મૃત્યુ એ જીવનનું સૌથી મોટું સત્ય છે. જન્મ લેનાર કોઈપણ વ્યક્તિએ એક દિવસ આ શરીર છોડવું પડશે. ભગવદ ગીતામાં, ભગવાન કૃષ્ણ કહે છે કે આત્મા અમર છે અને ફક્ત શરીર બદલે છે. જોકે, મૃત્યુ પછી આત્માનું શું થાય છે તેનું વિગતવાર વર્ણન ગરુડ પુરાણમાં કરવામાં આવ્યું છે. ગરુડ પુરાણ અનુસાર, મૃત્યુ પછી આત્માને યમલોક પહોંચવામાં 47 દિવસ લાગે છે. આ સમય દરમિયાન, તે ઘણી મુશ્કેલીઓનો સામનો કરે છે અને અંતે તેના કર્મોનું ફળ મેળવે છે.

મૃત્યુ સમયે શું થાય છે?

ગરુડ પુરાણ અનુસાર, જ્યારે કોઈ વ્યક્તિનું મૃત્યુ નજીક આવે છે, ત્યારે સૌથી પહેલા તેનો અવાજ બંધ થઈ જાય છે. અંતિમ ક્ષણોમાં, તેઓ થોડી ક્ષણો માટે દૈવી દ્રષ્ટિનો અનુભવ કરે છે. આ દૈવી દ્રષ્ટિમાં, તેઓ સમગ્ર વિશ્વને એક તરીકે જુએ છે. તેમની બધી ઇન્દ્રિયો સુન્ન થઈ જાય છે. આ જ ક્ષણે, યમલોકમાંથી બે યમદૂતો (દૂતો) આવે છે. તેમને જોઈને, આત્મા ભયથી ચીસો પાડે છે અને શરીરમાંથી ભાગી જાય છે.

યમદૂતોનું આગમન અને આત્માનું બંધન

આત્મા શરીર છોડતાની સાથે જ, યમદૂતો તરત જ તેના ગળામાં ફાંસો બાંધે છે. જો આત્મા શુદ્ધ અને સદાચારી હોય, તો ભગવાન વિષ્ણુ પોતે તેને પોતાના વાહનમાં લઈ જવા આવે છે. જો કે, જો આત્મા પાપી હોય, તો તેને ગરમ હવા અને અંધારા માર્ગમાંથી પસાર થવું પડે છે. યમદૂતો તેને યમલોક લઈ જવાની તૈયારી કરે છે.

સ્વદેશપ્રવાસ અને ૧૩ દિવસ

ગરુડ પુરાણ જણાવે છે કે આત્માને યમલોક લઈ ગયા પછી, યમદૂતો તેને તે જ ઘરમાં પાછો છોડી દે છે જ્યાં તેણે તે જ દિવસે તેનું શરીર છોડી દીધું હતું. આત્મા તેના શરીરમાં પાછા ફરવાનો પ્રયાસ કરે છે, પરંતુ યમદૂતો દ્વારા મૂકવામાં આવેલા ફાંસાને કારણે તે તેમ કરી શકતો નથી. તે બાર દિવસ સુધી તેના પરિવારમાં રહે છે અને તેની અંતિમ વિધિઓ પોતાની આંખોથી જુએ છે. તેરમા દિવસે, જ્યારે પિંડદાન કરવામાં આવે છે, ત્યારે યમદૂતો તેને લેવા માટે ફરીથી આવે છે. પિંડદાન આત્માને સૂક્ષ્મ શરીર પ્રદાન કરે છે, જે તેને તેની યાત્રા ચાલુ રાખવા સક્ષમ બનાવે છે.
વૈતરણી નદીની મુશ્કેલ યાત્રા

તેરમા દિવસ પછી, આત્માની સાચી યાત્રા શરૂ થાય છે. તેણે વૈતરણી નદી પાર કરવી જ પડે છે. ગરુડ પુરાણમાં વૈતરણીને ગંગાનું ભયંકર સ્વરૂપ ગણાવાયું છે. આ નદી જ્વાળાઓ ફેલાવે છે અને તેમાં ખતરનાક જીવો રહે છે. જો કોઈ વ્યક્તિએ પોતાના જીવનકાળમાં ગાયનું દાન કર્યું હોય, તો તે તેની પૂંછડી પકડીને નદી પાર કરી શકે છે. નહિંતર, તેને ભયંકર ત્રાસ સહન કરવો પડે છે. આ નદી પાર કરવામાં ઘણા દિવસો લાગે છે.​​​​​​​

યમલોક પહોંચવું અને કર્મોના પરિણામો

વૈતરણી નદી પાર કર્યા પછી, આત્મા યમલોક પહોંચે છે. અહીં, યમરાજા (મૃત્યુના દેવ) પોતાના કર્મોના પરિણામોનું વજન કરે છે. પાપી આત્માઓને નરકમાં મોકલવામાં આવે છે, જ્યાં તેઓ તેમના પાપોનું પરિણામ ભોગવે છે. સદાચારી આત્માઓને સ્વર્ગ અથવા સારા લોકમાં સ્થાન આપવામાં આવે છે. ગરુડ પુરાણ સ્પષ્ટપણે જણાવે છે કે મૃત્યુ પછી કોઈ તેનો સાથ આપતું નથી. તેથી, જીવનમાં સારા કાર્યો કરવાનો શ્રેષ્ઠ ઉપાય છે.

ગરુડ પુરાણ આપણને યાદ અપાવે છે કે મૃત્યુ પછી, આત્માએ 47 દિવસ સુધી મુશ્કેલ યાત્રા કરવી જોઈએ. ફક્ત પિંડ દાન, શ્રદ્ધા અને સારા કાર્યો દ્વારા જ આપણે આપણા પૂર્વજોના આત્માઓને શાંતિ આપી શકીએ છીએ. તેથી, જીવનમાં સારા કાર્યો કરો જેથી મૃત્યુ પછી દુઃખ ન ભોગવવું પડે.