આજના સમયમાં ચાની ટપરીથી લઈને મોટા શોપિંગ મોલ સુધી દરેક જગ્યાએ ચુકવણી માટે સ્માર્ટફોનનો ઉપયોગ સામાન્ય થઈ ગયો છે. યુપીઆઈ (UPI) એ આપણી રોજિંદી ચુકવણી પ્રક્રિયાને અત્યંત સરળ બનાવી દીધી છે. જાન્યુઆરી ૨૦૨૦ થી ગ્રાહકો અને વેપારીઓ માટે આ સુવિધા તદ્દન મફત રહી છે, પરંતુ હવે આ વ્યવસ્થામાં એક બહુ મોટો ફેરફાર થવા જઈ રહ્યો છે.

નાણાકીય અહેવાલો મુજબ સરકાર પેમેન્ટ કાયદાઓમાં મહત્વપૂર્ણ સુધારો કરવાની તૈયારી કરી રહી છે. આ સુધારા હેઠળ ૨,૦૦૦ રૂપિયાથી વધુના મર્ચન્ટ ચુકવણી પર 'મર્ચન્ટ ડિસ્કાઉન્ટ રેટ' (MDR) એટલે કે એક ચોક્કસ ચાર્જ લાદવામાં આવી શકે છે. આ સંભવિત નિર્ણયથી સામાન્ય દુકાનદારોના પેમેન્ટ માળખામાં ફેરફાર તો આવશે જ, સાથે જ Paytm અને Pine Labs જેવી ફિનટેક કંપનીઓ માટે કમાણીનો નવો અને વિશાળ માર્ગ ખુલી જશે. આ નવા ફેરફારો અંગેનો સંપૂર્ણ વિગતવાર અહેવાલ નીચે મુજબ છે.

બ્રોકરેજ ફર્મ જેફરીઝ (Jefferies) ના તાજેતરના રિપોર્ટ અનુસાર, સરકાર 'પેમેન્ટ એન્ડ સેટલમેન્ટ સિસ્ટમ્સ એક્ટ' માં સુધારો કરી શકે છે. આ બદલાવ બાદ યુપીઆઈ ટ્રાન્ઝેક્શન પર એમડીઆર (MDR) નક્કી કરવાનો સત્તાવાર અધિકાર સીધો રિઝર્વ બેંક ઓફ ઈન્ડિયા (RBI) ને મળશે. એમડીઆર એ એવો ચાર્જ છે જે બેંકો અને પેમેન્ટ કંપનીઓ ડિજિટલ પેમેન્ટ સ્વીકારવા બદલ વેપારીઓ પાસેથી વસૂલે છે.

નવા પ્રસ્તાવ અનુસાર, ૨,૦૦૦ રૂપિયાથી વધુના પર્સન-ટુ-મર્ચન્ટ (P2M) ટ્રાન્ઝેક્શન પર ૧૫ થી ૩૦ બેસિસ પોઈન્ટનો ચાર્જ લગાવી શકાય છે. જોકે, આ નિયમ અમલી બનાવતા પહેલાં સંસદીય મંજૂરી અને ઉદ્યોગ જગત સાથેની બેઠકો પૂર્ણ કરવામાં આવશે.

માત્ર ૪ ટકા ટ્રાન્ઝેક્શનથી જ થશે કરોડોની મોટી કમાણી
સામાન્ય ગ્રાહકના દ્રષ્ટિકોણથી જોઈએ તો રોજિંદા નાના-મોટા ખર્ચાઓ પર આ ચાર્જની કોઈ અસર પડશે નહીં. આંકડા દર્શાવે છે કે ૨,૦૦૦ રૂપિયાથી મોટા યુપીઆઈ પેમેન્ટ્સ કુલ ટ્રાન્ઝેક્શન સંખ્યાના માત્ર ૪ ટકા જ છે. પરંતુ મહત્વની વાત એ છે કે કુલ નાણાકીય મૂલ્ય (Value) માં આ ટ્રાન્ઝેક્શન્સનો હિસ્સો ૬૭ ટકા જેટલો મોટો છે.

આ જ કારણસર, મોટી રકમના આ પસંદગીના પેમેન્ટ્સ પર એમડીઆર લાદવાથી સમગ્ર પેમેન્ટ સિસ્ટમ માટે આવકનું એક વિશાળ માળખું તૈયાર થશે. જેફરીઝનો અંદાજ છે કે નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૮ સુધીમાં આ પગલું પેમેન્ટ ઈકોસિસ્ટમ માટે રૂ. ૫,૦૦૦ થી ૧૦,૦૦૦ કરોડનું નવું માર્કેટ ઊભું કરી શકે છે.

Paytm અને Pine Labs ના નફામાં મોટો ઉછાળો આવશે
આ નવા ચાર્જથી થનારી આવક બેંકો, મર્ચન્ટ એક્વાયરર્સ અને પેમેન્ટ એપ્સ વચ્ચે વહેંચવામાં આવશે. સૌથી વધુ ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર ખર્ચ ઉઠાવતા મર્ચન્ટ એક્વાયરર્સને આનો મોટો ભાગ મળશે, પરંતુ પેમેન્ટ એપ્સ પણ પોતાની સેવાઓ બદલ ૫ થી ૧૦ બેસિસ પોઈન્ટ સુધીનો હિસ્સો રાખી શકશે.

જેફરીઝના મતે, બજારમાં મજબૂત પકડ ધરાવતી કંપની Paytm ને આનાથી રૂ. ૩૦૦ થી ૭૦૦ કરોડની વધારાની આવક થઈ શકે છે, જેનાથી કંપનીના ચોખ્ખા નફામાં ૧૫ થી ૩૫ ટકાનો ઉછાળો આવી શકે છે. જ્યારે બીજી તરફ Pine Labs ને પણ રૂ. ૫૦ થી ૧૫૦ કરોડની વધારાની કમાણી થવાની શક્યતા છે.

ડિજિટલ પેમેન્ટ ક્ષેત્ર માટે સંજીવની સમાન નિર્ણય
ડિજિટલ ટ્રાન્ઝેક્શન્સમાં સતત થઈ રહેલા વધારા છતાં, યુપીઆઈ કંપનીઓ લાંબા સમયથી પોતાના મુખ્ય બિઝનેસમાંથી નફો કમાવવા માટે સંઘર્ષ કરી રહી હતી. કોઈ પણ ફી લીધા વિના કરોડોના ટ્રાન્ઝેક્શન પ્રોસેસ કરવા, નવા વેપારીઓને જોડવા અને સાયબર સુરક્ષા પાછળ ભારે રોકાણ કરવું કંપનીઓ માટે આર્થિક રીતે પડકારરૂપ બની રહ્યું હતું.

​​​​​​​બ્રોકરેજ ફર્મ બર્નસ્ટીન (Bernstein) એ પણ પોતાના રિપોર્ટમાં નોંધ્યું છે કે ૨૦૦૦ રૂપિયાથી ઉપરના પેમેન્ટ પર ૩૦-૪૦ બેસિસ પોઈન્ટનો ચાર્જ લાગવાથી આઈટી અને પેમેન્ટ ક્ષેત્રને વાર્ષિક રૂ. ૩,૦૦૦ કરોડનો વધારાનો નફો થઈ શકે છે. આ પગલાથી માર્કેટમાં પ્રાઇસ વૉર અટકશે અને કંપનીઓને પોતાનું ડિજિટલ ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર વધુ મજબૂત કરવામાં મદદ મળશે.