દેશમાં LPG સિલિન્ડરના વધતા ભાવે સામાન્ય લોકોના રસોડાના બજેટને ખોરવી નાખ્યું છે. દર મહિને ગેસ સિલિન્ડર રિફિલ કરવું ખૂબ જ મોંઘુ થઈ ગયું છે. આ સમયે, એક નવી ટેકનોલોજી, ઇથેનોલ સ્ટવ લોકપ્રિયતા મેળવી રહ્યું છે. એવો દાવો કરવામાં આવે છે કે આ સ્ટવ LPG કરતા સસ્તો છે અને પર્યાવરણ માટે પણ સારો છે. આ જ કારણ છે કે સરકાર અને ઘણી કંપનીઓ હવે આ ટેકનોલોજીને પ્રોત્સાહન આપી રહી છે.

કેન્દ્રીય મંત્રી નીતિન ગડકરીએ તાજેતરમાં મેડ ઇન ઇન્ડિયા ઇથેનોલ આધારિત રસોઈ સ્ટવ રજૂ કર્યો છે. એવો દાવો કરવામાં આવે છે કે આ સ્ટવ LPG ગેસ સિલિન્ડર કરતા સસ્તો હશે અને રસોઈને પણ સરળ બનાવશે. ગડકરીના મતે, આ સ્ટવ ઇથેનોલ અને પાણીના મિશ્રણ પર ચાલે છે. તેમણે કહ્યું કે પાણીમાં માત્ર 7 ટકા ઇથેનોલ ભેળવીને, ખોરાક રાંધવા માટે સક્ષમ જ્યોત બનાવી શકાય છે.

ઇથેનોલ સ્ટવ શું છે?

ઇથેનોલ સ્ટવ એ એક એવો સ્ટવ છે જે LPG ગેસને બદલે ઇથેનોલ ઇંધણ પર ચાલે છે. ઇથેનોલ એ શેરડી, મકાઈ અને અન્ય પાકમાંથી ઉત્પન્ન થતું આલ્કોહોલ આધારિત બળતણ છે. ભારતમાં તેનો બાયોફ્યુઅલ તરીકે પ્રચાર કરવામાં આવી રહ્યો છે. આ સ્ટવમાં એક નાની ઇંધણ ટાંકી છે જેમાં ઇથેનોલ રેડવામાં આવે છે. જ્યારે બળતણ પ્રગટાવવામાં આવે છે, ત્યારે તે સ્વચ્છ જ્યોત ઉત્પન્ન કરે છે જેનો ઉપયોગ રસોઈ માટે થાય છે. તે નિયમિત ગેસ સ્ટવ જેવું જ દેખાય છે, પરંતુ તેને સિલિન્ડરની જરૂર નથી.

ઇથેનોલ સ્ટવ કેવી રીતે કામ કરે છે?

ઇથેનોલ સ્ટવ પાછળની ટેકનોલોજી એકદમ સરળ છે. પ્રવાહી ઇથેનોલ બર્નરમાં પહોંચાડવામાં આવે છે. ત્યાં, ઇંધણ હવાના સંપર્કમાં બળે છે, ગરમી ઉત્પન્ન કરે છે. આ ગરમીનો ઉપયોગ કરીને ખોરાક રાંધવામાં આવે છે. મુખ્ય ફાયદો એ છે કે ઇથેનોલ સરળતાથી બળે છે અને ઓછો ધુમાડો ઉત્પન્ન કરે છે. ગડકરીના મતે, આ ટેકનોલોજીમાં 7 ટકા ઇથેનોલ પાણીમાં ભેળવવાનો સમાવેશ થાય છે. આ મિશ્રણ પછી ખાસ બર્નર સિસ્ટમનો ઉપયોગ કરીને સળગાવવામાં આવે છે, જે રસોઈ માટે યોગ્ય ગરમી ઉત્પન્ન કરે છે. આ જ કારણ છે કે તેને સ્વચ્છ ઇંધણ માનવામાં આવે છે. ઘણા નવા મોડેલો ઓટો-ઇગ્નીશન અને જ્યોત નિયંત્રણ જેવી સુવિધાઓ પણ પ્રદાન કરે છે, જે તેનો ઉપયોગ સરળ બનાવે છે.

