વૈશ્વિક સ્તરે વધતા ભૂ-રાજકીય તણાવ અને સમુદ્રી વેપાર માર્ગો પરના જોખમો વચ્ચે ભારતે પોતાની ઉર્જા સુરક્ષા (Energy Security) ને વધુ મજબૂત અને બુલેટપ્રૂફ બનાવવાની દિશામાં મોટા પગલાં ભર્યા છે.

આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે તેલ અને ગેસના સંકટથી બચવા માટે ભારતે પોતાના પુરવઠાના સ્ત્રોતોનો વ્યાપ મોટા પાયે વધારી દીધો છે. હવે ભારત ૪૧ દેશોમાંથી કાચું તેલ (Crude Oil) અને ૧૫ દેશોમાંથી લિક્વિડ નેચરલ ગેસ (LNG) ની ખરીદી કરી રહ્યું છે. આ વ્યૂહાત્મક ફેરફાર અંગેનો સવિસ્તાર અહેવાલ નીચે મુજબ છે.

પેટ્રોલિયમ અને પ્રાકૃતિક ગેસ રાજ્ય મંત્રી સુરેશ ગોપીએ સોમવારે રાજ્યસભામાં આ મહત્વપૂર્ણ વિગતો આપતાં જણાવ્યું હતું કે, વૈશ્વિક સ્તરે ઊભી થતી અનિશ્ચિતતાઓને ધ્યાનમાં રાખીને ભારતે પોતાની સોર્સિંગ રણનીતિમાં મોટો ફેરફાર કર્યો છે.

પહેલાં ભારત માત્ર ૨૭ દેશોમાંથી કાચું તેલ ખરીદતું હતું, જે સંખ્યા હવે વધારીને ૪૧ કરી દેવામાં આવી છે. તેવી જ રીતે, એલએનજી (LNG) માટે પહેલાં ભારત માત્ર ૬ દેશો પર નિર્ભર હતું, જે હવે વધીને ૧૫ દેશો થઈ ગયા છે.

સપ્લાય સ્ત્રોતો વધારવા પાછળનું મુખ્ય કારણ
ભારત પોતાની જરૂરિયાતનો મોટો હિસ્સો વિદેશોમાંથી આયાત કરે છે. મધ્ય-પૂર્વ (West Asia) માં યુદ્ધની સ્થિતિ અને સમુદ્રી માર્ગો પર વધી રહેલા જોખમોને કારણે જો કોઈ એક દેશ કે દરિયાઈ માર્ગ બંધ થઈ જાય, તો ભારતની ઉર્જા સપ્લાય ખોરવાઈ જવાનો ભય રહેતો હતો.

હવે વધુ દેશો સાથે નેટવર્ક જોડાવાથી ભારતે કોઈ એક દેશ કે એક ચોક્કસ સમુદ્રી માર્ગ પરની પોતાની નિર્ભરતા સંપૂર્ણપણે ઘટાડી દીધી છે. જો કોઈ વિસ્તારમાં રાજકીય તણાવ કે સપ્લાયમાં રુકાવટ આવે, તો ભારત અન્ય દેશોમાંથી તાત્કાલિક પોતાની જરૂરિયાત પૂરી કરી શકશે.

ભારતમાં બની રહ્યા છે નવા રણનીતિક તેલ ભંડાર
ભારત માત્ર આયાતનો વ્યાપ નથી વધારી રહ્યું, પરંતુ ભવિષ્યની કટોકટી સામે લડવા માટે દેશની અંદર 'સ્ટ્રેટેજિક પેટ્રોલિયમ રિઝર્વ' ની ક્ષમતામાં પણ વધારો કરી રહ્યું છે:

હાલની સંગ્રહ ક્ષમતા: 'ઇન્ડિયન સ્ટ્રેટેજિક પેટ્રોલિયમ રિઝર્વ લિમિટેડ' દ્વારા આંધ્રપ્રદેશ અને કર્ણાટકમાં ૩ અનામત ભંડારો બનાવવામાં આવ્યા છે, જેની કુલ ક્ષમતા ૫૩.૩ લાખ મેટ્રિક ટન કાચા તેલની છે.

નવા ભંડારોને મંજૂરી: સરકારે ઓડિશાના ચંડીખોલ અને કર્ણાટકના પાદુરમાં બે નવા કમર્શિયલ-કમ-સ્ટ્રેટેજિક પેટ્રોલિયમ રિઝર્વને મંજૂરી આપી દીધી છે, જેની વધારાની ક્ષમતા ૬૫ લાખ મેટ્રિક ટન હશે.

પેટ્રોલિયમ મંત્રાલયના જણાવ્યા અનુસાર, સરકાર વૈશ્વિક ઉર્જા ક્ષેત્રની ક્ષણે-ક્ષણની ગતિવિધિઓ પર નજર રાખી રહી છે. આ નવી રણનીતિના કારણે ગમે તેવા મોટા આંતરરાષ્ટ્રીય સંકટ વચ્ચે પણ ભારતમાં પેટ્રોલ, ડીઝલ અને ગેસનો પુરવઠો સીમલેસ અને અવિરતપણે જળવાઈ રહેશે.