંધાયા હતા, ત્યારે તેમને એએસડીડીઓમાં 'અન્ય' શ્રેણી હેઠળ વર્ગીકૃત કરવામાં આવ્યા હતા. જોકે, ચૂંટણી પંચે રાજ્યોને આ કેસોની અલગ વિગતો આપવા કહ્યું ન હતું.

બિહારમાં એસઆઈઆર શરૂ કરતી વખતે પંચે શું કહ્યું હતું?

ચૂંટણી પંચે 24 જૂન, 2025ના રોજ બિહારમાં એક ખાસ સઘન સુધારણા શરૂ કરવાની જાહેરાત કરી હતી. તે સમયે જારી કરાયેલી એક પ્રેસ નોટમાં, પંચે ભૂલ-મુક્ત અને સચોટ મતદાર યાદીઓ સુનિશ્ચિત કરવા માટેના ઘણા કારણો ટાંક્યા હતા. આમાં ઝડપી શહેરીકરણ, વારંવાર સ્થળાંતર, નવા યુવા મતદારો મતદાન કરવા માટે લાયક બનવું, મૃત્યુની ઓછી નોંધ અને મતદાર યાદીમાં ગેરકાયદેસર વિદેશી ઇમિગ્રન્ટ્સનો સમાવેશ શામેલ હતો. જોકે, છ રાજ્યોમાં એસઆઈઆર દરમિયાન શંકાસ્પદ વિદેશી નાગરિકોની ઓળખ અંગે ઉપલબ્ધ ડેટા દર્શાવે છે કે આ મુદ્દા પર ડેટા એકત્રિત કરવાની અને રેકોર્ડ કરવાની પદ્ધતિ રાજ્યોમાં એકસરખી રહી નથી.