છત્તીસગઢના બસ્તર વિસ્તારમાં ૨૫ મે ૨૦૧૩ના રોજ કોંગ્રેસની પરિવર્તન યાત્રાના કાફલા પર થયેલા ભીષણ નક્સલવાદી હુમલાને લઈને એક મોટો અદાલતી ફેસલો સામે આવ્યો છે. આ હુમલામાં કોંગ્રેસના તત્કાલીન પ્રદેશ અધ્યક્ષ નંદકુમાર પટેલ, આદિવાસી નેતા મહેન્દ્ર કર્મા અને પૂર્વ કેન્દ્રીય મંત્રી વિદ્યાચરણ શુક્લ સહિત કુલ ૨૯ જેટલા લોકોના કરુણ મોત થયા હતા. આ ચકચારી કેસમાં લગભગ ૧૩ વર્ષ સુધી ચાલેલી લાંબી સુનાવણી બાદ NIA કોર્ટે પોતાનો નિર્ણય સંભળાવ્યો છે, જેમાં ૧૦૧ સાક્ષીઓના નિવેદનો અને મહત્વના દસ્તાવેજો નોંધવામાં આવ્યા હતા. અદાલતે જણાવ્યું છે કે આ આદેશની પુષ્ટિ હાઈકોર્ટ દ્વારા કરવામાં આવશે અને ચુકાદા સામે ૩૦ દિવસની અંદર હાઈકોર્ટમાં અપીલ દાખલ કરી શકાશે. આ કેસમાં પ્રોસિક્યુશન પક્ષ દ્વારા દોષિતો માટે ફાંસીની સજાની માંગ કરવામાં આવી હતી, જ્યારે બચાવ પક્ષે સજા ઓછી કરવા માટે દલીલો રજૂ કરી હતી.

આ અદાલતી નિર્ણય બાદ રાજકારણમાં પણ પ્રતિક્રિયાઓ શરૂ થઈ ગઈ છે. અંબિકાપુરમાં કોંગ્રેસની પ્રશિક્ષણ શિબિરમાં પહોંચેલા છત્તીસગઢના પૂર્વ મુખ્યમંત્રી ભૂપેશ બઘેલે ઝીરમ ઘાટી કેસ અંગે નિવેદન આપતા જણાવ્યું હતું કે, ભલે કોર્ટનો નિર્ણય આવ્યો હોય, પરંતુ હજુ સુધી પીડિત પરિવારોને વાસ્તવિક ન્યાય મળ્યો નથી. તેમણે રાષ્ટ્રીય તપાસ એજન્સી (NIA) પર સવાલો ઉઠાવતા કહ્યું કે તપાસ યોગ્ય રીતે કરવામાં આવી નથી અને વાસ્તવિક દોષિતોને પકડવામાં આવ્યા નથી. ઘટનાસ્થળે હાજર રહેલા પ્રત્યક્ષદર્શી સાક્ષીઓની પણ યોગ્ય પૂછપરછ કરવામાં આવી ન હતી. તેમના મતે જે મુખ્ય આરોપીઓ હતા, તેમના નામ તો પ્રાથમિક તપાસ (FIR) માંથી જ હટાવી દેવામાં આવ્યા હતા, જેના કારણે પીડિત પરિવારોને આજદિન સુધી ન્યાય મળી શક્યો નથી.

ઘટનાના દિવસની વાત કરીએ તો, ૧૩ વર્ષ પહેલાં બસ્તરમાં કોંગ્રેસ પાર્ટી દ્વારા પોતાની 'પરિવર્તન યાત્રા' કાઢવામાં આવી રહી હતી. ૨૫ મે ૨૦૧૩ની સાંજે આ યાત્રા સુકમા તરફથી પરત ફરી રહી હતી. કોંગ્રેસના નેતાઓનો આ કાફલો જ્યારે દરભા વિસ્તારની દુર્જય ઝીરમ ઘાટીમાંથી પસાર થઈ રહ્યો હતો, ત્યારે પહેલેથી જ ઘાત લગાવીને બેઠેલા માઓવાદીઓએ અચાનક હુમલો કરી દીધો હતો. આ ભયાનક હુમલાની શરૂઆત શક્તિશાળી IED વિસ્ફોટથી કરવામાં આવી હતી. વિસ્ફોટ બાદ રસ્તા પર મોટાં-મોટાં ઝાડ કાપીને રસ્તો સંપૂર્ણપણે બંધ કરી દેવામાં આવ્યો હતો અને આસપાસના જંગલમાંથી કાફલા પર આડેધડ ગોળીઓ વરસાવવામાં આવી હતી. થોડી જ વારમાં આખો વિસ્તાર ગોળીઓ અને વિસ્ફોટોના અવાજથી ગુંજી ઉઠ્યો હતો.

નક્સલવાદીઓએ આ યોજનાબદ્ધ હુમલામાં નેતાઓ અને સુરક્ષાકર્મીઓને એકબીજાથી અલગ કરી દીધા હતા. માઓવાદીઓનું ખાસ અને મુખ્ય નિશાન આદિવાસી નેતા મહેન્દ્ર કર્મા હતા. આ ઉપરાંત નંદકુમાર પટેલ, તેમના પુત્ર દિનેશ પટેલ અને અન્ય ઘણા અગ્રણીઓની પણ નિર્દયતાપૂર્વક હત્યા કરી દેવામાં આવી હતી. માત્ર એક જ હુમલામાં કોંગ્રેસની તે સમયની પ્રદેશ સ્તરની ટોચની નેતૃત્વ પંક્તિ લગભગ ખતમ થઈ ગઈ હતી. તપાસમાં એ વાત પણ સામે આવી હતી કે ઝીરમ ઘાટી પર થયેલો આ હુમલો કોઈ અચાનક લેવાયેલો નિર્ણય નહોતો, પરંતુ આ લોહિયાળ ખેલ માટે માઓવાદીઓ દ્વારા અગાઉથી જ ઘણા અઠવાડિયા સુધી પૂર્વ આયોજન અને તૈયારીઓ કરવામાં આવી હતી.