કોંગ્રેસના વરિષ્ઠ નેતા અને પૂર્વ અધ્યક્ષ સોનિયા ગાંધીના નવા પુસ્તક 'બીલોગિંગ: એ જર્ની ઓફ લવ'માં કરવામાં આવેલી એક ટિપ્પણીને કારણે દેશના રાજકારણમાં નવો વિવાદ ઊભો થયો છે. આ પુસ્તકમાં વર્ષ ૨૦૦૨ના ચર્ચાસ્પદ સાબરમતી એક્સપ્રેસ અગ્નિકાંડનો ઉલ્લેખ કરતાં તેમણે લખ્યું છે કે ટ્રેનમાં આગ લાગવાનું સાચું કારણ શું હતું તે અંગે હજુ પણ વિવાદ છે. હવે સોનિયા ગાંધીની આ ટિપ્પણી સામે સાબરમતી એક્સપ્રેસ અગ્નિકાંડની તપાસ કરનાર ગુજરાત પોલીસની સ્પેશિયલ ઇન્વેસ્ટિગેશન ટીમ (SIT) નું નેતૃત્વ કરી ચૂકેલા પૂર્વ આઈપીએસ અધિકારી રાકેશ અસ્થાનાએ ગંભીર સવાલો ઉઠાવ્યા છે. તેમણે સ્પષ્ટ દાવો કર્યો છે કે ટ્રેનમાં લાગેલી આગ કોઈ સામાન્ય અકસ્માત નહોતો, પરંતુ ભારતને અસ્થિર કરવાના એક મોટા આતંકી ષડયંત્રના ભાગરૂપે ઇરાદાપૂર્વક લગાવવામાં આવી હતી, જેના તાર છેક પાકિસ્તાન સુધી જોડાયેલા હોવાનું તપાસમાં બહાર આવ્યું હતું.

રાકેશ અસ્થાનાએ તપાસ સમયની વિગતો જાહેર કરતાં જણાવ્યું હતું કે, તે સમયે કેન્દ્રીય ગુપ્તચર વિભાગ (IB) તરફથી ચોક્કસ ઇનપુટ મળ્યા હતા કે અયોધ્યામાં મોટો બોમ્બ વિસ્ફોટ થઈ શકે છે. આ હુમલા માટે આતંકીઓ સાધુના વેશમાં આવીને કમંડળમાં બોમ્બ છુપાવીને વિસ્ફોટ કરવાની યોજના બનાવી રહ્યા હોવાની માહિતી હતી. આ ઉપરાંત દેશના અન્ય સંવેદનશીલ સ્થળોએ પણ શ્રેણીબદ્ધ વિસ્ફોટો કરવાનું ષડયંત્ર ઘડવામાં આવ્યું હતું. અસ્થાનાએ દાવો કર્યો કે આવી આતંકવાદી પ્રવૃત્તિઓ પાછળ પાકિસ્તાનની ગુપ્તચર સંસ્થા ISI ની સીધી ભૂમિકા રહેતી હતી. આ જ વ્યાપક ષડયંત્રના ભાગરૂપે અયોધ્યાથી પરત ફરી રહેલા કારસેવકોથી ભરેલી સાબરમતી એક્સપ્રેસની બોગીને ખાસ નિશાન બનાવવામાં આવી હતી.

તપાસના ઊંડાણપૂર્વકના તારણો વિશે વાત કરતાં અસ્થાનાએ જણાવ્યું કે તપાસ દરમિયાન ગોધરાના અમન ગેસ્ટ હાઉસના માલિક અબ્દુલ રઝાક કુરકુરની મુખ્ય ભૂમિકા સામે આવી હતી. જ્યારે તેની તપાસ કરવામાં આવી ત્યારે તેના નંબર પર પાકિસ્તાનથી અનેક ફોન કોલ્સ આવ્યા હોવાના નક્કર પુરાવા મળ્યા હતા. આ ઉપરાંત, આ વિસ્તારમાં હિઝબુલ મુજાહિદ્દીનના આતંકીઓની શંકાસ્પદ અવરજવર અંગે પણ મહત્વની માહિતી પ્રાપ્ત થઈ હતી. તેમણે વધુમાં ઉમેર્યું કે કારસેવકોને નિશાન બનાવવાની અને તેમના પ્રવાસના રૂટ પર હુમલા કરવાની પૂર્વતૈયારી કરવામાં આવી હતી, અને સાબરમતી એક્સપ્રેસને પણ આ જ સુનિયોજિત ષડયંત્રના ભાગરૂપે ટાર્ગેટ બનાવવામાં આવી હતી.