LPG કરતાં કેટલું સસ્તું હોઈ શકે ?

નિષ્ણાતો માને છે કે ઇથેનોલ સ્ટવ લાંબા ગાળે LPG કરતાં સસ્તું સાબિત થઈ શકે છે. આ ટેકનોલોજીને સસ્તી ગણાવી રહી છે કારણ કે ભારતમાં ઇથેનોલનું ઉત્પાદન કરી શકાય છે. આ મુખ્યત્વે એટલા માટે છે કારણ કે તેને સિલિન્ડર રિફિલિંગના નોંધપાત્ર ખર્ચની જરૂર નથી. જરૂર મુજબ ઇથેનોલ ઓછી માત્રામાં ખરીદી શકાય છે. ઇથેનોલ સ્ટવ પર રસોઈ બનાવવી એ LPG પર રસોઈ કરતા ઘણી સસ્તી માનવામાં આવે છે. UN ક્લાઇમેટ ટેકનોલોજી સેન્ટર અને નેટવર્કના અહેવાલ મુજબ, સુપરબ્લુ ઇથેનોલ સ્ટવ ફક્ત 1 લિટર ઇથેનોલ પર લગભગ 15 કલાક સુધી સતત બળી શકે છે.

રિપોર્ટમાં દાવો કરવામાં આવ્યો છે કે તેની કાર્યક્ષમતા પરંપરાગત LPG સ્ટવ કરતા લગભગ પાંચ ગણી સારી છે. જો ઇથેનોલનો પુરવઠો મોટા પાયે શરૂ થાય, તો તેની કિંમત વધુ ઘટી શકે છે. આ ટેકનોલોજી ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં ખૂબ મદદરૂપ સાબિત થઈ શકે છે જ્યાં ગેસ સિલિન્ડરો સુધી પહોંચવું મુશ્કેલ છે.

પર્યાવરણ માટે પણ સારું માનવામાં આવે છે?

આજે, સમગ્ર વિશ્વ પ્રદૂષણ ઘટાડવા માટે પ્રયત્નશીલ છે. ઇથેનોલને ગ્રીન ઇંધણ તરીકે જોવામાં આવી રહ્યું છે. LPG અને કોલસાની તુલનામાં તે ઓછું પ્રદૂષણ કરે છે અને બાળવામાં આવે ત્યારે કાર્બન ઉત્સર્જન ઘટાડે છે. ભારત સરકાર તેના ઇથેનોલ મિશ્રણ કાર્યક્રમનો પણ ઝડપથી વિસ્તાર કરી રહી છે. પેટ્રોલ સાથે ઇથેનોલનું મિશ્રણ કર્યા પછી, ઘરેલુ ઉપયોગ માટે તેની સંભાવના પણ શોધી રહી છે. જો આ ટેકનોલોજીને મોટા પાયે અપનાવવામાં આવે, તો તે પર્યાવરણને ફાયદો પહોંચાડી શકે છે.

ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં ઘણા ઘરો હજુ પણ લાકડા અને કોલસા પર રસોઈ બનાવે છે. આ ધુમાડો ઉત્પન્ન કરે છે અને મહિલાઓના સ્વાસ્થ્ય પર નકારાત્મક અસર કરે છે. ઇથેનોલ સ્ટવ આ સમસ્યાનો ઉકેલ હોઈ શકે છે. તે હળવા હોય છે, સરળતાથી સંગ્રહિત થાય છે અને ગેસ સિલિન્ડર જેવા ભારે સાધનોની જરૂર હોતી નથી. જો સરકાર સબસિડી આપે તો ગામડાઓમાં તેનો ઉપયોગ ઝડપથી વધી શકે છે.