ભારતીય ન્યાયતંત્ર ફરી એકવાર લાંબા સમયથી ચાલી રહેલા કેસોના કેસોની રાહ અને કેસોના મોટા પાયે પડતરને લઈને ચિંતાજનક ચિત્રનો સામનો કરી રહ્યું છે. એવું નોંધાયું છે કે દેશભરની વિવિધ હાઈકોર્ટમાં 65 લાખથી વધુ કેસ પેન્ડિંગ છે, જેના પરિણામે સામાન્ય લોકો માટે ન્યાયમાં દાયકાઓ સુધી વિલંબ થઈ રહ્યો છે.

ઉદાહરણ તરીકે, રાજસ્થાનના જાલોર જિલ્લામાં એક આરોગ્ય કર્મચારીને 1999 માં તેમની દૈનિક વેતનની નોકરીમાંથી બરતરફ કરવામાં આવ્યો હતો. જોધપુર લેબર કોર્ટના નિર્ણયથી અસંતુષ્ટ, તેમણે 2004માં રાજસ્થાન હાઈકોર્ટનો સંપર્ક કર્યો હતો. આ સમગ્ર કેસની ચોંકાવનારી અને આશ્ચર્યજનક વાત એ છે કે આજે, ઘટનાના 22 વર્ષ પછી પણ, તેમની અરજી પર સુનાવણી પૂર્ણ થઈ નથી. તેમને તેમની અરજી પર ઝડપી સુનાવણી માટે સુપ્રીમ કોર્ટનો સંપર્ક કરવાની ફરજ પડી હતી.

મુખ્ય ન્યાયાધીશ સૂર્યકાંતની અધ્યક્ષતાવાળી બેન્ચે કેસની સુનાવણી કરતા એ જ જૂનો અને વ્યવહારુ આદેશ જારી કર્યો હતો. કોર્ટે કહ્યું, અમને અરજી પર વિચાર કરવાનો કોઈ આધાર દેખાતો નથી, પરંતુ અરજદારને હાઇકોર્ટમાં વહેલી સુનાવણી માટે અરજી કરવાની સ્વતંત્રતા આપો.

દેશની મુખ્ય હાઈકોર્ટો કેસોના બેકલોગનો સામનો કરી રહી છે. ટોચની કોર્ટોના ડેટા અનુસાર, અલાહાબાદ હાઈકોર્ટમાં આશરે 12.5 લાખ કેસ પેન્ડિંગ છે (દરેક જજ/બેન્ચ દરરોજ સરેરાશ 150 થી 200 કેસોની સુનાવણી કરે છે, છતાં આ મોટા બેકલોગને સંબોધવા માટે અપૂરતું સાબિત થઈ રહ્યું છે).

રાજસ્થાન હાઈકોર્ટમાં  આશરે 7,00,000 કેસ પેન્ડિંગ છે. બોમ્બે હાઈકોર્ટમાં આશરે 64 લાખ કેસ પેન્ડિંગ છે. મદ્રાસ હાઈકોર્ટમાં આશરે 56 લાખ કેસ પેન્ડિંગ છે. મધ્યપ્રદેશ હાઈકોર્ટમાં આશરે 49 લાખ કેસ પેન્ડિંગ છે. કર્ણાટક હાઈકોર્ટમાં આશરે 33 લાખ કેસ પેન્ડિંગ છે. આંધ્રપ્રદેશ હાઈકોર્ટમાં આશરે 25 લાખ કેસ પેન્ડિંગ છે. કલકત્તા હાઈકોર્ટમાં આશરે 19 લાખ કેસ પેન્ડિંગ છે. દિલ્હી હાઈકોર્ટમાં આશરે 12 લાખ કેસ પેન્ડિંગ છે.

નોંધનીય છે કે દેશભરની વિવિધ હાઈકોર્ટમાં આશરે 15 લાખ કેસ 10 વર્ષથી વધુ સમયથી પેન્ડિંગ છે. આ કોર્ટોમાં કેસોનો બેકલોગ એટલો ભારે થઈ ગયો છે કે તે ન્યાયિક નિર્ણય લેવાની પ્રક્રિયાને ગંભીર અસર કરી રહ્યો છે. પરિસ્થિતિ એવી છે કે લોકો તેમના કેસોના ઝડપી નિરાકરણ માટે નહીં, પરંતુ ફક્ત વહેલી સુનાવણીની તારીખ માટે સુપ્રીમ કોર્ટ તરફ વળી રહ્યા છે, જે સુપ્રીમ કોર્ટ પર દબાણ વધુ વધારી રહ્યું છે.