તે સમયના રાજકીય માહોલ અને તત્કાલીન મુખ્યમંત્રી નરેન્દ્ર મોદી તરફથી તપાસમાં કોઈ દબાણ હતું કે નહીં તેવા સવાલના જવાબમાં રાકેશ અસ્થાનાએ સ્પષ્ટ શબ્દોમાં કહ્યું કે તેમના પર કોઈપણ પ્રકારનું રાજકીય દબાણ નહોતું. તેમણે જણાવ્યું કે જે વિસ્તારમાં આ ઘટના બની હતી તે મુસ્લિમ બહુમતી ધરાવતો સંવેદનશીલ વિસ્તાર હતો, તેમ છતાં તપાસમાં અનેક મુસ્લિમ પોલીસ અધિકારીઓએ અત્યંત મહત્વપૂર્ણ અને નિષ્ઠાપૂર્વક ભૂમિકા ભજવી હતી. કેટલાક અધિકારીઓએ તો પુરાવા એકત્ર કરવા માટે વેશ બદલીને પણ ગુપ્ત તપાસ અભિયાન હાથ ધર્યું હતું. અસ્થાનાના જણાવ્યા અનુસાર, તત્કાલીન મુખ્યમંત્રી નરેન્દ્ર મોદી અને ગૃહમંત્રી સહિત સરકાર તરફથી તપાસમાં કોઈપણ પ્રકારની દખલગીરી કરવામાં આવી નહોતી અને પોલીસને સંપૂર્ણપણે નિષ્પક્ષ રીતે કામ કરવાની છૂટ આપવામાં આવી હતી.

આ સાથે જ રાકેશ અસ્થાનાએ જસ્ટિસ યુ.સી. બેનર્જી કમિશનના વિવાદાસ્પદ રિપોર્ટ અંગે પણ તીખી પ્રતિક્રિયા આપી હતી. આ કમિશને પોતાના રિપોર્ટમાં એવો દાવો કર્યો હતો કે કારસેવકો ટ્રેનની અંદર સ્ટવ લઈને મુસાફરી કરી રહ્યા હતા અને તેમાં અકસ્માતે આગ લાગવાથી સાબરમતી એક્સપ્રેસમાં અગ્નિકાંડ સર્જાયો હતો. આ દાવાને સંપૂર્ણપણે ફગાવી દેતાં અસ્થાનાએ યાદ અપાવ્યું કે આ ઘટનાના એક પીડિતે યુ.સી. બેનર્જી કમિશનના રિપોર્ટને ગુજરાત હાઈકોર્ટમાં પડકાર્યો હતો અને હાઈકોર્ટે તે રિપોર્ટને ગેરબંધારણીય ગણાવીને રદ કરી દીધો હતો. વધુમાં, સુપ્રીમ કોર્ટ દ્વારા રચાયેલી સમિતિએ પણ ટ્રેનમાં આગ બહારથી અને ઇરાદાપૂર્વક લગાવવામાં આવી હોવાની બાબતને સ્વીકારી હતી, જેના વૈજ્ઞાનિક અને સાંયોગિક પુરાવા કોર્ટમાં રજૂ કરવામાં આવ્યા હતા. સોનિયા ગાંધીના પુસ્તકમાં કરાયેલી આ ટિપ્પણી બાદ હવે ફરી એકવાર ૨૦૦૨ના ગોધરા અગ્નિકાંડને લઈને રાજકીય અને ઐતિહાસિક ચર્ચાઓ તેજ બની છે.