ગુજરાતના લાખો વિદ્યાર્થીઓના સ્વાસ્થ્ય અને પોષણને લગતા એક અત્યંત મહત્વના સમાચાર સામે આવ્યા છે. રાજ્યના શિક્ષણ વિભાગે મધ્યાહન ભોજન યોજનામાં ઐતિહાસિક ફેરફાર કરતા વર્ષોથી ચાલી આવતી પરંપરાગત સુખડીને બંધ કરવાનો નિર્ણય લીધો છે. હવે રાજ્યના અંદાજે 38.50 લાખ વિદ્યાર્થીઓને વધુ પૌષ્ટિક અને ઊર્જાસભર ‘શ્રી અન્ન (મિલેટ) સુખડી’ પીરસવામાં આવશે.

ફિટ ઇન્ડિયા મુવમેન્ટ અને પોષણ પર ભાર

શિક્ષણ વિભાગનો આ નિર્ણય કેન્દ્ર સરકારની ‘ફિટ ઇન્ડિયા મુવમેન્ટ’ અને ‘પીએમ પોષણ’ યોજનાના ઉદ્દેશ્યોને સુસંગત છે. આ ફેરફાર પાછળનો મુખ્ય હેતુ બાળકોમાં કુપોષણ દૂર કરી તેમને સ્વસ્થ જીવનશૈલી તરફ વાળવાનો છે. પરંપરાગત ઘઉંની સુખડીના સ્થાને હવે બાજરી, જુવાર અને રાગી જેવા મિલેટ્સ (શ્રી અન્ન) માંથી બનેલી સુખડી આપવામાં આવશે. મિલેટ્સમાં પ્રોટીન, ફાઈબર, વિટામિન્સ અને મિનરલ્સ ભરપૂર માત્રામાં હોય છે, જે વધતી ઉંમરના બાળકોના શારીરિક અને માનસિક વિકાસ માટે અનિવાર્ય છે.

મુખ્યમંત્રી અલ્પાહાર યોજનાના મેનુમાં ફેરફાર

આ મોટા નિર્ણયની અસર માત્ર મધ્યાહન ભોજન સુધી મર્યાદિત નથી, પરંતુ ‘મુખ્યમંત્રી અલ્પાહાર યોજના’માં પણ ધરખમ ફેરફારો કરવામાં આવ્યા છે. નવા મેનુમાં હવે વધુ વૈવિધ્યસભર અને સંતુલિત આહારનો સમાવેશ કરાયો છે. આ નવી વ્યવસ્થા હેઠળ વિદ્યાર્થીઓને માત્ર પેટ ભરવા માટે ભોજન નહીં, પરંતુ શરીરને જરૂરી તમામ પોષક તત્વો મળી રહે તેવું આયોજન કરવામાં આવ્યું છે. મિલેટ આધારિત વાનગીઓના સમાવેશથી સ્થાનિક ખેતી અને દેશી અનાજને પણ મોટું પ્રોત્સાહન મળશે.

મધ્યાહન ભોજન યોજનાનો ઇતિહાસ અને માળખું

ગુજરાતમાં મધ્યાહન ભોજન યોજનાની શરૂઆત વર્ષ 1984માં કરવામાં આવી હતી. આ યોજનામાં કેન્દ્ર સરકારનો 75% અને રાજ્ય સરકારનો 25% હિસ્સો હોય છે. રાજ્યની તમામ સરકારી, ગ્રાન્ટ-ઈન-એડ (સહાયિત) અને સ્થાનિક પંચાયત દ્વારા સંચાલિત પ્રાથમિક તેમજ ઉચ્ચ પ્રાથમિક શાળાઓમાં અભ્યાસ કરતા બાળકોને શાળાના ચાલુ દિવસો દરમિયાન સંપૂર્ણ મફત ગરમ રાંધેલું ભોજન આપવામાં આવે છે. છેલ્લા ચાર દાયકાથી આ યોજના ગરીબ અને મધ્યમ વર્ગના બાળકો માટે આશીર્વાદરૂપ સાબિત થઈ છે.

યોજનાના બહુવિધ હેતુઓ

શૈક્ષણિક પ્રગતિ: બાળકો ભૂખ્યા પેટે ભણી શકતા નથી. આ યોજના દ્વારા ગરીબ વિદ્યાર્થીઓને શાળામાં નિયમિત કરવા, તેમની હાજરી વધારવા અને તેમને વર્ગખંડની પ્રવૃત્તિઓમાં સક્રિય કરવા માટે પ્રોત્સાહિત કરવામાં આવે છે.

ડ્રોપ-આઉટ રેશિયોમાં ઘટાડો: આર્થિક નબળાઈને કારણે અધવચ્ચે અભ્યાસ છોડી દેતા (ડ્રોપ-આઉટ) વિદ્યાર્થીઓનું પ્રમાણ ઘટાડવામાં આ યોજનાએ મહત્વની ભૂમિકા ભજવી છે.

રોજગારીનું સર્જન: આ યોજનાનો એક ગૌણ પરંતુ મહત્વનો હેતુ ગ્રામીણ અને શહેરી વિસ્તારોમાં હજારો રસોઈયા અને મદદનીશોને રોજગારી પૂરી પાડવાનો પણ છે.

ગુજરાત સરકારનો ‘શ્રી અન્ન સુખડી’ દાખલ કરવાનો આ નિર્ણય આવનારી પેઢીને તંદુરસ્ત બનાવવાની દિશામાં એક મજબૂત કદમ છે. જ્યારે વિશ્વ મિલેટ્સના મહત્વને સ્વીકારી રહ્યું છે, ત્યારે ગુજરાતના બાળકોને પ્રાથમિક સ્તરથી જ આવો પૌષ્ટિક આહાર મળવો એ પ્રશંસનીય બાબત છે.

નવું સાપ્તાહિક મેનુ

સોમવારઃ મગ ચાટ (મગ, ટામેટા, ડુંગળી)

મંગળવારઃ વેજીટેબલ પૌવા (પૌવા, સીંગદાણા, બટેટા, બીટ)

બુધવારઃ મિક્સ કઠોળ ચાટ (ચણા, મગ, મઠ, ચોળા)

ગુરૂવારઃ શ્રી અન્ન (મિલેટ) સુખડી (મિલેટ ગોળ, ગોળ, સીંગદાણા)

શુક્રવારઃ વેજીટેબલ ઉપમા (રવો, સીંગદાણા, મિક્સ શાકભાજી)

શનિવારઃ વેજીટેબલ પૌવા (પૌવા, સીંગદાણા, શાકભાજી)

જૂનું સાપ્તાહિક મેનુ

સોમવારઃ ચણા ચાટ

મંગળવારઃ પૌવા/હળવો નાસ્તો

બુધવારઃ મગ/કઠોળ આધારિત નાસ્તો

ગુરૂવારઃ સુખડી (ઘઉં, ગોળ, ઘી) (ફિક્સ દિવસ)

શુક્રવારઃ ઉપમા/ફાડા ઉપમા

શનિવારઃ મિક્સ નાસ્તો (પૌવા અથવા ચાટ)